Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy tóralqasynyń Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıtetiniń tóraǵasy Irına Manjanovanyń aıtýynsha, Qurylys kodeksiniń jobasyn ázirleý el Prezıdentiniń tapsyrmasyna sáıkes 2023 jyldyń basynda bastalǵan. Ideologııalyq turǵydan alǵanda, qoldanystaǵy jáne qabyldanǵan zańdardan konseptýaldy túrde erekshelenetin óte mańyzdy ári aýqymdy joba boıynsha júıeli jumys júrgiziledi dep kútilgen. Alaıda shynaıy jaǵdaı basqasha bolyp tur.
– 2023 jylǵy 29 tamyzda О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi jarııa talqylaýlar júrgizý úshin «Ashyq NQA» portalyna Qurylys kodeksiniń jobasyn ornalastyrdy. Sol jyldyń 25 jeltoqsanynda mınıstrlik Úkimette kodekstiń jobasyn tanystyrdy. Sátti ári saýatty qorǵap shyqty. Bári oıdaǵydaı ótti. Alaıda bir mańyzdy dúnıeni eskerý kerek: prezentasııanyń mazmuny men onyń naqty oryndalýy sáıkes kelmeıdi. Al qurylys ındýstrııasynda tájirıbesi joq jáne onyń ózekti máselelerin naqty bilmeıtin adam usynylǵan jobany jaqsy daıyndalǵan ári jaqsy tekserilgen qujat retinde qabyldaıtyny anyq. «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy tutastaı alǵanda mınıstrliktiń álgi prezentasııada baıandalǵan qurylys salasyn retteýdiń basym baǵyttaryn, tásilderin, nysandary men sharalaryn qoldady. Alaıda obektıvti túrde moıyndaý kerek, Kodeks jobasy qoldanystaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktiler men zańdardyń konglomeraty sekildi áser qaldyrdy. Birtutas qujatqa bárin aralastyryp jibergen. О́kinishtisi, Kodekstiń mazmuny tujyrymdamalyq turǵydan ózgermegen. Sondyqtan Qurylys kodeksin mundaı qoıyrtpaq qujatqa aınaldyrýǵa bolmaıdy, – deıdi Irına Manjanova.
Ol is júzinde kodeks jobasy qurylys ındýstrııasynda qazirgi ýaqytta qoldanylatyn zańdardyń keńeıtilgen telnusqasy bolyp shyqqanyn alǵa tartyp otyr. Sondyqtan mundaı formada Kodeks jobasyn túbegeıli qabyldaý durys emes. «Qurylysshylar qazirgi qoldanystaǵy zańnamamen taǵy tórt-bes jyl «tynysh» ómir súre alady. Kodeks jobasy qurylys máselelerinen basqa ózge problemalardy sheshýge qaýqarsyz. Joba tek buzýshylyqtardy jazalaýǵa arnalǵan normalar men erejelerdiń biryńǵaı jıyntyǵy ǵana emes, sonymen qatar ındýstrııa qyzmetin retteýdiń synı jańa tásilderin usynatyn ári zańdardyń qaıta oılastyrylǵan nusqasy bolýy kerek edi. Munyń biri de joq. Sondyqtan tapsyrmany oryndalmady dep aıtýǵa tolyq negiz bar», dedi ol.
I.Manjanovanyń pikirinshe, joba qabyldanǵan jaǵdaıda boljamdy quqyqtyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq saldarlar jeke qaralýy kerek.
– О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń kózqarasyna sáıkes Úkimetke tanystyrylǵandaı, Kodeks jobasyn bekitý, eń aldymen, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys salasyndaǵy qatynastardy turaqty retteýdi ornatýǵa áser etedi. Bizdińshe olaı emes. Birinshiden, jobanyń ındýstrııaǵa mundaı áseri bolmaıdy. О́ıtkeni qujatta qoldanystaǵy normalarǵa arnalǵan sapaly ózgerister joq. Ekinshiden, jobada sáýlet jáne qala qurylysy máseleleri eskerilmegen. Al atalǵan máseleler óte mańyzdy ekenin umytpaıyq ári bular bizdiń elde is júzinde múldem rettelmeıdi. Túsindirip óteıin, qurylys – kirpishti qalaı qalaý jáne merdiger kompanııanyń qandaı da bir jaǵdaıda ne isteýi kerektigi týraly sala. Al qala qurylysy – ekonomıkalyq, demografııalyq, qurylys-tehnıkalyq, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne estetıkalyq mindetterdi keshendi túrde sheshetin sáýlet jáne qurylys salasy. Atalǵan eki uǵymnyń arasyndaǵy aıtarlyqtaı aıyrmashylyq qazir tipti aıqyndala tústi, – deıdi «Atameken» tóralqasy Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıtetiniń tóraǵasy.
I.Manjanova jobany tanystyrý kezinde kóńildi kúpti etken taǵy bir mańyzdy tezıske mán berip otyr – «Kodeks memleket, ınvestorlar, qurylys salýshylar men halyq múddeleriniń teńgerimin belgileý núktesi bolady». Boljam boıynsha jasalǵan qujat «halyq – memleket – bıznes» úshtigine teń senimdilik tiregi bolýy kerek. Alaıda sarapshy bul málimdemege de kúmán keltirip otyr.
– Kodeks jobasyna qoldanystaǵy normalardan basqa mańyzdy eshteńe qosylmaǵanyn eskersek, dál osylaı oı túıýge týra keledi. Sol sekildi «qujat salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrady» degen tujyrym da kúmán týdyrady. Investısııalyq tartymdylyq – negizinen ınvestorlar úshin belgili bir eldegi, aımaqtaǵy nemese saladaǵy táýekel deńgeıiniń, kiristilik deńgeıiniń jáne qarjy resýrstary qunynyń araqatynasynan turatyn keń ári kópqyrly uǵym. Kodeksti qabyldaý nemese qabyldamaý salanyń naryqtyq turaqtylyǵyna da, el ishindegi ekonomıkalyq aýytqýlarǵa da áser etpeıdi. Kodekstiń boljamdy fýnksıonaly aýqymdy qurylys naryǵyna qatysýshylar arasynda teńestirýshi medıator rólin atqarýǵa tıis bolǵanyna qaramastan, joba quraldary qurylys jobalaryn saraptaý naryǵyn memlekettiń paıdasyna ashyq túrde monopolııalap otyr. Bul turǵyda kodeks jobasy qurylys ındýstrııasynyń saýda-ekonomıkalyq qatynastaryna qatysýshylar arasynda teńdik pen básekelestikti qamtamasyz etedi deý qısynsyz, – deıdi ol.
Qysqasy, I.Manjanovanyń pikirinshe, kodekstiń usynylǵan jobasy qoldanystaǵy zańdar men normalardy tujyrymdamalyq turǵydan qaıta óńdeýge jatpaıdy. Bul qoldanystaǵy salalyq máselelerdiń túbegeıli jańa, kreatıvti jáne zamanaýı sheshimderin qamtymaıtyn, kerisinshe olardyń keńeıtilgen jıyntyǵy ǵana. «О́kinishke qaraı, Kodeks boıynsha atqarylǵan jumys qujattyń áleýetin tolyq ashpaıdy. Tıisinshe el Prezıdentiniń nusqaýyn tolyq kólemde iske asyrýǵa da qaýqarsyz», dep túıindedi ol.
