Biz áıgili aǵylshyn aqyny Ýısten Hıý Oden óleńinen Amerıkanyń tynymsyz ómirin, tyńǵylyqty adamyn tanysaq, ıspan aqyny Hımenes minezinen týǵan jeriniń jeli men qıyrsyz jazyǵyn, baıaý aqqan sýy men baısaldy adamyn kóremiz. Sol sekildi alyp Geteniń asa mádenıetti, sypaıy syrshyldyǵynan nemis ultynyń ásem mádenıetin ańǵarasyz.
Aqyn Abzal Bókenniń bolmysy, parasat paıymy, shashaýsyz minezi men buıyǵy qońyrlyǵy jibi sógilmegen ulttyq bolmysty eske túsiredi. Orynsyz tasý, kereksiz kúshený, jónsiz jyltyrǵa sarań samalaly jyrlar bir kezde aýyl shetinde qoı baqqan uıalshaq únińdi, taba nan ustap, taldan taıaq mingen, bet dirdegi buzylmaǵan bııazy shaǵyńdy sanaǵa ákeledi. Rasynda, biz bárimiz bastapqy bolmysymyzǵa umtylýshylarmyz. Alǵashqy bastaý – kúlli tazalyq pen tumalyqtyń, Qudaı ornatqan qasıetti zańdardyń buzylmaǵan, buljymaǵan orny. Rýmıdiń óleńinde meshitten, shirkeýden tappaǵan Qudaıdy aqyry júreginen tabýynda úlken syr bar. Ataqty Borhes «Myń bir túnge uqsas álemde sheksizdik shyńdarynyń basy bolýy múmkin emes eshbir áreket joq» degen pikir aıtady. Shynynda bizder úlken álemdi, bastaý tunyǵymyzdy ómir boıy kóksep ótetin kishi álemniń perzentterimiz. Túrki alyby Álisher Naýaıdiń tilimen sóılesek, sonda ǵana aqyn jaıqalǵan baǵyna kútimmen qaraıtyn aqylman baǵbanǵa aınalmaq.
«Toqyraýyn, men senen alys kettim,
Zeńgirine sińgendeı ǵarysh kóktiń.
Saǵan degen saǵynysh – saryýaıym,
Saryýaıym ishippin, bal ishpeppin.
Shaǵyrmaqta kúıdirdi kekildi kún,
Sodan keıin sol kekil ketildi myń.
Balalyǵym – sen jaqta, О́zim – munda,
Bir denede eki adam sekildimin».
Tulǵanyń ekige jarylýy – árisi Borhestiń «Saǵaty» men berisi jańa qazaq poezııasynda jıi ushyrasady. Biraq osy bir qos shýmaqtyń jup-jumyr qalyby, oıshyl atmosferasy súıkimdi. Arasynan qyl ótpes tyǵyzdyq, ult perzentiniń ǵana júreginen týar «toqyraýyn», «zeńgir», «saryýaıym», «shaǵyrmaq» sekildi sózder óleńniń rabaıyn ashyp, qar jegendeı mamyq ýyty seziledi. Týǵan óleńniń bir sıpaty ishki úılesiminde, tórt aıaǵy teń túsken jorǵadaı taıpalyp turýynda bolsa kerek. Jaqsy óleńdi oqyǵanda oqyrman ony ózi jaza alatyndaı bolyp kórinip turady depti Belınskıı. Iá, jaza alatyn sekildisiz, biraq ol úshin nesheme ǵumyr, qanshama sarsań saǵat keregin kesh bilesiz.
«…Ýaqyt shalǵy eken,
Shapsa, shart ketem.
О́lim alda eken,
О́mir artta eken.
Qaqty esemnen
qarttyq, qaraǵym.
Keldim desem men,
Ketip baramyn».
Aqyn poezııasynyń bir qyry, basty qyry – oıshyldyq. Burynnan bóten, ejelgiden erek, tek óz qoltańbasy ańǵarylar sony oıshyldyq.
«Qudaıyńnan sońǵy Qudaı – Ýaqyt,
Sony uqpaǵan, neni uǵasyń, janym-aı?!»
Eger osy jyrdy ǵylymsyz dinshilderge oqytsańyz, qos ıt qosyp tabalaýy ábden múmkin. Al ýaqyttyń qudiretin tanytqan bul teńeý oıly oqyrmanǵa ýaqyt qundylyǵyn qaıta qaraýdy talap etedi. Ýaqyt – bizden kári, bizden dana. Ony basy da, sońy da biz emes. Biz oǵan tek týmystaǵy daralyq arqyly erek sıpat bere alamyz. Alyp Baıronnyń «O, ýaqyt! Bári júıtkip qanatyńnan, qalyqtap dál tusyńnan zýlar bári» dep sharq urýy sondyqtan da bolar.
Sirá, qaıbir adamǵa da otanshyldyq ana qursaǵynan beriledi. Eshkim oqý-toqýmen, ǵaıyp butaǵyna súrinip otanshyl bolyp ketpeıdi. Biz tanyǵan Abzal aqyn – otanshyl. Aýyz ádebıetiniń bási kez kelgen eldiń folklorynan qunary ulyq, jan kúıi uıatqa oranǵan, óziniń uly halyq ekenin áli jetkilikti tanymaǵan qaharman otanyn súıedi aqyn. Súıgendikten synaıdy, syr izdeıdi, jaralanady.
«Aǵyp jatqan arnadaı
Azany men qazany.
Ǵaıyp boldy, jalǵan-aı,
Burynǵynyń qazaǵy.
...Qaıda qaldy taý ishin
Jańǵyryq qyp bir ózi;
Sambyrlaǵan daýysy,
Saldyrlaǵan minezi?!»
«Baǵzy qazaq» atty óleńde keshegi qazaqtyń keńdigi, esebi joq, esi joq ańǵaldyǵy, aıdaı kelini, qazıy men qazysy, iriligi joqtalady. Qazaq balasynyń, shynynda, sońǵy ǵasyrdaǵy árneshik saıasat pen qoldan jasalǵan qaǵıdattar birqatar qundylyǵyn kemitti. Tipti ózinen-ózi uıalatyn, jat tilde sóıleýdi maqtan kóretin túpsiz yldıǵa túsirdi. Alaıda táýelsizdik shuǵylasymen birge jańa urpaq dabyly jer saraıyn jańǵyrtyp, sáýleli úmitke bastaıdy. Jatsa túsinen, tursa esinen ketpegen azat tańdy kórgen elimiz oıana bastaǵandaı, rýh aldaspany jalyn atyp, qantamyrǵa ot quıylǵandaı. Keıingi tolqyn turpatynan bul úderis aıqyn seziledi.
Asqar Súleımenov: «Jaqsy kitap – uıattyń antologııasy» degen-tin. Aqyn Abzal Bóken jyrlarynan qazaqqa tán qoıý uıat, meıirbandyq, adamgershilik, parasat shoǵy mazdap tur. Julqyma jelik, jattandy uran izdeseńiz bul jaqqa qaraı baspaǵaısyz. Bul beket – adamdyq kemeldikke umtylýshy, kóńili tór, sazy qońyr, bastapqy tuma tazalyqqa qushtar izgiliksúıgish jandarǵa tán, qadirli oqyrman.
