Aqjaıyqtaǵy «Aýyl amanaty»

«Aýyl amanaty» baǵdarlamasyn tıisti deńgeıde uıymdastyrý maqsa­tyn­da oblystyq, 12 aýdandyq jáne 147 aýyldyq okrýgte jobalyq keńse jáne jumys toby qurylǵan edi. 2024 jyly baǵdarlamany nátıjeli iske asyrý maqsatynda óńirdiń barlyq 147 aýyldyq okrýginiń 413 aýyldyq eldi mekenine skrınıng júrgizilgen. Nesıe alýǵa nıet bildirgen ótinish óńirdiń barlyq eldi mekenin qamtyp otyr. Bul atalǵan baǵdarlama Batys Qazaqstan oblysyn tolyq qamtyǵanyn kórsetedi.

Oblystyq aýyl sharýashylyǵy bas­qar­masynyń basshysy Aıan Halaýe­dın­niń aıtýyna qaraǵanda, 2023 jyly ob­lysta sútti baǵyttaǵy sıyr ósirýge, ósim­dik sharýashylyǵyn, qus sharýashylyǵyn, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý jáne qaıta óńdeýge, shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa, iri qara men usaq maldy bor­daqylaýǵa túsken ótinishterge basym­dyq berilgen eken.

– Qazirge deıin 6,4 mlrd teńge nesıe­ qarajatyna 1 065 ótinim maqul­danyp, 6,3 mlrd teńgege 966 shaǵyn nesıe berildi. Sonyń ishinde 49 aýyl sharýa­shylyǵy óndiristik kooperatıvi qarjy­landyryldy. Olarǵa berilgen nesıe kólemi – 987,6 mln teńge. Al kooperatıv músheleriniń sany – 469 adam, – deıdi Aıan Halaýedınuly.

2023 jyly oblysta sútti baǵyttaǵy iri qara maldyń sany 2 myń basqa ósedi dep josparlanǵan bolatyn. Al búginde turǵyndardyń 6 592 bas sútti sıyr satyp alýǵa ótinishi maquldanǵan. Qazirdiń ózinde 5 618 bas sıyr satyp alynyp, aýdandardaǵy ıeleriniń qolyna tıgen.

Sonymen qatar mal sharýashy­ly­ǵynda mal azyǵy qoryn daıyndaýdy uıymdastyrý, shaǵyn kásipkerlik nysandaryn ashý baǵytynda da jumys atqarylyp jatyr.

2024 jyly «Aýyl amanaty» baǵ­dar­­lamasy aıasynda respýblıkalyq bıýdjetten Batys Qazaqstan oblysyna 7,919 mln teńgege bıýdjettik nesıe qarajaty kelmek.

О́ńirge bólinetin 7,9 mlrd teńge qara­jatqa 922 mıkronesıe berip, 2 244 jańa jumys ornyn ashý josparlanǵan.

2024 jyly mıkronesıeler koopera­tıvterdi, shaǵyn bıznesti damytý, ósim­dik, qus jáne sútti baǵyttaǵy mal sharýa­shylyǵyn órkendetýge beril­mek. Sondaı-aq aýyldyq eldi mekenderde jáne shaǵyn qalalarda aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin óndirý, óńdeý jáne qaıta óńdeý, halyqqa qyzmet kórseti­letin aýyl sharýashylyǵyna jatpaıtyn bıznes túrlerin damytý, balyq jáne bal-ara sharýashylyǵyn damytý, etti baǵyt­taǵy iri qara men usaq maldy bordaqylaý jumystaryna kóńil bólinetin bolady.

– Memleket basshysy jeke qosalqy sharýashylyqty kooperatıvterge birik­tirý arqyly aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrý qajet» dep tapsyrǵan bola­tyn. Bul – «Aýyl amanaty» baǵdar­lamasynyń birden-bir maqsaty,  – deıdi Aıan Halaýedın.

Búginde oblys aýmaǵynda 394 aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvi tirkelip, sonyń 270-i naqty jumys istep tur.

Bıyl dál osy 270 kooperatıvti «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda mıkronesıeleý arqyly qajetti tehnıka, qurylǵymen qamtý kózdelipti. Shaǵyn sharýa qurylymdary men jeke úı sharýashylyǵymen aınalysatyn tulǵalardy bir kooperatıvke biriktirip, iri sharýa kooperatıvterine aınaldyrý, mal azyǵyn daıyndaý, servıstik, qaıta óńdeý kásiporyndary, ónimdi ótkizý qyzmetterin ózara baılanystyrý jumysy qolǵa alynǵan.

Osy 270 kooperatıvtiń negizin mal sharýashylyǵy baǵyty quraıdy. My­saly, 204 kooperatıv etti mal sharýa­shy­lyǵyn qolǵa alsa, 43-i sútti baǵyt­qa beıimdelgen. 11-i ósimdik sharýa­shylyǵyn, 5-i servıstik qyzmet kórsetý baǵytyn ustanǵan. Taǵy 3-i – baý-baqshaǵa, 3-i – bal ara sharýashylyǵyna, jáne 1-i  sý sharýashylyǵy salasyna mamandanǵan.

