Jahandyq qalalardyń damý ındeksi

Osy baǵytta 1926 jyldan beri álemniń jetekshi uıymdaryna, ha­lyqaralyq kompanııalar men úki­metterge keńes berýmen aına­lysatyn «Kearney» kompanııasy jyl saıyn Jahandyq qalalar ındeksin (The Global Cities Index), olardyń damý perspektıvasyn (The Global Cities Outlook) ǵylymı taldap, qorytyndysyn shyǵaryp keledi. «Kearney» – dúnıe júziniń 40-tan asa elinde 5300-den asa mamandary jumys isteıtin álem­degi jetekshi konsaltıngtik kompa­nııalardyń biri.

2023 jylǵy Jahandyq qalalar týraly ındekste (GCI) álemdegi 156 iri qalanyń kórsetkishteri bes pa­rametr boıynsha baǵalanǵan. Olar: iskerlik belsendilik, adamı ka­pı­tal, aqparat almasý, mádenı tá­jirıbe jáne saıası belsendilik. Zert­teýde bolashaqqa boljam jasaı oty­ryp jaqyn arada jahandyq me­gapo­lısterdiń strategııalyq basqarý ortasyn qalyptastyratyn kúshterdiń yqpalyna taldaý jasalǵan. 2023 jyl­ǵy esepte jasandy ıntellektiń qar­qyndy damýynyń qalalarǵa tıgizetin áseri saraptalyp, bul tehnologııanyń orasan zor áleýetin tıimdi paıdalaný baǵyttary jáne onymen baılanysty táýekelderge tótep berý joldaryna mamandar tarapynan baǵa berilgen. Zertteýde qalalardaǵy eńbek naryǵyn retteý tásilderin qalyptastyrýda mýnısıpaldyq basshylar men sheshim qabyldaýshy azamattar úshin negizgi ıdeıalar men keńester kórsetiledi.

Jahandyq qalalardyń ındeks kórset­kishteri 2023

Nıý-Iork álemdegi yqpaldy barlyq 156 qalanyń ishinde isker­lik belsendilikti ólsheýdegi kóshbas­shylyq pozısııasyn odan ári ny­ǵaıtyp, iri megapolıster reıtın­ginde birinshi oryndy ıelendi. Bul ósim qaladaǵy kompanııalar sany­­nyń artýyna, sondaı-aq saý­da aǵyn­darynyń kóbeıýine baıla­nys­ty boldy. Nıý-Iorkte saıa­sı bel­sen­diliktiń pandemııaǵa deıin­­gi kórset­kishine qaıta oralý úderisi ba­ı­qalyp, halyqaralyq deń­geı­degi saıası, ekonomıkalyq, áleý­mettik jáne ǵylymı baǵyttaǵy konferen­sııalardyń ótýi qaıta jandanǵan.

London ekinshi oryndy saqtap qaldy. Ulybrıtanııa astanasy 2023 jyly adamı kapıtaldyń tómendeý tendensııasyn qalpyna keltirip, Brexit-ke baılanysty Eýropalyq odaq stýdentteriniń azaıýyna qaramastan, qaladaǵy halyqaralyq stýdentterdiń jalpy sany ósken.

Parıj iskerlik belsendilik pen adamı kapıtal syndy eki kórsetkish boıynsha ósim kórsetip, úshinshi orynǵa turaqtady. Alaıda qalada má­de­nı tájirıbe kórsetkishteriniń ózge qalalarmen salystyrǵanda tómen­deýi baıqalǵan.

Tokıo iskerlik belsendilik pen aqparat almasýdyń tómendeýine qaramastan, tórtinshi oryndy ıelendi. Sebebi megapolıste basqa aspektiler, sonyń ishinde mádenı tájirıbe men saıası belsendilik aıtarlyqtaı ósken. Qaladaǵy analıtıkalyq ortalyqtar sany men halyqaralyq uıymdardyń kóbeıýi japon astanasynyń jahandyq saıası ortalyq retindegi pozısııasyn nyǵaıtýǵa kómektesti.

