Búginde álemniń áleýetti elderi adam aǵzasyn satýdan bastap májbúrlep eńbekke jegýge deıingi qylmyspen kúresti basty baǵdar etip alǵan. Elimiz de bul ustanymnan aınyǵan emes. Taıaýda ǵana quqyq qorǵaý organdary Almaty oblysynda nesıesin jabý úshin balasyn satqan 24 jastaǵy kelinshektiń qylmysyn áshkereledi. Bezbúırek áıel júktiliktiń jetinshi aıynda-aq «bala satamyn» dep áleýmettik jelige jarnama berip, sábıin baýyryna basatyn jupty da taýyp, ýaǵdalasyp úlgergen. Biraq pıǵyly júzege aspady. Qazir bul is boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý amaldary júrgizilip jatyr. Qazir kúdikti áıel ýaqytsha tergeý ızolıatoryna qamaldy. Mundaı fakt Shymkentte de tirkeldi.
«Uıymdasqan qylmysqa qarsy kúres basqarmasynyń qyzmetkerleri 23 jastaǵy áıeldiń balasyn satpaq bolyp, satyp alýshylardy izdeýmen aınalysqanyn anyqtady. Ol deldal arqyly basqa oblystyń 45 jastaǵy turǵynyn tapqan. Is Qylmystyq kodekstiń 135-baby boıynsha tirkeldi, sotqa deıingi tergeý bastaldy. Bala sábıler úıine ornalastyrylyp, kúdikti qamaýǵa alyndy.
Taıaýda respýblıkalyq «Stop trafık» jedel aldyn alý is-sharasy aıaqtaldy. Respýblıkalyq jedel aldyn alý is-sharasy aıasynda 39 derek áshkere boldy. Onyń ishinde beseýi adam aǵzasyn satýǵa baılanysty. Eńbekti qanaý maqsatymen adamdy zańsyz bas bostandyǵynan aıyrýdyń 3 faktisi anyqtaldy. Adam saýdasyna qatysty 7 qylmys tirkeldi. Onyń ishinde beseýi kámelet jasyna tolmaǵandardy saýdalaǵan. Jezókshelikke ıtermeleýdiń 4 faktisi belgili boldy. Onyń ishinde úsheýi – kámelet jasyna tolmaǵandar. Onyń biri – Batys Qazaqstan oblysynan. 35 jastaǵy áıel kámeletke tolmaǵan 2006 jylǵy qyzdy úsh aı boıy jynystyq qyzmet kórsetýge ıtermelegen», dedi Q.Nurmaǵambetov.
Qylmysqa baratyndar da osal emes. Ákkiler kóbine psıhıkalyq aýytqýy bar adamdardy quldyqqa salatyn kórinedi. Máselen, pavlodarlyq polıseıler 2 jyl eńbek qanaýynda bolǵan 1987 jylǵy er adamdy qutqarǵan. Al jas qyzdardy tán saýdasyna májbúrleıdi. Adam saýdasyna qatysty keń taraǵan túri de osy jezókshelik. Bıyl elde prıton uıymdastyryp, jeńgetaılyqpen aınalysýdyń 24 deregi tirkelipti.
Sondaı-aq «Shetelge baryp jumys isteımin, aqsha tabamyn» dep shekara asqan otandastarymyzdyń quryqqa túsip, quldyqqa, jezókshelikke jegilgenderi de az emes. Ásirese Qazaqstan azamattary BAÁ, Qatar, Indonezııa, Bahreın, Túrkııa, Ońtústik Koreıa elderine tiri taýar bolyp ketse, bizdiń elge Qyrǵyz Respýblıkasy men О́zbekstannan kelip, quldyqqa jegilgender kóp.
«Aýyl, sharýa qojalyqtary, qurylys obektileri, qonaqúıler, monsha keshenderi tekseriledi. Sondaı-aq ınternet jelisine de monıtorıng júrgiziledi. Mysaly, jyl basynan polısııa organdary osy sanattaǵy 124 qylmysty tirkedi. Qazaqstan adam saýdasynyń qurbandaryn shyǵarý, kirgizý jáne tranzıtti el retinde osy qubylystarǵa qarsy is-qımyl salasyndaǵy halyqaralyq standarttardyń saqtalýyna kezeń-kezeńimen, birtindep dáıekti sharalar qabyldaıdy. Mundaı jaǵdaılardyń aldyn alý úshin, eń aldymen, qaıda jol júrseńiz de qujattaryńyzdy túgendep, eshkimge bermeı, jaqyndaryńdy udaıy habardar etip otyrý qajet», dedi IIM ókili.
Úkimettik emes uıymdar jarııalaǵan statıstıkalyq derekterdi baǵdarlasaq, óńirler boıynsha adam saýdasyna qatysty 2019 jyly – 120, 2020 jyly – 141, 2021 jyly – 200, 2022 jyly 193 qylmys tirkelipti. Arasynda Astana, Almaty, Shymkent, Temirtaý, Aqtóbe qalalary kósh bastap tur.
Sondaı-aq adam aǵzasyn alyp-satý boıynsha 4 fakt anyqtalǵan. Ishki ister mınıstrligi «búırek satýdy uıymdastyrǵan» qylmystyq topty quryqtaǵan. Nátıjesinde, 23 adam ustalyp, úsheýi qamaýǵa alynypty. Aıta keterligi, jyl saıyn 300-den astam otandasymyz donor tapshylyǵynan qaıtys bolatyn kórinedi. Ári olardyń sany ósip jatyr. Byltyr mysaly 3 myńǵa jýyq bolsa, qazir 4 myń adam donorǵa muqtaj. Dál osy kútý paraǵynda kezekte turǵan 3 916 naýqastyń 110-y bala. Olarǵa júrek, baýyr, ókpe jáne búırek qajet.
