Básekede bási bıik boldy
«Trump factory» kompanııasynyń dırektory bizben áńgimesinde jeke bıznespen aınalysatyn adamdardy eki topqa bóletinin aıtyp berdi: alǵashqysy – sprınterler bolsa, ekinshisi – marafonshylar. Alǵashqylary isti erekshe ekpinmen bastaǵanymen, sońyna deıin jetkize almaıdy. Sońǵysy qandaı qıyndyqqa da tótep berip, qajyr-qaıratynyń arqasynda jetistikke jetedi. Ol kásipker birinshi kezekte marafonshy bolý kerek degen maqsat údesinen shyǵyp kele jatyr.
Áýelde Tramp Almatyda vendıng apparatyn ornatýmen aınalysady. Birer jyldan keıin sý súzgileriniń baǵasy kúrt qymbattaıdy. Ol Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) shartyna endi qol qoıylǵan kez edi. Ishki naryqta syryn aldyrmaǵan bul kásiptiń tizgini reseılikterdiń qolynda bolatyn. Qazaqstan naryǵyna fıltr jetkizýdi reseılik kompanııalar júzege asyrdy. Baǵany da ózderi belgileıdi. Báseke bolatyn eshkim joq.
«Sý súzgisin ózimizde daıyndaý týraly ıdeıa da tap sol jyldary paıda boldy. «Bizdiń baǵymyz – bıznestiń betalysyn durys ańǵaryp qalǵanymyzda bolsa kerek. Odan bólek, sol jyldary Úkimettiń shaǵyn jáne orta bızneske degen yqylasy alabóten bolatyn, tipti memlekettik ıdeologııa da bıznespen aınalysýǵa baǵyttaldy. Sol kezde Qytaıdaǵy baǵa qymbattaǵan soń reseılik kompanııalar súzgi qunyn kóterýge sheshim qabyldady. Sóıtip, 500 teńgelik sý súzgisi birer aıdyń ishinde 1500 teńgege qymbattap ketti. Osydan keıin sý súzgisin nege ózimiz shyǵarmasqa degen oı keldi. Qytaıda naq osy fıltrdi shyǵaratyn zaýyttyń quny 30 myń dollar eken. Teńgege shaqqanda – 12 mln teńge», deıdi T.Aıdarhanuly.
Kásipker barlyq táýekeldi eseptep, ótinish beredi, kóp ótpeı-aq súzgi shyǵaratyn zaýyt salý jobasy maquldanady. Sýbsıdııa aı saıynǵy nesıe tóleminiń 10 paıyzyna deıin jaýyp turdy. Nesıeniń jalpy somasy 12 mıllıon teńge bolsa, zaýyt quny 18 mıllıon teńgege baǵalandy. Qazir bul zaýyttyń ónimin eldegi jylý-energetıkalyq keshenderi, sý tushytý keshenderi, sý tazartý salasynda qyzmet kórsetetin kásiporyndar tutynyp otyr. Al sý tazartý qyzmetterin usynatyn, sý tazartý jabdyqtarymen aınalysatyn jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetetin kompanııalar jáne mamandandyrylǵan dúkender kóterme baǵada satyp alady.
Osylaısha, Tramp Aıdarhanuly «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasyna qatysýshy atanyp, sý súzgileriniń alǵashqy óndirisin iske qosty.
«Buǵan deıin tek reseılik jetkizýshilerden satyp alyp kelgen kompanııalar men jeke azamattar endi bizben kelisimshart jasaı bastady. Qazir otandyq jylý elektr stansalary bizdiń súzgilerdi paıdalanady dep senimmen aıta alamyz. О́zbekstanda bıylǵy jylǵa kelisimshartymyz bar. Ol elde áli bizdegideı zaýyt joq. «Trump factory» kompanııasy – qazir Qazaqstanda mehanıkalyq tazalaýǵa arnalǵan kóbikti polıpropılen kartrıdjderin serııalyq túrde shyǵarýǵa arnalǵan joǵary tehnologııalyq jabdyǵy bar jalǵyz kompanııa. Kartrıdjderimizde CT KZ sertıfıkaty bar», deıdi kásipker.
Memlekettik qoldaýǵa rıza
«Damý» qory da kásipkerge zań jáne esep máselelerin sheshýge kómektesti. «Iskerlik baılanys» baǵyty aıasynda kásipkerge óndiristi jańǵyrtý jáne sheteldik mamandardy shaqyrý usynyldy. Tańdaý qytaılyq repetıtorlarǵa túsken.