Beıjiń 2023 jyly Qytaı qa­lalarynyń jalpy reıtınginiń tómendeýine qaramastan, besinshi kóshbasshy retinde tanyldy. Alaı­da kóptegen kompanııa men mem­lekettiń jetkizý kózderin árta­rap­tandyrý baǵytyndaǵy kúsh-jige­riniń saldarynan qalada iskerlik belsendiliktiń tómendeýi kórine bas­ta­dy. Degenmen, 2023 jyly qalada belgili bir dárejede adamı kapıtal men aqparat almasý kórsetkishteriniń jaqsarýy baıqalǵan.

Jahandyq reıtıngtegi álemniń úzdik bes qalasy ekinshi jyl qatary­nan kóshbasshylyq pozısııada keledi. Alaıda alǵashqy 30 iri qalalar­dyń arasynda aıtarlyqtaı ózgeris bar. Sonyń ishinde eleýli ósimder Brıýs­sel men Madrıdte, al qul­dy­raý Va­shıng­­ton men Boston qalala­rynda oryn alǵan. Shanhaı, Býenos-Aıres, Ystanbul jáne Mehıko qalalaryn qosa al­ǵanda, AQSh pen Batys Eýropanyń dás­túrli kúsh ortalyqtarynan tys ózge aımaqtardaǵy birneshe qala­ reı­tınginiń joǵarylaýy búkil álem boıynsha megapolısterde múmkin­dikter geografııasynyń keńeıgenin kórsetedi.

Al bolashaqta álemdik kóshbasshy­lyqqa eń jaqsy daıyndalǵan qalalar­dyń reıtıngi qandaı? Dál osy suraqqa «Kearney» kompanııasy Jahandyq qalalardyń damý perspektıvasy (GCO) taldaýynda jaýap berýge tyrys­qan. Atap ótý kerek, Jahandyq qala­lar ındeksi (GCI) kórnekti me­gapo­lısterdiń búgingi kúngi shy­naıy «jahandyq qala» mártebesi ólshemderine sáıkestigin anyqtaýǵa qyzmet etse, Jahandyq qalalardyń damý perspektıvasy (GCO) reıtıngi me­gapolısterdiń bolashaqta óz márte­besin qalaı arttyratynyn tereńdetip qarastyrady. Bul reıtıng keleshekte qaı qalalar qazirgi tanylǵan kóshbas­shy megapolıstermen bá­seke­lese alatynyn jáne aldaǵy jyl­dary kóshbasshylyq rólderdi qabyl­daýy múmkin ekenin anyqtaıtyn boljaý quraly retinde jumys isteıdi. Atalǵan baǵyttaǵy byltyrǵy zertteý qalalyq áleýettiń tórt kórsetkishin negizge ala otyryp júrgizilgen. Olar: jeke ál-aýqat, ekonomıka, ınno­vasııa jáne basqarý.

Jahandyq qalalardyń damý perspek­tıvasy reıtıngi 2023

Joǵaryda atalǵan eki kórsetkishte de Qazaqstannyń Astana jáne Almaty qalalary oryn alǵan. 2023 jylǵy reıtıngte Astana 121, Almaty 123- orynnan tabylsa, keleshektegi boljamdy damý kórsetkishteri jóninen eki qala da álem megapolısteri ishinde alǵashqy júzdikten kóringen.

«Kear­ney» kompanııasynyń álemdegi qala­lardyń qazirgi ahýaly men kele­shek damýy týraly zertteýi jasan­dy ın­tellekt múmkindikteri mega­po­­lıs­terge barynsha enip jat­qan za­manda tıimdi basqarý, ju­mys oryn­daryn qurý men qala ınfra­qu­­ry­­lymyn damytý boıynsha she­shim qabyldaýshy azamattarǵa qosymsha kómekshi qural bola alady.

Baýyrjan SERIKBAEV,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy