Tús

Qala berdi tústi qosyńyz. Keıbir ǵalymdar segiz saǵattyq uıqynyń toqsan mınýty túspen ótedi dese, bázbir derekterde sonshalyq uzaq kóringen tús­ter bar bolǵany eki-úsh se­kýndtyń ishinde ǵana júzege asady delinedi. Psıhoanalıtık Zıgmýnd Freıdtiń oǵash oramdary ǵylymda ózindik negiz qalyptastyrdy. «Tús jorý» eńbeginde tústiń óń men tús arasyndaǵy beısanalyq ekenin, ári tústerdiń ulttyq erek­sheligi bolatynyn baıan etedi. Árige barmaı-aq tús taǵy­ly­mynyń túbirin túrkiden sýyrt­paqtasaq, qaıda barsa da óz kórin qazyp jata­tyn Qorqyttyń túsi, Aby­laı­dyń túsi, Babyrdyń Sa­marqan qalasyn alar al­dyndaǵy túsi áli kúnge ańyzǵa arqaý bolyp keledi. Abylaı han ózi kór­gen arystannyń ishinen qash­qan túlkiniń qarnyn oryp jibergende qurt-qumyrsqa, baqa-shaıan, jylan-kesirtke órip shyǵady. Muny Kómekeı áýlıeniń qalaı joryǵany, onyń negizsiz qalmaǵany tús uǵymynyń aqıqattan alshaq jatpaıtynynan habar beredi.

Shynynda, denedegi rýh ólim sátinde adamnan múldem ajyrasa, tús kezinde belgili bir jerlerde saıahattap júredi desedi. Keıde oıatqyshty sa­ǵat segizge qoıyp, oıatqysh shy­ryldamaı qalsa da sol segizde oıanatynymyz bar. Is­lamda tústi úshke bólip qa­rastyrady. Birinshisi – rahmanı tús, ekinshisi – shaıtanı, úshinshisi – qııalı tús. Rahmanı tús – súıinshileý, eskertý maǵynasynda bolyp kelse, shaıtanı tús áldebir qı­yn­dyqtan qashyp júrý, ty­ǵy­ryqqa tirelip jan qına­latyn tustary, al qııalı tús óńdegi oılardan quralǵan, ne shóldegen jannyń sý kórýi ispetti qubylystar. Álemde tús arqyly týǵan ǵylymı eń­bekter, óleńder, prozalyq týyndylar jıi ushyrasady. Dat ǵalymy Vor túsinde kúnniń ústinde jatqanyn, kúnniń aınalasynda dóńgelekter aınalyp júrgenin kóredi. Ǵalym kóp uzamaı-aq tús negizinde atom qurylysy jónindegi ǵalam­sharlyq mo­delin quras­tyrady. Birneshe jyldan soń qordaly eńbegi úshin Nobel syılyǵyn ıelenip, jahandyq tanymaldylyqqa ıe bolady. XX ǵasyrdyń ortasynda ame­rıkalyq ǵalym Djeıms Ýotson túsinde kobra tektes jy­lanǵa kez bolady. Túsi ar­qyly shabyttanǵan ol DNQ-nyń qurylymy men formasyn oılap tabady. Mine, tús tylsymy! Kezekti ǵylymı jumysynan soń qaljyrap uıqyǵa ketken Mendeleev tań-tamasha túske tap keledi. Kenet ózi neshe jyl zerttep bas qatyrǵan hımııalyq elementter kestesi kózine ap-aıqyn elesteıdi. Ǵalym tura sala qalam izdep, asyǵa jazýǵa kirisip, tek bir elementke ǵana túzetý engizedi de qalǵanyn túsindegideı etip qaldyrady.

Qazaq ómirdi túske teńeıdi. Eger bul tústi áldebir shyǵar­maǵa uqsatý qajet bolsa, «Myń bir tún» ertegisine teńer edik.