Ulaǵatty ustaz, belgili ǵalym Qunypııa Qojahmetuly Alpysbaev osydan týra 74 jyl buryn Qulja qalasy mańyndaǵy Baıandaı kentinde dúnıege kelipti.
Ata-anasy 1932 jylǵy goloshekındik náýbet kezinde eriksiz tastap ketken tarıhı atamekeni Almaty oblysy, Uıǵyr aýdany Ketpen aýlyna 1956 jyly qaıta oralyp, Bódeti bólimshesine qonystanǵan bolatyn. Sol jyly mektep jasyna tolǵan bala Qunypııa Bódeti bastaýysh mektebiniń birinshi synybyna qabyldanady. 1960–1965 jyldary osy aýdandaǵy Kishi Dıhan jáne Súmbe kentterdegi orta mektepterde oqıdy. 1966 jyly Almaty qalasyndaǵy №12 qazaq orta mektebin bitiredi. Úıdiń úlkeni bolǵandyqtan, sol kezdegi otbasy jaǵdaıyna baılanysty aýylǵa, áke-sheshesiniń qasyna baryp, 1966–1969 jyldary qarapaıym sharýa bolyp jumys istedi. 1969–1974 jyldary S.M.Kırov atyndaǵy (qazirgi Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ) Qazaq memlekettik ýnıversıteti fılologııa fakýltetinde oqydy.
Úzdik stýdentter qatarynda 1970 jyly tamyz aıynda stýdentter almasý baǵdarlamasy boıynsha Bolgarııanyń Sofııa qalasynda Klıment Ohrıdskıı atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetine baryp qaıtady. 1975 jyly tamyz aıynda QazMÝ-dyń JOO-nyń Halyqaralyq assosıasııasyna múshe bolýyna oraı, Máskeýde 86 eldiń tańdaýly ýnıversıtetteri qatysqan dúnıejúzilik forýmǵa qatysady. Qazir kim-kimniń de shetelge shyǵýy aıtýǵa turarlyq sóz bolmaı qaldy ǵoı. Al KSRO kezinde stýdentti bylaı qoıyp, bodandyqtaǵy respýblıkalardyń sheneýnikteriniń ózine bul baqyt buıyra bermeıtin. Úzdik oqýynyń, Qudaı bergen talanty men óneriniń arqasynda Qunypııa stýdent keziniń ózinde Eýropa elderin aralaǵan bolatyn.
Oqýdy bitirgen soń Qunypııa Alpysbaev ózi bitirgen ýnıversıtette joldama boıynsha qaldyrylyp, oqytýshylyqtan professorlyqqa deıin ósti, ǵylym kandıdaty, ǵylym doktory dárejelerin, professor ataǵyn aldy. 1974 jylǵy 1 qyrkúıekten 2005 jylǵy 31 tamyzǵa deıin Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-da oqytýshy, aǵa oqytýshy, dosent, professor jáne 1987–1989 jyldary QazMÝ daıyndyq bólimi dekanynyń orynbasary, 1993–1994 jyldary syrttaı oqytatyn fılologııa fakýltetiniń dekany, 1996–2005 jyldary ádebı shyǵarmashylyq jáne kórkem aýdarma teorııasy kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin abyroımen atqardy.
2005 jyldyń 1 qyrkúıeginen Astanadaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine shaqyrylyp, qazaq ádebıeti kafedrasynda professorlyq qyzmet atqardy, atalǵan kafedraǵa birer jyl basshylyq jasady. Búginge deıin ǵalymnyń jetekshiligimen 9 ǵylym kandıdaty, 20-ǵa jýyq magıstr men PhD daıarlandy.
2011 jylǵy 16 naýryzdan 2014 jyldyń tamyzy aralyǵynda Astanada jańadan qurylǵan Túrki akademııasyna arnaıy shaqyrylyp, ǵylym bóliminiń basshysy bolyp istedi. 2014 jyldyń kúzinen bastap L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-da qazaq ádebıeti kafedrasynda professorlyq qyzmet atqaryp keldi.
Qunypııa Alpysbaevtyń mektepte júrgen kezinen bastap-aq dombyra tartyp, án salýmen qatar, óz janynan án shyǵaratyn da talanty bar edi. Onyń «Biz – Otannyń ulany» atty óleńin de ózi jazǵan alǵashqy áni 1965 jyly jeltoqsanda «Qazaqstan pıoneri» gazetinde notasymen jarııalanǵan bolatyn. Búginde jurtshylyqtyń súıip tyńdaıtyn ániniń biri Sadyqojanyń ataqty «Sarybıdaı» áni bastatqan kóptegen shyǵarmasyn alǵash kompozıtor-aqynnyń kózin kórgen kónekóz qarııalardan úırenip, halyq ıgiligine aınalýyna muryndyq bolǵan da marqum Qunypııa Alpysbaev edi. Onyń osy baǵyttaǵy jankeshti izdenisiniń arqasynda Sadyqojanyń biraz áni halqymyzdyń rýhanı ıgiligine aınaldy.
Búginge deıin ǵalym-ustazdyń oqýlyq, oqý quraly, zertteý, monografııalardan quralǵan jıyrmadan asa kitaby men kitapshasy oqyrman qolynda júr. Odan tys qazaq ádebıeti men óneriniń túrli máselesine arnalǵan 200-den astam eńbegi respýblıkamyz ben shetelderdiń jetekshi ǵylymı basylymdarynda jaryq kórdi. Sondaı-aq ǵalym kóptegen shetel JOO-lary men ǵylymı ortalyqtarynyń arnaıy shaqyrýymen baryp, stýdentter men jas ǵalymdarǵa dáris oqydy.
Osyndaıda Abaıdyń: «Aqyryn júrip, anyq bas, Eńbegiń ketpes dalaǵa. Ustazdyq etken jalyqpas, úıretýden balaǵa» degen ǵaqylııalyq óleńi eske túsedi. «Ustazdyq etýden, balaǵa úıretýden jalyqpaı», sharshamaı kele jatqan biraz jurt bar shyǵar. Biraq «aqyryn júrip, anyq basýǵa» kelgende Qunekeńniń aldyna túse qoıatyn adam tabyla qoımas. Uly Abaıdyń osy sózin qunttap, sol joldan jańylmaı, ómir boıy «aqyryn júrip, anyq basyp», elge etken eńbegin buldamaı, eshkimniń betine jel bolyp tımeı, mansap pen baılyqtyń artynan da júgirmeı, únsiz eńbek etip qana ótken eki adam bolsa, bireýi – Qunekeń edi. Bireý bolsa, naq ózi. Ǵalymnyń murasy halyqpen birge jasaı beredi.
Dúken MÁSIMHANULY,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, shyǵystanýshy-professor