«Bıyl aýylda shaǵyn kásipkerlikpen aınalysýǵa nıettiler sany artty. Jańa kásip ashamyn degen aýyl turǵyndarynan 2,3 mlrd teńge nesıe suraǵan 187 ótinish tústi. Bul ótinishterdiń basym bóligi – tehnıkalyq qyzmet kórsetý, shashtaraz, qoǵamdyq tamaqtaný oryndary jáne qurylys materıaldaryn óndirý sekildi servıstik qyzmet kórsetý baǵyty», deıdi Aıan Halaýedın.

Árıne, aýyl turǵyndaryn «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy arqyly mıkronesıeleý kezinde sol aýdan nemese aýyldyq okrýgke áleýmettik mańyzdy 19 azyq-túlik taýarynyń tizbesi eskerilip otyr. О́ıtkeni ár aýyl óz-ózin áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlarymen barynsha qamtýǵa tıis.

Oblystyq aýyl sharýashylyǵy bas­qarmasy basshysynyń orynbasary Rústem Zulqashev áli kúnge deıin oblys­tyń 25 aýyldyq okrýginde aýyl sharýa­shylyq óndiristik kooperatıvi quryl­maǵanyn aıtady. Mundaı aýyldar sany Bókeıordasy aýdanynda – 3, Bórlide – 3, Báıterekte – 9, Jańaqalada – 1, Jáni­bekte – 5, Qaratóbede – 1, Syrymda – 2, Terek­ti aýdanynda 1. «Aldaǵy ýaqyt­ta bar­­lyq aýyldyq okrýgte kooperatıv ashý­ǵa umtylamyz», deıdi Rústem Múlkáıuly.

Jalpy, oblysta 2023 jyly 49 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi qurylǵan eken. Aqjaıyq óńiri negizinen etti mal sharýashylyǵy baǵytyna mamandanǵan. Mal basy jyldan-jylǵa artyp keledi. Oblystyń et óndirý kórsetkishi, et jáne et ónimderimen qamtylý deńgeıi joǵary. Alaıda oblys turǵyndarynyń sút jáne sút ónimderimen qamtamasyz etilý úlesi nebári 22,3%-dy quraıdy. О́ńirde sútti baǵyttaǵy 7,5 myń bas sıyrdan jylyna 25,0 myń tonna sút alynady. Qalǵan 77,6% sút ónimi Reseı, Belarýs memleketterinen jáne elimizdiń basqa da óńirlerinen alyp tutynamyz.

– Sút jáne sút ónimderine degen ımportqa táýeldilikti azaıtý maqsatynda oblysta 2022-2025 jyldarǵa arnalǵan «Sút beldeýi» tujyrymdamasy júzege asyp jatyr. Osy baǵyttaǵy jumystarǵa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda da serpin berip, jeke qosalqy sharýashylyqtarǵa kásip ashý arqyly mıkronesıe berip, oblysqa sútti mal ákelip jatyrmyz, – deıdi Rústem Zulqashev.

Búginde oblysta jylyna qýattylyǵy 70,2 myń tonnany quraıtyn 7 sút óńdeý kásiporny – «Oral sút zaýyty» JShS, «Bereke» JShS, «Jastyq» JShS, «Sary bel» JShS, «Kaverın S» JK, «Talovoe» JShS, «Agrofırma Aqas» JShS jumys istep tur. Sút óndirisi kólemin arttyrýǵa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy qomaqty úles qosar deıdi mamandar.

Bıyl «Aqjaiyq» ÁKK» AQ janynan qajetti sala mamandarymen qam­tama­syz etilgen «Agrotehnıkalyq qyz­met» bólimi ashylǵan edi. Bul bólim­niń negizgi qyzmeti – aýyl sharýashy­lyǵy kooperatıvteri qyzmetin tegin súıemel­deý. «Agrotehnıkalyq qyzmet» bólimi qajetti keńester berýmen qatar, koopera­tıv­terdiń qujat aınalymyn rásim­deýge kómek­tesedi. Osynyń arqasynda koo­peratıvter memlekettik qoldaý baǵ­darlamalaryna ońaı qol jetkizedi. Mysaly, 2023 jyly kooperatıvterge tómendetilgen paıyzdyq nesıe berýmen qatar, satyp alynǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary qunyn ishinara óteýge 60,0 mln teńge (20 AShО́K) jáne mal sharýashylyǵyn damytýdy sýbsıdııalaýǵa 470,5 mln teńge (104 AShО́K), barlyǵy 530,5 mln teńge sýbsıdııa tólendi.

2023 jyly «Aýyl amanaty» baǵdar­lamasy aıasynda oblystyń 49 koope­ratıv múshesi 2,5 paıyzdyq mólsherlememen 987,6 mln teńge nesıe alyp, sútti mal satyp alý shyǵynyn ishinara óteý aıasynda 111,4 mln teńge sýbsıdııa kóleminde memleket qoldaýyna ıe boldy.

«Aýyl amanaty» baǵdarlamasy – aýyl turǵyndary úshin shyn máninde, erekshe qoldaý bolǵanyna sóz joq. О́ńir ekonomıkasynyń ekinshi tynysyn ashyp bergen memleket qoldaýyna Aqjaıyq halqy alǵys aıtyp jatyr.

Batys Qazaqstan oblysy