Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Dástúrge aınalǵan aýqymdy is-shara «Folıant» baspasynyń uıymdastyrýymen osymen jetinshi ret ótkizilip otyr. Jármeńkege qatysý úshin Qazaqstan, Reseı, Túrkııa, Iran, О́zbekstan, Ispanııa jáne Qytaıdyń baspa, kitap satý, ǵylymı, bilim berý jáne polıgrafııalyq kompanııalarynyń ókilderi sanalatyn 70-ke jýyq kompanııa ótinim bergen.
Kórmeniń saltanatty ashylý rásimine memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, jazýshylar, shet memleketterdiń elshileri qatysty.
Kitap oqýdy nasıhattaý, oqý mádenıetin qalyptastyrý, áleýetti oqyrman men satyp alýshylarǵa jetekshi baspalardyń kitap ónimderiniń zamanaýı úzdik assortımentin, kitap shyǵarý jáne polıgrafııa salasyndaǵy jańa tehnologııalardy usyný, dúnıejúzilik kitap basyp shyǵarý jáne polıgrafııa ındýstrııasynyń tájirıbesin zerdeleýdi, sondaı-aq baspa salasyndaǵy jetistikterdi kórsetýdi maqsat etken aýqymdy kórme barysynda túrli is-shara uıymdastyryldy. Eresekterge de, balalarǵa de birdeı qyzyqty bolatyn bes kúndik baǵdarlama mádenı jáne iskerlik taqyryptardan turady. Atap aıtsaq, qazaqstandyq jáne sheteldik jetekshi baspalardyń balalar, kórkem oqý jáne ǵylymı-kópshilik ádebıetiniń jańalyqtarynyń tusaýkeseri, belgili jazýshylar men aqyndarmen qoltańba sessııalary, kitap shyǵarýdyń ózekti máseleleri talqylanatyn dóńgelek ústelder ótti. Balalar alańynda kitap oqýlary, tasqa sýret salý, kitaptarǵa betbelgi jasaý jáne basqa da sheberlik sabaqtary júrgizilip jatyr.
18-19 sáýir kúnderi «Professional Meetings of Publishers» degen atpen tanymal «Astana Publishing Fellowship» stıpendııalyq baǵdarlamasy ótkizildi. Atalǵan baǵdarlama elimizdegi baspa salasyn jergilikti deńgeıden álemdik deńgeıge deıin keńeıtý, álemdik baspa tájirıbesinen úlgi alý, sondaı-aq baspa qyzmetiniń sapasyn arttyrýdy maqsat etken.
Bıyl alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan baǵdarlamaǵa qazaqstandyq baspagerlerden basqa Túrkııa, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Reseı jáne TMD-nyń basqa elderi men taıaý shetelderdiń baspagerleri qatysty. Eki kún ishinde baspa ókilderi, redaktorlar jáne avtorlyq quqyq qyzmetkerleri árqaısysy jarty saǵattan turatyn B2B iskerlik kezdesýlerge qatysty.
Nartulǵa Mustafa
«Eurasian Book Fair» aıasynda ǵalym, akademık, Senat depýtaty Darhan Qydyráliniń «Mustafa» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti. Tusaýkeser rásimi Ularbek Nurǵalymnyń moderatorlyǵymen ótip, zııaly qaýym men oqyrmandar qatysty. Alash qaıratkerine arnalǵan tolymdy eńbektiń lentasyn professor Ádil Ahmet pen «Otandastar qorynyń» prezıdenti Abzal Saparbekuly qıyp, tulǵa týraly oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
«Kitap qazynamyzdyń kóbeıip kele jatqanynyn kórip qýanyp otyrmyz. Osynyń bári júıeli jumystyń nátıjesi. Jalpy, bul kitapta tarıhı málimetter men derekterdi, arhıv materıaldaryn berýge tyrystyq. Mustafa Shoqaıdyń murasyna qyzyǵatyndar kóp dep oılaımyn, sebebi Mustafa joly, onyń muratynyń qanshalyqty týra ekendigin ýaqyt ózi kórsetip otyr», dedi kitap avtory Darhan Qydyráli.