«Zaýyt elektr energııasyn kóp tutynady. Almatyda qajetti elektr qýatyn beretin úı-jaı taba almaǵan kezde «Damý» qoryna júgindik. Bizdi ákimdikke jiberip, dereý toqtap turǵan nysandardyń tizimin usyndy. Nátıjesinde, qala ákimdigi bos jatqan ónerkásiptik aımaqtan 100 sharshy metr jer berdi. Dereý elektr jaryǵyn júrgizip, eki aptanyń ishinde óndiristi tolyqtaı iske qostyq. Pavlodar munaı óńdeý zaýytynan plastık alatyn bolyp kelisip, jumysty bastap kettik. Alǵashqy kezde zaýyttyń marjasy – 5-10 paıyz, al fıltr baǵasy 100 teńge boldy. Bul osyǵan deıin ishki naryqty bılep kelgen reseılik kompanııa óniminen birneshe ese arzan edi. Keıinirek reseılik kompanııa ókilderi habarlasyp, biz qoıǵan baǵanyń arzan ekenin aıtyp, baǵany ózderimen teńestirýdi surady. Men taýardy óz elimizde shyǵaryp jatqanymdy, bul meniń naryǵym ekenin, qandaı baǵa qoısam da, ózimiz sheshetinimizdi aıttym. Olardyń «baǵany kóter, óıtkeni bizdiń satylym tómendep jatyr» degen ýájine qulaq aspadyq. Táýekelge bel býdyq. KIMEP-tegi «Daǵdarys kezinde kompanııany basqarý» kýrsynan alǵan tálimimiz tekke ketpedi. Eki jyldyń ishinde zaýyt paıdaǵa shyǵyp úlgerdi», deıdi T.Aıdarhanuly.
Alǵashqy ýaqytta tórt adamnan turatyn shaǵyn top eki aýysymmen kún saıyn 1500, bir aıda 25-30 myń fıltr shyǵardy. Alǵashqy 5 jylda demalys degenniń ne ekenin de umytty. 2020 jyly qańtarda «QazTrade» saýda saıasatyn damytý ortalyǵy habarlasyp, «Alibaba» platformasy arqyly taýar eksporttaýǵa kelisim berýdi, ol úshin eki aılyq kýrstan ótý qajettigin aıtady. Kýrstan ótkennen keıin «Alibaba» arqyly О́zbekstanǵa eksporttaýǵa usynys tústi. Ile-shala Makedonııadan tapsyrys keldi.
«Eýropalyqtar taýardyń ekologııalyq tazalyǵyna basa mán beredi. Materıaldyń quramy qandaı ekeni, paıdalaný merzimi bitken kezde suryptaýǵa, qaıta óńdeýge jiberetindikten pakettiń qansha jylda shirıtini de ilespe qujattarda naqtylanyp jazylýǵa tıis eken. Usynys túsken boıda alǵashqy 200 dana fıltrdi Makedonııaǵa eksporttadyq. Osy talapqa laıyqtap daıyndaǵandyqtan, taýarymyz birden ótti. Alǵashqy kezde eksporttyq shyǵyndy ózim tólep júrdim. Keıin «KazakhExport» kompanııasy shyǵynnyń 80 paıyzyn jaýyp beretinin, shyǵyndy óteý taýardyń qanshalyqty otandyq ekenine baılanysty ekenin bildim. Al bizdiń ónimniń shıkizaty da, paketi de, qaǵazy da ózimizden. Sondyqtan «KazakhExport» kompanııasynan 80 paıyzdyq kólemde ótemaqy alamyz. Biz tek kóterme saýdaǵa ǵana den qoıdyq. Ishki naryqta Astana, Qaraǵandy, Qostanaı, Kókshetaý, Aqtaý, Shymkent qalalarynan suranys kóp túsedi. Osyǵan deıin klıentterimizdiń basym kóbine taýar usynyp kelgen reseılik kompanııa jaqynda ishki naryqtan birjola ketti. Sońǵy birer aıda Afrıkadan da tapsyrys tústi. Biraq olarǵa az kólemde taýar jetkizý tıimsiz. Eger syrttan keletin ımporttyq taýarlarǵa baj salyǵyn kóterse, ishki naryqtyń qajetin ótep, eksportqa jol ashylar edi. Ras, bizben básekeles sheteldik kompanııalar bar. Biraq bizdiń artyqshylyǵymyz – Ortalyq Azııanyń kez kelgen qalasyna ónimdi arzan baǵamen jibere alamyz. Ázirge Ortalyq Azııa elderi naryǵynda ornyǵýdy josparlap otyrmyz», deıdi keıipkerimiz.
