Endi 2021 jyldan bastap ol «Ulttyq baıandama» dep atalady. Baıandama ataýy jáne onyń baǵdarynyń qaıta ózgerýi – qoǵamdyq keńesterdiń memlekettik deńgeıde mańyzynyń barǵan saıyn ósýi men tanyla bastaǵanyn kórsetedi. 2023 jyly daıyndalǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly Ulttyq baıandama – 2023» ulttyq baıandama retinde úshinshi ret jarııalanyp otyr.
Baıandama qoǵamdyq keńestiń qazirgi jumysyn ǵana emes, onyń tutastaı qoǵam damýyndaǵy mańyzdylyǵyn kórsetedi. Jappaı saýalnama, qoǵamdyq keńes ókilderimen ótken tereń suhbattardyń nátıjesinde keńestiń qazirgi jaǵdaıyna baǵa berildi.
Búginde qoǵamdyq keńesterdiń demokratııalyq úrdiske qosatyn úlesin baǵalaý ózekti. Keńesterdiń azamattyq qoǵam jáne memlekettik organdarmen is-qımyly túrli jıyndar, qoǵamdyq tyńdaý jáne monıtorıng sııaqty qoǵamdyq baqylaýdyń quraldary arqyly iske asyp jatqanyn baıqaımyz. Jalpy alǵanda, qoǵamdyq keńester memlekettik basqarýdaǵy ashyqtyq pen jaýapkershilikke, qoǵam men memleket arasyndaǵy baılanysqa yqpal etedi.
Elimizde ártúrli deńgeıdegi 258 qoǵamdyq keńes jumys isteıdi. 2022 jyly qoǵamdyq keńesterdiń 90 paıyzynyń quramy jańarǵan. Qazirgi ýaqytta QK músheleriniń 3 818-i, shamamen 85%-y azamattyq sektordyń ókili. Birinshi jartyjyldyqta QK belsendi jumys istep, 1 204 otyrys, 312 qoǵamdyq tyńdaý jáne 404 qoǵamdyq monıtorıng ótkizdi. Nátıjesinde, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń 3 615 jobasy qaralyp, 80%-y bekitildi.
Qoǵamdyq keńester quramyna qaraıtyn bolsaq, memlekettik organ ókilderin, azamattyq sektor, bıýdjettik uıym, saıası partııa, depýtattar, BAQ, bıznes, kásipodaq, úkimettik emes uıymdar (ÚEU) jáne basqalary keńinen qamtylǵan. Keńes músheleriniń shamamen 73 paıyzy er, al áıelderdiń úlesi shamamen 27 paıyz.
Zertteý barysynda «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» 1 200 respondentten saýalnama alyp, ártúrli deńgeıdegi keńestiń 20 ókilimen tereńdetilgen suhbat uıymdastyrdy. Eger 2022 jyly respondentterdiń tek 37,1 paıyzy qoǵamdyq keńesterdiń bar ekeni týraly aıtsa, 2023 jyly bul kórsetkish 43,2 paıyzǵa deıin ósti. Al olardyń qyzmetimen tanys adamdardyń úlesi 2022 jylǵy 28,8-den 2023 jyly 65,8%-ǵa deıin ósti. Bir jyl ishindegi 37% ósim qoǵamdyq keńesterdiń jumysyna degen qyzyǵýshylyqtyń edáýir artqanyn ańǵartady.
2023 jyly keńesterdiń qyzmetin óte paıdaly dep sanaıtyn adamdar sany ósken (17,8%-ǵa deıin). Sondaı-aq keńester qyzmetiniń az da bolsa paıdasy bar (15,5% ósim) dep sanaıtyndar sany artty.
Saýalnama boıynsha QK qyzmeti birqatar baǵytta paıdaly dep baǵalanady. Respondentterdiń 50,9 paıyzy qoǵamdyq keńesterdiń qoǵamnyń ótkir máselelerin sheshý yqtımaldyǵy joǵary dep málimdegen. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 36,6 paıyzy úshin qoǵamdyq keńesterdiń basty ereksheligi – olar azamattarǵa problemany sheshýdiń tıimdi formasyn usyndy. Sonymen qatar respondentterdiń 37,6 paıyzy keńester azamattarǵa ártúrli máselege qatysty kómek kórsetedi dep sanaıdy. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 24,4 paıyzynyń pikirinshe, memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektordyń qyzmetin baqylaýda QK mańyzdy fýnksııa atqarady. Sondaı-aq kenester jergilikti atqarýshy bıliktiń de jumysyn oryndaıdy (13,9%) dep sanaıtyndar bar. Sońynda, respondentterdiń 17,8%-y áleýmettik mańyzdy bastamalardy usynýdaǵy QK-niń rólin erekshe atap kórsetti.
