Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sút naryǵyndaǵy jaǵdaı talqylanǵan AqAltyn Qazaqstannyń sút ındýstrııasy I Halyqaralyq konferensııasynda osyndaı derekter keltirildi. Jıynda baıandama jasaǵan sút naryǵyn zertteý ortalyǵynyń dırektory Mıhaıl Mıshenko elimizde sút óńdeý naryǵynyń ashyq emes ekenin, kóptep óńdelip, beıresmı satylyp, eshqandaı baqylaýǵa alynbaıtynyn aıtty. Sonymen qatar Ortalyq Azııadaǵy elderdiń barlyǵynda halyq sany ósetini joramaldanyp otyrǵanyn, ıaǵnı elimizde sút tapshylyǵy aldaǵy ýaqytta da óse beretinin jetkizdi.
M.Mıshenkonyń paıymynsha, sútti óńdeý shıki sútke suranysty týdyrady. Reseıden arzan shıki sútti satyp alý múmkin bolsa, ony otandyq óńdeýshiler alady. Búgingi tańda elimizde óńdeý tehnologııalary óte álsiz, naryq bulyńǵyr.
Sondaı-aq ol shıkizat sapasyna óńdeýshiler qyzyǵýshylyq tanytpaıtynyn, sonyń saldarynan ıntegrasııanyń álsizdigi baıqalatynyn kóldeneń tartty. Onyń sózine qaraǵanda, yntymaqtastyq, ásirese Qazaqstannyń ońtústiginde qajet. Sonymen qatar salada uzaqmerzimdi damý baǵdarlamasy joq.
M.Mıshenkonyń pikirin qoldaǵan Qazaqstan sút odaǵy dırektorynyń orynbasary Sáýle Jankına sút óndirisinde ıntegrasııa jasala bastaǵanyna nazar aýdardy. Mysaly, zaýyttar fermerlerge taýarlyq nesıe berip, olardy materıaldarmen jáne quraldarmen qamtamasyz etýge tyrysady. Sondaı-aq S.Jankına óńdeý salasyn damytýǵa qatysty usynysyn ortaǵa saldy. «Horvatııany mysalǵa ala otyryp, óńdeý sektorynda da tártipti qalpyna keltirýge bolady dep aıta alamyn. Horvatııada sútti esepke alý veterınarııalyq qyzmetter men zerthanalar arqyly júrgizilip, onda súttiń sapasy men sany qadaǵalanady. Bul tájirıbeni biz birneshe ret, sonyń ishinde Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine bólistik. Qazaqstanda kooperatıvter bar, biraq olar jetkiliksiz. Sátsizdiktiń sebebi kásipkerlik ıdeıanyń, energııa men qyzyǵýshylyqtyń joqtyǵynda dep oılaımyn. Bular bolsa, bári oıdaǵydaı bolady», dedi Sáýle Jankına.
Túrkistan oblysynda jylyna 800 myń tonnaǵa jýyq sút óndiriledi. Bul – respýblıkalyq kórsetkishtiń 13%-y. О́ńirde jalpy qýattylyǵy 171 myń tonnalyq 25 shaǵyn, orta jáne iri kásiporyndar sút ónimin qaıta óńdeýde. Sút óndirisin damytý, qaıta óńdeý kásiporyndarynyń júktemesin arttyrý maqsatynda, bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 6 mlrd teńge bólinip, 3 taýarly-sút fermasynyń qurylysy bastalǵan. Nátıjesinde, jylyna qosymsha 10 200 tonna sút óndiriledi. Halyqaralyq konferensııada sóz alǵan oblys ákiminiń orynbasary Ermek Kenjehanuly álemde halyq sanynyń ósimine baılanysty, sapaly azyq-túlik taýarlaryna degen suranys jyldan-jylǵa artyp jatqanyn atap ótti. Osy turǵyda, aýyl sharýashylyǵynda shıkizat sektorymen birge qaıta óńdeý salasyn jan-jaqty damytý kezek kúttirmes máselelerdiń biri bolyp otyr. «Túrkistan – agrarlyq óńir, oblystyń jalpy óńirlik óniminiń 30 paıyzyn agroónerkásiptik kesheni quraıdy. Oblysta 100 myńǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy qurylymy bar. Mıllıonnan astam halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy aýyl sharýashylyǵymen tikeleı baılanysty. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda et, sút, astyq ónimderin tereń óńdeý jáne óndiristik jylyjaı sharýashylyqtaryn damytý sııaqty bolashaǵy zor baǵyttarǵa basymdyq berýdi Úkimet aldyna qoıyp, aldaǵy úsh jyl ishinde agroónerkásiptegi óńdelgen ónim úlesin 70 paıyzǵa jetkizý jóninde tapsyrma berdi. Bul baǵytta oblysta mal sharýashylyǵynyń damýy elimizde jetekshi orynda keledi. Qańtar-qazan aılaryna tıisti kezeńmen salystyrǵanda mal men qus basy jáne ónimdilik ortasha 5%-ǵa artty. Oblys kóleminde sút sharýashylyǵymen aınalysatyn 400 bastan joǵary – 2 zamanaýı taýarly-sút fermasy, 50 bastan bastalatyn 32 sút fermasy jáne 23 aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvteri jumys isteıdi», dedi oblys ákiminiń orynbasary. Mysaly, Tólebı aýdany Kóksáıek eldi mekeninde ornalasqan «FýdMaster-Shymkent» JShS-y táýligine 70-80 tonna sút óńdeýge qabiletti. Zamanaýı tehnıkalarmen tolyqqan kásiporyn ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldana otyryp, jańa sút ónimderin shyǵarýda. О́nim sapasyn arttyrýdy kózdep otyrǵan zaýyt sıyr saýatyn oryn, súttiń mólsheri men sapasyn baqylaıtyn joǵary tehnologııalyq qurylǵymen jabdyqtalǵan. Aýdan aýmaǵyndaǵy turǵyndardan jınalǵan sútti mindetti túrde tekserip, maı quramyn, sapasyn zertteıdi. Kompanııanyń barlyq ónimi sertıfıkattalǵan. Búginde atalǵan kásiporynnyń respýblıka kóleminde birneshe zaýyty bar. О́tken jyly kásiporyn 5760,0 mln teńgege 14 400 tonna, al aǵymdaǵy jyl basynan beri 4930,0 mln teńgege 12 500 tonna ónim óndirgen.
Konferensııaǵa qatysýshylar búgingi kúnniń máselelerin sheshý joldary, jańa múmkindikterdi qoldanysta iske asyrýdyń áleýeti boıynsha pikirlerin ortaǵa saldy. Sondaı-aq oblys ákimdiginiń qoldaýymen «Sút týry» sútti mal sharýashylyǵyn damytý boıynsha dóńgelek ústel ótkizildi. Aıta ketelik, Túrkistanda ótken halyqaralyq konferensııaǵa Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Germanııa, Fransııa, Belarýs, Reseı jáne Ortalyq Azııa, Kavkaz elderiniń sút naryǵynyń jetekshi sarapshylary qatysty.
Túrkistan oblysy
