2021 jyly 13 131 balaǵa alǵashqy múgedektik dıagnozy qoıylǵan. Iаǵnı bir jyl ishinde 13 myń bala eldegi múgedektigi bar adamdar qataryn tolyqtyrdy degen sóz. Tar qursaǵyn keńitip, alpys eki tamyryn ıdirgen nárestesiniń jaryq dúnıege on eki múshesi kem kelýinen asqan synaq joq shyǵar ata-anaǵa. «Basqa tússe, baspaqshyl», árıne, óz qaǵynan jerimeıdi, qanatyn jalynǵa shaldyrǵan qarlyǵashtaı balapanyn qorǵaýdyń qamynda qandaı qaterden de taısalmaıdy. Qursaǵyndaǵy sharanasy ómirge kem bolyp kelgen qyzylordalyq batyr ana Baqytgúl Balmahanovanyń arqalap júrgen synaǵy – sózimizge dálel. Dúnıege kelgen sábıiniń jaryq álemde on kún jatyp pyshaqqa túsýi ońaı ma? Oń jaq qoly men aıaǵy týmysynan semip, qımylsyz ómirge kelgen ulynyń júrýi úshin anasy 12 jyldan beri uly muratyn arqalap keledi. «Ulyń júre almaıdy» degen qasań túsinik pen kesirli uǵymnyń kúl-talqanyn shyǵarǵan ortalyq týraly aıtqanda, kózine móltildep jas tundy. Muny bir múshel ýaqyttan beri ózdiginen júrip-tura almaıtyn balasynyń aıaǵyn nyq basyp, tipti bokspen shuǵyldanyp júrgenine qýanǵan ana júreginiń meıirimi dep túsindik.
«Biz Astana qalasyna Qyzylorda oblysynan kóship keldik. Ulymyz Ernur osy «Jas jaýynger» ortalyǵyna tórt jyldan beri turaqty keledi. О́zim úsh balany ómirge ákeldim, Ernurdyń aldyndaǵy eki ápkesiniń deni-qary saý. Úshinshimiz balalardyń serebraldy sal aýrýy (SSA) dıagnozymen týdy. Sharanadan shyqqannan-aq arnaıy qurylǵyda on kún jatyp, birden operasııa jasaldy. Shymkent qalasynda dárigerlerdiń biliktiligi arqasynda ulymnyń júregi men ókpesi tusyndaǵy jyrtylǵan úlbir perde tigildi. Mundaı operasııadan keıin balamnyń aman qalýy neǵaıbil degender de tabyldy. Qaı ana balasynyń amandyǵyn tilemeıdi, on eki múshesi saý bolyp ómir súrgenin qalamaıdy? «Balań adam bolmaıdy» degendi aıtqandardy da keziktirdik. Biraq men tumannyń arasynan alyp shyǵar úmit sáýlesinen kúder úzbedim. О́ıtkeni anam: «Osy balańdy emdetýden qajyma, túbinde jazylady», dep qamshylap otyrdy. Bir jyl boıy joldasym ekeýmiz qarjy jınap, Astana qalasyna em-dom alýǵa ákelemiz. Saýyqtyrý ortalyǵynda emdelip, Qyzylordaǵa qaıtýshy edik. Keıin ulymyzdyń qamy úshin Astanaǵa qonys aýdardyq. Ernur ulymyz tórt jyl buryn klýbqa kelgende oń aıaǵy men qoly múlde qımylsyz edi. Emdetý úshin qanshama medısınalyq ortalyq, aýrýhana esigin tozdyrdyq. Biraq osy ortalyqqa kelgeli balamyzdyń qımylsyz aıaq-qolyna jan kirdi. Qazir ózi aıaǵyna turyp, qadam basyp, bokspen shuǵyldanady. «Anashym, men óskende Gennadıı Golovkın sekildi dańqty boksshy bolamyn, ózińizben birge álemdi aralaımyz», dep kóńilimdi ósirip qoıady», deıdi B.Balmahanova.
Tirek-qımyl qozǵalysy shektelgen, sal bolyp týǵan balalardyń qadamyn nyq bastyryp, sportqa baýlyp kele jatqan «Jas jaýynger» beıimdeý ortalyǵy 2018 jyly qurylǵan. Jetekshisi Sadyq Baıymbetov erekshe balalardy qoǵamnan bólekteý olardyń jigerin qum etip, odan beter janshı túsedi deıdi. «Jas jaýynger» ortalyǵyna kelýshi erekshe balalardyń keshki jattyǵý jıynyn ózimiz de baryp tamashaladyq. Otyrsa, tura almaıtyn aıaq-qoly sal balalar bir-eki jyldyq jattyǵýdan keıin ishki qaıratynyń arqasynda qadam basyp, óz betimen júrýdiń qandaı baqyt ekenin sezingen. Ata-anaǵa balasynyń shadyman kóńilin kórgennen asqan mahabbat bar ma?
Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy Jekpe-jek saraıynyń buryshynan buıyrǵan zalda balalar jattyǵýǵa kiristi. Atshaptyrym aýmaqqa tóselgen kilemniń ekinshi jaq shetinde on eki múshesi saý kásibı sportshylar da shuǵyldanyp jatyr. Bul kezdeısoqtyq emes, erekshe balalar kásibı sportshylardyń jattyǵýdy qalaı júrgizetinin kórip, ózin qaıraı túsedi. Al kánigi sportshylar erekshe balaqaılardyń tabandylyǵy men qaısarlyǵyna qarap boıyn tikteıdi. Sadyq Baıymbetovtiń de ustanymy osy. Erekshe balalardy qoǵamnan bólektep ustaýǵa áste bolmaıdy. Olardyń da bul ómirden alar nesibesi bar ekenin dáleldep keledi.
«Medısınalyq emdeý-saýyqtyrý ortalyǵynda em alý kýrsy úsh aı merzimde júrgizilýi múmkin. Odan keıin bala kezegin kelesi jyldan kútedi. Aradaǵy úziliste syrqaty qaıta syr berýi múmkin. Al bizdiń ortalyqta aptasyna úsh márte jyl on eki aı jattyǵý júrgizedi. Aıaǵyna nyq turyp, qolyn búge almaıtyn balalardyń qımylǵa kelýine osy úzdiksiz jattyǵýdyń tıgizer paıdasy óte mol. Bizdiń bapkerler kúndiz jeke sharýasyn, óziniń resmı qyzmetin atqaryp keledi de, keshkisin osy balalardyń bolashaǵy úshin jattyǵý ótkizedi. «Balańdy aıasań, aıama» degen, syrt kózge bizdiń daýsymyz óktem shyqqany balalarǵa jekigendeı bolyp sezilýi múmkin. Biraq sport qaısarlyqqa, eptilikke, shydamdylyqqa úıretedi. Aıaýshylyq sezimin týdyryp, músirkeı berý olardy borkemik etip jiberedi. Bular ortalyqqa sportpen shuǵyldanýy úshin óz aıaǵymen júrip, qolyn qımyldatýdy ańsap, armandap keldi. Maqsatyna jetkenderi qanshama. О́kinishtisi, bizge balasyn arqalap, arbaǵa tańyp ákeletin ata-analardyń qatary jyldan-jylǵa artyp jatyr. Búginde «Jas jaýynger» ortalyǵynda 80-ge jýyq erekshe bala jattyǵý jasaıdy», dedi S.Baıymbetov.
Sonymen qatar bapker «Jas jaýynger» ortalyǵy elimizdiń segiz qalasynda ashylyp, erekshe balalardy sportqa baýlyp kele jatqanyn maqtanyshpen jetkizdi. Árıne, bútindeıtin tusy, kem-ketigin toltyratyn dúnıe áli de jeterlik. Balalardy sportqa baýlıtyn bapkerlerdiń biliktiligin arttyrý – birinshi kezektegi másele. Odan keıin zaldyń tarlyǵy da qysqa jipti kúrmeýge keltirmeı otyr. Sebebi sportpen shuǵyldanǵysy keletin erekshe balalardyń qatary tym kóp. Al olardyń bári shıraýy úshin jattyǵý zaldary aýadaı qajet.
Ortalyqtyń ıgi dástúriniń biri – tusaýkeser. Kádimgi qazaqtyń jón-joralǵysymen júrý baqytyna ıe bolǵan balaqaılardyń tusaýy kesilip, alǵashqy qadam basý sátin merekeleıdi. Alty jyldyń ishinde 50-den asa erekshe balanyń aıaǵyna ala jip baılanyp, belgili tulǵalar jolymyzdy bersin dep jón-joralǵysyn jasapty. Erekshe balalar sporttyń arqasynda shet memleketterge de jıi saıahattap turady eken. Birikken Arab Ámirlikterine birneshe bala baryp kelipti. Alda Túrkııa eline attanbaq. Mundaı múmkindik pen oraıly sátti kásipkerler týdyryp otyr. Ortalyqqa ata-ana balasyn tegin qatystyrady. Erekshe balalardy sportqa baýlýdy qolǵa alǵan ujym búginde «Qazaqstan halqyna» qorymen memorandým jasasqan. «Jas jaýyngerdiń» segiz qalada bólimshesi ashylyp, erekshe balalardy sportpen shyńdap keledi.
Májilis depýtaty Tańsáýle Serikov mundaı ortalyqtardyń kóptep ashylýy erekshe balalardyń boıyndaǵy senim otyn mazdatatynyn aıtady.
«Jas jaýynger» klýbyndaǵy bapkerlerdiń balaǵa degen súıispenshiligi men meıirimdiligi, qamqorlyǵy aıryqsha. Ortalyqqa keletin balalardyń kózindegi ushqyndy kórgende rýhyń oıanady. S.Baıymbetov sekildi saýapty isti atqaryp júrgen azamattarǵa qashanda qoldaý qajet. Sport terapııasyn tereńdeı sińiretin mundaı beıimdeý ortalyǵynan qamqorlyqty aıamaý kerek», deıdi depýtat.