Iá, bul kitap – Túrkistannyń birligi men táýelsizdigin tý etip, ony ómirlik muratyna aınaldyrǵan, sol jolda qurban bolǵan Alash arysy týraly eńbek. Túbi bir túrik jurtynyń taǵdyry talqyǵa túsken shaqta basyn báıgege tikken, sanaly ǵumyryn ult múddesi men el muraty jolyna arnaǵan san qyrly qaıratker tulǵanyń taǵylymyn arqaý etken kitap jańa, tyń derekterden quralǵan. Oqyrman qaýymǵa Mustafa Shoqaıdyń qıyndyqqa toly ómir joly qyzyq bolary anyq.
Osy oraıda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ádil Ahmet bul kitaptyń qazaq rýhanııaty úshin mańyzy joǵary ekenin atap ótti.
«Mustafa Shoqaı – elder arasyndaǵy dıplomatııany jalǵastyratyn altyn kópir. Ol qazaq tilin de, fransýz tilin de, sonymen qatar nemis tilin de jetik meńgergen polıglot, álemge tanymal tulǵa. Bul kitaptyń jaryq kórgenine qýanyp otyrmyn. «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» deıdi ǵoı, áli de zertteıtin dúnıeler kóp dep aıtar edim», dedi Ádil Ahmet.
Al «Otandastar qorynyń» prezıdenti Abzal Saparbekuly osyndaı týyndylar elimizdiń ımmıdjin qalyptastyryp, ulttyq rýhanııatymyzdy nasıhattaıtynyn aıtty.
«Búgin elimizdiń tórinde keremet mádenı is-shara ótip jatyr. Mustafa Shoqaıdy biletinder ol kisiniń ónegeli ómirin úlgi etedi. Tarıhı tulǵalardyń ómiri men kúreskerligine arnalǵan kitaptar jalpy Qazaqstannyń jaqsy ımmıdjin, qazaqtyń rýhanı qundylyǵyn tanytady dep esepteımin», dedi Abzal Saparbekuly.
Tarıhı eńbektiń oqyrmanǵa jol tartýyna atsalysqan «Folıant» baspasynyń dırektory Nurlan Isabekov kitap avtoryna shapan jaýyp, rızashylyǵyn bildirdi.
Birtýar Beıbarys
Kitap kórme-jármeńkesinde ár saǵat saıyn túrli is-shara kezekpen ótip jatty. Osy oraıda ana tilimizge tárjimelengen «Beıbarys. Áz-Zákir Beıbarys sultannyń ǵumyrnamasy» atty arab halyq romanynyń tanystyrylymyna kýá boldyq. Aýdarǵan – Memlekettik syılyqtyń laýreaty Saýytbek Abdrahmanov. Tusaýkeser jıynnyń moderatory – akademık Dıhan Qamzabekuly.
Beıbarys – oıly da kemeńger memleket qaıratkeri, batyr da jigerli qolbasshy bolǵanyn bilemiz. Áýeli ol eldiń ál-aýqatyn kóterip, musylman tekti halyqtardyń ejelgi jaýy – krest joryqshylaryn talqandaǵan. Mońǵoldardy Mysyrǵa qaraı qııa bastyrmaǵan. Mysyrlyqtar týdyrǵan Beıbarys jaıly ańyzdar, qıssa, áńgimeler bir emes, birneshe ǵasyrǵa ulasyp keledi.
«Bul kitap osyǵan deıin eki ret (1999, 2016 jyldary) jaryq kórip, Beıbarys sultannyń 800 jyldyǵyna baılanysty qaıta basylyp otyr. Kitapqa halqymyzdyń dana perzenti, tarıhtyń tereń bilgiri Ábish Kekilbaıuly alǵy sóz jazǵan. Eń aldymen, arabtyń halyq romanyn qazaqsha sóıletken «Folıant» baspasynyń dırektory Nurlan myrzaǵa alǵysymyz aıtamyz. Endi eki máselege toqtala keteıin. Birinshi, halyq romany degenimiz ne? Ol arab jurtynda qalaı qalyptasty? Arab ádebıetiniń kórnekti ǵalymy Isaak Fılshtınskııdiń pikirine súıensek, halyq romany osy ulttyń arman-ańsaryn, tulǵalarynyń bastan keshkenin aýyzsha tanyta sýrettegen jurttyń shyǵarmashylyǵy. Orta ǵasyrdyń musylman dúnıetanymynyń dıdaktıkasyn kórsetetin janr. Sáýkeńniń tájirıbesiniń asyl negizi – 1975 jyly Valerııa Kırpıchenko orys tiline aýdarǵan «Jızneopısanıe sýltana az-Zahıra Beıbarsa» atty kitaby. Osy oraıda aýdarmashynyń sheberligin erekshe aıtqymyz keledi», degen moderator Dıhan Qamzabekuly endigi sózdi avtorǵa usyndy.
«Eń aldymen, bul taqyrypqa kelýime Asqar Súleımenovtiń erekshe áser etkenin aıtqym keledi. Men alǵash ret Beıbarystyń esimin Asekeńmen bolǵan bir otyrysta estidim. Keıin Astanaǵa kelgen soń aýdaryp, Ábish aǵaǵa usyndym. Ol kisi tez oqyp, alǵy sózin jazyp berip, basylyp shyqty. Bul jerde aýdarmashynyń alǵy sóz avtoryn dál tabýy da eleýli eńbek atqardy. Álemdegi eń ataqty, eń bedeldi Brıtanııa ensıklopedııasynda Beıbarysqa arnalǵan úsh bettik maqala jarııalanǵan. Belgili ǵalymdar da «Jaratqan Beıbarys sultanǵa jer betinde ıslam dinin saqtap qalýdy amanattaǵan», dep jazady. Bul degen – ǵajaıyp baǵa», deıdi Saýytbek Abdrahmanov.
Jıyn barysynda moderator Saýytbek Abdrahmanovty Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Dostyq» ordenimen marapattalǵanyn tilge tıek etip, quttyqtady.
Sondaı-aq tusaýkeserge qatysqan zııaly qaýym ókilderi de roman týraly, aýdarmashynyń stıli, sóz, sóılem qoldanysy, oı saýattylyǵy jóninde pikirlerimen bólisip, tarıhı tulǵa týraly kitaptyń qyzyl lentasyn qıdy. Rásimniń sońy avtograf-sessııaǵa ulasty.
Kórme aıasynda budan bólek kóptegen avtordyń jańa shyqqan kitaptary tanystyrylyp, oqyrmanmen kezdesýleri ótti.
Bar qarajat – kómekke
Kitap kórme-jármeńkesine naryqta jıyrma jyldan asa ýaqyttan beri jumys jasap kele jatqan «Arman-PV» baspasy da qatysyp otyr. Osy jyldar aralyǵynda baspadan shamamen 20 mln kitap jaryq kóripti. Barlyq kitap elektrondy nusqaǵa kóshirilgen. О́nimniń 80 paıyzy bilim berý uıymdaryna arnalǵan. Atap aıtqanda, barlyq synypqa arnalǵan mektep oqýlyqtary, oqý-ádistemelik keshender men anyqtamalyq ádebıetter, balanyń qabiletin damytýǵa arnalǵan tanymdyq kitaptar basyp shyǵarylady. Baspa ónimderi qazaq, orys, aǵylshyn, ıaǵnı 3 tilde daıyndalady. Kompanııa kitaptardyń polıgrafııalyq sapasy joǵary, ıllıýstrasııalyq kórkemdigi men dızaınerlik rásimdelýiniń biregeıligine qaraı jyl saıyn halyqaralyq kitap baıqaýlarynyń bas júldesin ıemdenip keledi.
Kórmede «Arman-PV» baspasynyń bas redaktory Aıgúl Bekbolatova mektep oqýlyqtarymen qatar, «Ǵalamdy birge baǵyndyraıyq. Ǵarysh qupııalary» balalar ensıklopedııasyn, «Tilashar» balalar kitabyn, «Halyqtyń asyl qazynasy», «Alǵashqy kitabym» toptamalaryn tanystyrdy. Sonymen qatar «Ekitap.kz» elektrondy platformasyn oqyrman qaýym nazaryna usyndy. Al satylymnan túsken barlyq qarajatty sý tasqynynan zardap shekken aımaqtarǵa kómek kórsetý úshin jumsamaq.
«Kórmege kelýshiler tanymdyq, paıdaly kitaptardy satyp alyp qana qoımaı, qoǵam úshin de izgi iske atsalysyp jatyr. Bir qyzyǵy, ótken jyldardaǵy kórme is-sharalaryna qaraǵanda osy jyly bizdiń bastamamyzdy qoldap, kitap satyp alyp jatqan oqyrmandar kóp. Sol úshin erekshe alǵys aıtamyz. Bul elde bolyp jatqan jaǵdaı bolǵandyqtan, árqaısymyzdyń úlesimiz mańyzdy», deıdi bas redaktor Aıgúl Bekbolatova.
Al baspanyń bas dırektory Dıdara Alınanyń aıtýynsha, osyndaı tabıǵı apattardyń oryn alýyna adamzattyń qorshaǵan ortaǵa degen qarym-qatynasy tikeleı áser etip otyr. «Sondyqtan ózge emes, ózimizden bastap tabıǵat anany aıalaýdy, onyń bizge bergen resýrstaryn tıimdi paıdalanýdy oılanatyn ýaqyt jetti. Osy oraıda bizdiń baspada keıingi ýaqytta jaryq kórgen kitaptar ekologııalyq qaǵazda basylady. Osy arqyly kompanııa tabıǵı resýrstardy saqtaýǵa mán berip, qorshaǵan ortanyń turaqty damýyna yqpal etýdi kózdep otyrmyz», dedi ol.
Atalǵan baspanyń aldynda kitap tańdap turǵan bir oqyrmanmen tanystyq. Balalaryna túsinikti tilde jazylǵan oqýlyqtar izdep júr eken.
«Arman-PV» baspasynyń balalarǵa arnalǵan kitaptary erekshe nazarymdy aýdardy. Munda ártúrli taqyryp, ıaǵnı jol erejeleri, tamaq ishý ádepteri, sonymen birge klımat týraly, qorshaǵan orta týraly barlyq mazmundaǵy kitaptar bar. Qysqasy, árbiri kitapsha bolyp jeke-jeke qurastyrylǵan. Eń bastysy ári meni qyzyqtyrǵan tusy – qazaqy dúnıetanymmen jazylǵany. Iаǵnı eshqandaı aýdarma emes. Áıtpese, kitap dúkenderindegi balalarǵa arnalǵan kóp kitap kóbinese sheteldik aýdarma bolyp keledi. Ol jerde dúnıetanym máseleleri, keıbir pikirler bizdiń ulttyq dúnıetanymǵa sáıkes kelmeýi múmkin», deıdi Orazbek esimdi oqyrman.
Sondaı-aq kórme aıasynda «Jyldyń úzdik kitaby» baıqaýy ótedi. Bul doda «Úzdik oqýlyq kitaby», «Úzdik ólketaný baǵytyndaǵy basylym», «Balalar men jasóspirimderge arnalǵan kitap», «Mádenıet pen óner salasyna arnalǵan basylym», «Ǵylym jáne ınnovasııa salasyna arnalǵan basylym» jáne Gran prı atalymdary boıynsha irikteledi. Jármeńkege qatysqan barlyq baspa atalǵan baıqaýda baq synaı alady. Jeńisten úmitti kitaptar, eń aldymen, sapasyna, kórkemdik-estetıkalyq bezendirilýine qaraı baǵalanady. Jeńimpazdar kórme aıasynda 20 sáýirde marapattalady. Sondaı-aq kórme barysynda baǵaly syılyqtar tigilgen utys oıyndary ótkiziledi. Mysaly, Berdibek Soqpaqbaevtyń 100 jyldyǵyna oraı mektep oqýshylary arasynda respýblıkalyq «Meniń atym Qoja» kitabyn oqý saıysyna 6 000-nan astam úmitker qatysyp jatyr. Júlde qoryn tolyqtaı «Folıant» baspasy óz esebinen shyǵaryp otyr. Bul baıqaý da oqýshylardy kitap oqýǵa yntalandyryp, kitap oqýdy nasıhattaý, Berdibek Soqpaqbaevtyń týyndysymen, jalpy tulǵasymen tanystyrýdy maqsat etedi.
Kórme-jármeńke 21 sáýirge deıin jalǵasady. Kirý baǵasy – 500 teńge (zeınetkerlerge, balalarǵa, oqýshylarǵa, stýdentterge, kópbalaly analarǵa, múmkindigi shekteýli jandarǵa kirý tegin). Kitap jármeńkesinen jınalǵan qarajat sý tasqynynan zardap shekken aımaqtarǵa jiberiledi.