2023 jyly qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly habardar bolý deńgeıi de byltyrmen salystyrǵanda jaqsarǵan. Teledıdar arqyly aqparat alý – 15,5%, ınternet pen jeke ótinish arqyly eki esege jýyq ósken. Týystary men dostary arqyly aqparat alý 8,6%-ǵa artqan. Áleýmettik jeli arqyly aqparattandyrý deńgeıi 2022 jylǵy 18,3-ten 2023 jyly 60,4 paıyzǵa, ıaǵnı 3,3 ese ósti.
2023 jyly ótken jylmen salystyrǵanda qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly pikir aıtarlyqtaı jaqsarǵan. Jalpy, pozıtıvti kózqaras eki esege jýyq ósip, teris pikir tómendegen. 2023 jyly oń kózqaras 71,3 paıyzdy qurady. Respondentterdiń jaýaptaryn salystyrǵandaǵy pozıtıvti jáne jalpy pozıtıvti jaýap bergenderdiń ortaq ósimi 34,4%.
Saýalnama jáne ekspertterdiń taldaýynan keıingi Ulttyq baıandamanyń negizgi nátıjelerine toqtalsaq, jalpy elimizde Qoǵamdyq keńester ınstıtýtynyń damýy dınamıkalyq túrde júrip jatyr. Damýdyń oń úrdisine qaramastan, QK ınstıtýtynyń birqatar máselesi bar. Máselen olar: azamattardy aqparattandyrýdyń jetkiliksizdigi, QK quramyn qalyptastyrý máselesi, zańnamany túsindirýdegi suraqtardyń bolýy, QK óz jumysyn uıymdastyrýdaǵy resýrstardyń shekteýligi.
- Aqparat taratý men kommýnıkasııany jetildirýge degen umtylysyna qaramastan, keńesterdiń BAQ-pen jumysy áli de shekteýli.
- Memlekettik organdarmen ózara is-qımyldyń oń dınamıkasyna qaramastan, keńester jumysyna organdardyń aralasýy týraly pikirde qarama-qarsylyq bar.
- Qysqa merzimde QK jumysynyń zańnamalyq negizderi qalyptasty, biraq qarjylandyrý jáne resýrstar áli de ózekti.
- QK-ler sheshim qabyldaýynda sıfrlyq tehnologııalar men derekterdi odan da belsendi paıdalanady dep kútiledi.
Júrgizilgen zertteý negizinde, sarapshylar ortalyq jáne jergilikti basqarý organdaryna, qoǵamdyq keńesterge 40-tan astam usynys ázirledi.
Elimizde QK ınstıtýtynyń damýy qarqyndy júrip jatyr dep senimmen aıtýǵa bolady. Bul úrdisti azamattyq qoǵamynyń barlyq deńgeıdegi sheshimder qabyldaý úderisterine belsendi qatysýǵa daıyndyǵy retinde túsindirý qajet. Alaıda bul máselede nazar aýdarýdy jáne túzetýdi qajet etetin belgili bir kemshilikter bar ekenin de moıyndaýymyz kerek.
Keıbir kemshilikke qaramastan, QK ınstıtýtynyń damý úderisi onyń qoǵamdyq turǵydan maqsat qoıa bilgendigi men onyń tıimdiligine degen senimdilikti týdyrady. Oń keısterdi jáne anyqtalǵan máselelerdi eńserý boıynsha dáıekti, tabandy kúsh-jigerdi eskere otyryp, QK odan ári demokratııalyq qaıta qurýlarǵa jáne azamattardyń el bolashaǵyn qalyptastyrýǵa belsendi qatysýyna járdemdesedi.
Rızzat TASYM,
QQDI Qoǵamdyq úrdisterdi zertteý ortalyǵynyń basshysy
