Foto: naryk.kz
Degenmen barlyq el elektrondyq úkimetti damytý esebinen turaqty tabystarǵa qol jetkize almaıtyny túsinikti. Alaıda árbir eldiń artyqshylyǵy men kemshiligi proporsıonaldy emes ekenin aıta ketken jón. COVID-19 pandemııasy aımaqtyq, ulttyq jáne jergilikti deńgeıde memleketter men el ishindegi elektrondy úkimettiń alshaqtyǵyn odan ári úlkeıtti. BUU-nyń Ekonomıkalyq jáne áleýmettik máseleler jónindegi departamenti árbir eki jylda álem memleketteri arasynda elektrondyq úkimettiń damýyna zertteý júrgizedi.
«BUU zertteýi: Elektrondy úkimet 2022» derekterine súıenetin bolsaq, Elektrondyq úkimettiń damý ındeksi (EGDI) óte joǵary elder toby aldyńǵy zertteý basylymyndaǵy memleketter tobymen birdeı ekeni baıandalady. Álemdegi jetekshi 10 eldiń qataryna Danııa, Fınlıandııa, Koreıa Respýblıkasy, Jańa Zelandııa, Shvesııa, Islandııa, Aýstralııa, Estonııa, Nıderland, AQSh, Sıngapýr syndy elder kirgen. Azııa elderin jeke qarastyratyn bolsaq, jahandyq reıtıngte Azııanyń 22 jetekshi memleketi óte joǵary kórsetkishke ıe.
Koreıa Respýblıkasy, Sıngapýr, BAÁ, Japonııa elektrondyq úkimetti damytý salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardyń qataryna engen. Jahandyq reıtıngte Koreıa Respýblıkasy (3-oryn), Sıngapýr (12-oryn), Birikken Arab Ámirlikteri (13-oryn), Japonııa (14-oryn) elektrondy úkimetti damytýda kóshbasshylar bolsa, al Iemen – 178, Aýǵanstan – 184 jáne Koreıa Halyqtyq Demokratııalyq Respýblıkasy – 180-orynnan kóringen. Qazaqstanǵa keletin bolsaq, bul reıtıngte elimiz álemde 28-el bolyp, EGDI kórsetkishteriniń ortasha mánin 0.8375-ten 0.8628-ge arttyrǵan.
Qazaqstan úkimeti «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda sıfrlyq transformasııa úderisin keńeıtýdi jáne jedeldetýdi josparlap otyr. Keıingi birneshe jylda elimizde Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar ınfraqurylymynda aıtarlyqtaı jańalyqtar boldy. 2018 jyly shamamen 55 aýyldyq eldi mekende turatyn 100 myń adam ınternetke qol jetkizse, 2020 jyly Úkimet 741 eldi mekenge jeli tartylyp, elektrondy úkimet qyzmetin qoldanýshylar sany 800 myńǵa deıin ósken.
BUU-nyń bul zertteýinde mamandar kóńil bólgen taqyryptarynyń biri – jergilikti elektrondyq úkimetti damytý. Osy maqsatta BUU «Jergilikti onlaın qyzmetter ındeksin» (LOSI) arnaıy jarııalap keledi.
Atalǵan zertteýde qalalardaǵy elektrondyq úkimettiń damý málimetteri jeke kórsetilgen. Tez ári qolaıly formatta jumys isteıtin portaldar qalada turýdy jaıly etip, turǵyndardyń ómir sapasy deńgeıine oń áser etetini sózsiz. Zertteýdegi qalalar reıtıngin qurý barysynda mamandar árbir memlekettiń halqy eń kóp shaharlaryn arnaıy tańdap alǵan.
BUU ekonomıkalyq jáne áleýmettik máseleler jónindegi departamenti alǵash ret jergilikti elektrondyq úkimettiń baǵalaýyn 2018 jyly zertteýge engizdi. 2018 jylǵy qanatqaqty zertteý 60 kórsetkish negizinde baǵalanǵan 40 qalamen shektelse, 2020 jylǵy basylymda qalalar sany 100-ge kóbeıip, 80 kórsetkishke deıin keńeıdi. Al 2022 jylǵy basylym álem elderi qalalaryn barynsha tartý maqsatynda 193 memlekettegi qalalar kórsetkishin baǵalaıdy.
2022 jylǵy ındekste bes krıterıı boıynsha 86 kórsetkish qamtylǵan. Olar: ınstıtýsıonaldyq qurylym (8 kórsetkish), mazmundy qamtamasyz etý (25 kórsetkish), qyzmet kórsetý (18 kórsetkish), qatysý (17 kórsetkish), tehnologııa (18 kórsetkish). Instıtýsıonaldyq qurylym mýnısıpaldy elektrondyq úkimet strategııasyna, uıymdyq qurylymǵa, aqparat pen qupııalylyqqa qol jetkizýdi retteıtin zańnamaǵa jáne ashyq derekter saıasatyna baǵyttalǵan. Mazmundy qamtamasyz etý krıterııiniń negizgi maqsaty – memlekettik aqparattyń onlaın rejimde qoljetimdiligin anyqtaý. Qyzmet kórsetý memlekettik qyzmet kórsetýdiń qoljetimdiligin qamtysa, qatysý krıterııi jergilikti basqarý qurylymdaryna jurtshylyqtyń qatysýy úshin ózara is-qımyl men múmkindikter tetikteriniń, tyń bastamalarynyń bolýyn baǵalaıdy. Tehnologııalyq aspekt portaldyń paıdalanýshylarǵa qoljetimdiligin anyqtaý úshin tehnıkalyq múmkindikterge nazar aýdarady.
Kesteden kórip otyrǵanymyzdaı Madrıd pen Berlın aldyńǵy qatardaǵy qalalar sanatynda bolsa, odan keıin Tallın men Kopengagen shaharlary kórsetilgen. Dýbaı, Máskeý, Nıý-Iork, Parıj kórsetkishteri birdeı. Sıngapýr men Shanhaı qalalarynyń da kórsetkishteri joǵary. Jergilikti onlaın qyzmetter ındeksi joǵary qalalar qataryna Almaty qalasy da engen. Jalpy alǵanda álemdegi úzdik 38 qalanyń 20-sy Eýropada, 10-y Azııada, 6 qala Amerıkada jáne 2 qala Okeanııada ornalasqan.
Zertteý derekterinen álemdegi elektrondyq úkimet qyzmetiniń damý úrdisi týraly qundy málimetter alýǵa bolady. Onyń ishinde Azııa elderiniń birneshe damýshy memleketi elektrondyq úkimet kórsetkishterinde Batys elderine birtaban jaqyndaǵanyn kóre alamyz. Atalǵan zertteý sala mamandaryna, sheshim qabyldaýshy azamattarǵa, sarapshylar men taqyrypqa qyzyǵýshy qaýymǵa qosymsha kómekshi qural bola alady.
Eńlik QALYBEKOVA,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy
