Qarataýdaǵy qazyna

Ǵalymdar tarıhı mańyzy jaǵynan áıgili «Tańbaly tas­tan» kem túspeıtin shatqaldaǵy beı­nelerdiń «jasy» bizdiń zama­nymyzǵa deıingi ekinshi myń­­jyl­dyqtan bastalatynyn aıta­dy. Biraq osy myńdaǵan jyldyq murany qorǵaý máselesi osy ýaqytqa deıin bir izge túspeı kelgen. Tipti bas­taýyn qola zama­nynan alatyn baǵa jetpes qun­dylyqtyń betine esimin oıyp jazǵan vandaldardyń áreketin kórgen jan shoshıtyndaı edi.

Este joq eski zamannan beri bederi ketpeı turǵan tarıhı tas­­tardyń beti aınalasy 10-15 jylda aıǵyzdalypty. Shatqalǵa kire beriste memlekettik qorǵaý­ǵa alyn­­ǵanyn eskertetin taqta orna­­tylǵanymen de, eshqandaı kedergisiz enetinder myńjyldyq muraǵa aty-jónin qashap, quryp ketýdiń az-aq aldynda turǵan qun­dy dúnıeniń qadirin ketirip bolyp edi. Osy kezge deıin san már­te aıtylyp kelgenimen, tıis­­ti oryndar má­se­lege sal­ǵyrt qarap, samar­qaý jaýap qaı­ta­ryp kelgenin kózimiz kórdi. Tarıhı muraǵa jany ashyǵan azamattardyń vandalızmniń aldyn alý baǵytyndaǵy nasıhat jumystaryna ımamdardy da jumyldyrý kerektigin shyryldap aıtqanyn da umytqan joqpyz. Olardyń «Din ókilderi adam nyspysy tek ol ólgennen keıin basyna qoıylatyn kók­tasyna qashalyp jazylatynyn eskerse, erikkennen tas egeı­tin­der qatary azaıar ma edi?» degen de kezi bolǵan.

Shatqaldyń dál irgesinde vanadıı óńdeıtin zaýyt orna­lasqan. Kenshiler jasaǵan ár jarylys qatparly taqtatasta­ǵy jikti tereńdetip ketetindik­ten, arheolog ǵalymdar zaýyt basshylyǵymen kezdesip, jarý aımaǵyn alystaý belgileýdi ótingenin bile­tin­biz. Tastaǵy beı­neniń tarıh úshin mańyzyn túsingen kenshiler mamandar ótinishin aıaqsyz qaldyr­maǵa­ny­men, 2013 jyldan bas­tap mem­lekettik qorǵaý tizbesine alyn­ǵan aýmaqtyń qamqorlyqtyń kem­diginen jyl saıyn jaıy ketip bara jatqandyǵy da belgili.

Tasqa qashalǵan dala gale­reıa­­synyń jaı-kúıin jýyrda Májilis depýtaty Murat Ábe­nov áleýmettik jeli arqyly kó­tergen bolatyn. Osyǵan baı­la­nysty ótken aptada oblys ákimi Nurly­bek Nálibaev pen Májilis depýta­ty Murat Ábe­nov, oblystyq máslı­hat tór­aǵasy Naýryzbaı Baıqada­mov Saýysqandyq shatqalyndaǵy petroglıfterdiń jaı-kúıimen tanysty. Shatqal basynda Shıeli aýdandyq tarıhı-ólketaný mý­zeıiniń ǵylymı qyzmetkeri Bek­bolat Ábýov yqylym zamannan syr shertetin petroglıfterdiń arǵy-bergi tarıhyna toqtalyp, búgingi jaǵdaıynan málimet berdi.

Bekbolat Ábýov óńirdegi eń kóne artefakt jaǵdaıyn aıta kele, osy mańnan kelýshilerge qyz­met kórsetetin ǵımarat so­ǵyp, vahtalyq ádispen kúzet uıym­das­tyrý týraly usynys aıtty.

«Tórt myń jyl buryn tasqa tús­ken eń kóne arheologııalyq es­­­kert­kishtiń jaıy talaılardyń janyna batyp júrgenin bilemiz. Osy máseleni muqııat tyńdap, usynysymyzǵa qoldaý tanyt­qan oblys ákimdigine alǵys aıtamyz. Shatqal basyndaǵy sha­ǵyn kezdesýde Shıeli aýdany aýma­ǵyndaǵy kóne shaharlar orny­na arheologııalyq qazba ju­mys­taryn júrgizýge yqpal etý­le­rin suradym», deıdi Bekbolat Temiráliuly.

Bul eskertkish – myńjyl­dyq­tardan búginge jetken tarıhı qundylyq ekenin atap ót­ken oblys ákimi atalǵan másele zerttelip, sheshý joldary qaras­tyrylatynyn jetkizdi.

Osy kúni shatqal mańaıynda senbilik ótkizilip, aýmaq tolyq tazalandy. Osyǵan deıin oblys ákimi janynan qurylyp, bi­raz jyl jumys istegen Tarıhı-má­denı muralardy qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi ǵylymı-ádistemelik bul oryndy dúnıe­júzilik tabıǵı jáne mádenı mu­ra­lar tizimine engizý máselesin kó­tergen edi. Al tarıhı orynǵa ob­lys basshysynyń taban tireýi Qarataýdaǵy qazyna­nyń qaraýsyz qalmaıtyndyǵyn bildiretindeı.

QYZYLORDA