Brend dańqymen taýar ótedi
Tramptyń aıtýynsha, taýardyń taǵdyryn brendke baılap qoıǵan zamanǵa tap bolyp otyrmyz. Sapasy, tipti qurylymy bir bolsa da, klıent quny birneshe ese qymbat taýarǵa basymdyq beredi. Bul úrdisti eshkim toqtata almaıdy. Naryqta «taýardyń sapasy onyń baǵasyna táýeldi» degen pikir bar. Baǵasy tómen taýardyń artynan «arzannyń sorpasy tatymas» degen sóz ilesip júredi. Ázirge Tramp Aıdarhanuly bastaǵan shaǵyn ujymnyń shyǵarǵan ónimderi ımporttyq taýarlardan sapa jaǵynan oq boıy ozyp, baǵasy qoljetimdi bolyp tur.
«Tutynýshynyń talǵamy qyryq qubylady. Sapasy da, baǵasy da kóńilden shyǵyp tursa da, «nege arzan» degen kúdikten attap óte almaı, qymbat taýarlarǵa basymdyq beredi. Qazaq bıznesi baǵasy qalta kóteretin, sapasy ımporttyq taýardan kósh ilgeri turatyn sapaly taýarlardy shyǵara alady degen túsinik naryqtyń tórine shyǵýy kerek. Sol kezde ǵana ulttyq ekonomıkany qalyptastyra alamyz», deıdi ol.
«Trump factory» shyǵaratyn kez kelgen sý súzgisiniń paıdalaný merzimi – 3 nemese 6 aı. Zaýyttarda qoldansa 30 kúnge jaraıdy. Qurylǵynyń sýdy tazalap otyrý múmkindigi bitken kezde ony aýystyryp turý qajet. Aıtýynsha, sýdy aldymen qum men topyraqtan tazalap, hlor mólsherin azaıtady. Sodan keıin aktıvtendirilgen kómirdiń kómegimen ıisin jáne túsin jaqsartyp bolǵan soń ǵana sýdyń molekýlasyna kezek keledi.
Tramp Aıdarhanuly bastaǵan shaǵyn ujym 2020 jyldan beri aktıvtendirilgen kómir shyǵaratyn zaýytty iske qosty. Qazir zaýyt úsh aýysymmen jumys istep tur. Alǵashynda táýligine 1500 fıltr shyǵarsa, modernızasııadan keıin 4500 fıltr shyǵarýǵa múmkindik týdy.
«Endi naryqtaǵy úles te artady. Aktıvtendirilgen kómirdi ózimizdiń «Shubarkólkómirde» ǵana óndiredi. Qazir aıyna 1 tonna kómir alyp, óndiriske paıdalana bastadyq. Sol sebepti ózimiz úıretip, jańa bilikti kadrlardy daıarlap jatyrmyz», deıdi Tramp Aıdarhanuly.
Osy rette memlekettiń shaǵyn jáne orta bızneske qatysty kózqarasyn júıeleý, damyǵan elderdiń tájirıbesin qaperge alý qajettigin de aıtyp ótti.
«Qytaı, Reseı aldymen óz bıznesiniń, óz naryǵynyń múddesine basymdyq beredi, syrttan keletin taýardyń baj salyǵyn kóteredi. Qazir biz shyǵaryp otyrǵan sý súzgilerine uqsas taýarlar Reseıden, Qytaıdan keledi. Úkimet ózimizde óndiriletin taýarlardyń analogine baj salyǵyn engizý arqyly otandyq ónimge qoldaý bildirse, bıznestiń ekinshi tynysy ashylar edi», deıdi.
Kásipkerdiń aıtýynsha, Úkimet otandyq ónim óndirýshilerge kóńil bólip otyr. Biraq máseleni tutynýshynyń talǵamy sheshedi.
Tabys formýlasy
Tramptyń paıymynsha, qol jetken tabyspen shektelip qalý – kásibińdi óz qolyńmen tunshyqtyrýmen birdeı.
«Bizdiń negizgi bıznesimiz 2016 jyly, EAEO sharttaryna qol qoıǵan soń bastaldy. 8 jylǵy myltyqsyz maıdandaǵy báseke bosańsýǵa múmkindik bergen joq. Túsimniń kiris bóligi bıznesti eseleýge baǵyttaldy. Mı kúndiz-túni sartyldap jumys istep, taýardyń dızaıny, bolashaqtaǵy jobasy qııalda qattalyp qaldy. Bar maqsat klıenttiń talǵamyna saı kelýge jumyldyryldy. Tipti shetelge saıahat jasaǵan kezde de sol eldiń tájirıbesin zertteýge umtyldyq. Nátıjesinde, sý súzgisin shyǵaratyn 1 zaýyt 3 zaýytqa aınalyp, óndiristik qýat artty. Shyǵarylǵan taýar túriniń sany 3-ke jetti. Endi tórtinshi zaýytty iske qossaq, naryqtaǵy úles te artady», deıdi.
Aldaǵy armany – kádimgi kómirdiń múmkindigimen tek sýdy ǵana emes, aýany da tazartý.
ALMATY
