Bul qubylysta ábden tanys bolyp qalǵan nárse múldem jat ári shyndyqqa janaspaıtyn bolyp kórine bastaıdy. Keıde adam buryn avtomatty túrde jasaǵan isiniń qalaı oryndalatynyn umytyp qalady. Kúnde kórip júrgen tanysy bir qaraǵanda «bógdege» aınalady. Mysaly, ǵalymdar júrgizýshiler kenetten toqtap, jol jıegine shyǵýǵa májbúr bolǵan jaǵdaılardy zerttegen. Sóıtse, olar bir sátte kólikti qalaı basqarýdy umytyp qalǵanyn sezingen eken.
Jamevıýdiń jaıyn uǵý maqsatynda ǵalymdar eksperıment te jasaǵan. 94 adamǵa «júrek» sózin úzdiksiz jaza berýdi tapsyrǵan. Sondaı-aq qoldyń aýrýy nemese zerigý sezimi paıda bolǵan kezde ǵana toqtaýǵa ruqsat etilgen. Nátıjesinde, qatysýshylardyń shamamen 70 paıyzy sózdiń jazylýyn umytyp qalyp, alǵash qalam ustap turǵandaı kúıge túsken. Bul týraly zertteýshiler «Memory» jýrnalyna shyǵardy. Aıta ketý kerek, mundaı zertteýdi alǵash ret psıholog Margaret Floı Ýoshbern 1907 jyly júrgizgen. Onyń shákirtteriniń biri úsh mınýt boıy bir sózge qarap, bir sátte sózdiń maǵynasyn joǵaltyp, ne ekenin umytyp qalǵan.
Áli tolyq zerttelmegen, qupııaǵa toly bul kúı – keıbir áreketter avtomatty túrde jasalyp, jıi qaıtalanǵanda bolady. Adamdy birden mánsizdik basyp, is-áreketi baqylaýdan shyǵyp ketedi. Muny keıbir ǵalymdar: «Adam óziniń ómirde shyn máninde bar ekenin tekserý úshin sol kúıge túsedi» deıdi.
Qyzyq. Turmystyń túrmesine túsken bizdiń zamannyń adamdaryn aǵzamyzdyń ózi oılandyrǵysy keletin sekildi.
