Ákem Nurbek Topanbaıuly jer jánnaty Jetisýdyń kindigi – Taldyqorǵan qalasynyń týra irgesinde ornalasqan Erkin aýylynda dúnıege kelgen edi. Anasy Toıbala Soltanbaıqyzy adýyndy, oraq tildi, sózge sheshen, sýyrypsalma aqyndyq óneri de bar Jetisý óńirine tanymal adam bolatyn. Tunyp jatqan shejire edi, jaryqtyq. Sol kezdegi birli-jarym ǵana qazaq áıelderi arasynan jaryp shyǵyp, atqaminer, partııa qyzmetkeri atanǵandardyń biri bolatyn. 1904 jyly ómirge kelgen apam (bizde – Jetisýda ákesiniń anasyn kóbine «apa» dep ataıtyn úrdis bar), ákem jalǵyz uly bolǵandyqtan, tuńǵyshy meni baýyryna salyp alǵan eken. Eshbir sharshap-shaldyǵý degendi bilmeıtin, qolynan kelmeıtin óneri joq, bitimi bólek jan edi.
Apamnyń aıtýynsha, atalary bıler men bolystar, arǵy atasy qobyz ustaǵan baqsy, emshi bolǵan eken. «Alty aǵaıym ardaqtap, aıalap, ústimnen qus ushyrmaı, atqa mingizip ósirgen edi», – dep muńaıa da maqtana eske alyp otyrýshy edi. Jasymnan sanamda saqtalǵan bir sózi: «Eńkeıgenge eńkeı – ol ákeńniń quly emes, shalqaıǵanǵa shalqaı – ol Qudaıdyń uly emes», – degendi jıi aıtyp otyrýshy edi. Qazyna qarııa ekenin bilmeppiz-aý kezinde! «Erkókirektigimniń arqasynda, keńes dáýiriniń bastapqy kezeńindegi «lıkbez» – saýatsyzdyqty joıý mektebin bitirdim», – deıtin. Sóıtip, sol otqa oranyp, sýǵa súringen alasapyran kezeńde apam Toıbala er-azamattarmen qatar, eńbek maıdanynda bel sheshpeı, eńbek etken, soǵysqa óz janynan qarajat aýdarǵan. «Kollektıvtendirý dáýiri, kolhozdastyrý kezeńi, Uly Otan soǵysy kezindegi tyldaǵy eńbek maıdanǵa sálem-saýhat jiberý, bel jazbaı, attan túspeı jazdyń aptaby, qystyń aıazyna qaramaı, fermalardy aralaýshy edim, e-e, qaraǵym Gúlhan (apam, áke-sheshem meni osylaı ataıtyn), biz asa zardabyn tartpasaq ta, dúıim halyq asharshylyqtyń shetin kórdi, bul jumyr bastan ne ótpedi deısiń, senderdiń ómirleriń jumaq emes pe, qoı ústinde boztorǵaı jumyrtqalaǵan zamanda ómir súrip otyrsyńdar. Qazir halyq nan tepti bolyp ketti ǵoı, qoqys salatyn jáshiktiń janynda bólke nan jatady, sol nannyń kıesine urynbasa ıgi edi, áıteýir», – dep otyratyn apam marqum. El ishinde, aǵaıyn-týǵannyń arasynda eńbegimen, adaldyǵymen, adamgershilik qasıetterimen óte syıly bolatyn apam. «Toıeke!», dep er-azamattardyń ózi aldynda tik turyp, syılaýshy edi. Qolynan kelgen kómegin eshkimnen de aıamaıtyn.
Apamnyń kóziniń ashyqtyǵy sondaı, 9 jasymda meni Taldyqorǵan qalasyndaǵy mýzyka mektebine jetelep ákelip, meniń «baıan» klasyna túsýime de muryndyq bolǵan edi. Keıinnen osy alǵashqy mýzykalyq bilimim meniń ómirdegi mamandyǵyma joldama bolyp, Qyzdar pedagogıka ınstıtýtynyń mýzyka fakýltetin úzdik dıplommen támamdadym. Uzaq jyldar Taldyqorǵandaǵy qazirgi I.Jansúgirov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń mýzyka fakýltetiniń oqytýshysy bolyp qyzmet atqarǵanym da, sol apam salyp bergen sara joldyń nátıjesi edi. Onymen de qoımaı, menen keıingi sińlim Gúldana, inilerim Ahmet pen Nurlandy da mýzyka mektebiniń dombyra klasyna oqýǵa bergen bolatyn. Biz «ónerli otbasy» degen aıdarmen sol kezdegi oblystyq basylym – «Jetisý shuǵylasynyń» betinen túspeýshi edik. Apam týraly da gazet betterinde únemi maqalalar jarııalanatyn. Ákem de joǵary bilimi bolmasa da, óte saýatty adam edi. Qazaq jáne orys tilderinde qatesiz sóılep, jazatyn. Oǵan múmkin, ortanyń da áseri bolǵan shyǵar. О́ıtkeni, jan-jaǵymyzdaǵy kórshiniń bári orys, koreı, nemis halyqtarynyń ókilderi edi. Ákemniń jazýy marjandaı ásem edi. Áli kúnge deıin sarǵysh tartqan, qoljazbalaryn, óleń dápterlerin keı sát qarap otyryp, tań qalamyn. Ákem de anasy sekildi sózge júırik, oıy baı, óresi keń adam edi, túrli taqyryptarǵa óleń jazatyn, ol óleńderin maǵan oqyp beretin. Al sýret salǵanda, beınebir kásibı sýretshi sııaqty edi! Meniń dos-qurbylarym keremet tańyrqaıtyn.
Onyń tyńdaýshysy da, syrlasy da men edim. О́miri bir balaǵa daýys kótermeı, baıyppen tildesetin ákem týmysynan psıholog edi. Júrgizýshi ákeshim jumystan sharshap kelgenine qaramastan, balalarymen syrlasyp, óz ómirinen ónege aıtyp otyrýshy edi. Bar sanaly ǵumyryn urpaǵyna arnaǵan ákem, nebári 60 jasynda ómirden ótti. Er-azamat úshin munyń óte qysqa ǵumyr ekenin ózim alpysty alqymdaǵanda ǵana túsinip kelemin. Ákem marqum suńǵaq boıly 1,90-ǵa jýyq, symbat-bitimdi, shashtary tolqyndanyp, tulǵasyna saı jarasyp turatyn edi. О́zi jalǵyz óskendikten be, 6 balasyn erekshe qurmettep, osylardyń biri aǵam, biri inim, biri ápkem, biri qaryndasym, barym – balalarym dep otyratyn. Biz ol kisini qabaǵyna qarap uǵatynbyz. Meni erekshe jaqsy kórýshi edi. «Gúlhan apasynyń balasy ǵoı, meniń baýyrym jáne dosym», – deıtin qaıran ákem.
Ol dúnıeden ótkende qatty eseńgirep qaldym. Bul 1995 jylǵy 2 sáýir edi. Men kelgende «Gúlhan keldi!», dep aldymnan júgirip shyǵatyn.
Al anam Kúlásh Erdenbekqyzy matematıkany jaqsy bilýshi edi. Men 7-shi synypqa barǵanǵa deıin ózi jumystan sharshap kelse de, menimen otyryp, matematıka pánin qalaı oryndaıtynymdy baqylaýshy edi. О́ıtkeni, men gýmanıtarlyq pánderge jaqyn boldym da, týra ǵylymdardy unata bermeýshi edim. Anam Taldyqorǵan qalasyndaǵy HHII partııa sezi atyndaǵy tigin fabrıkasynda tiginshi bolyp jumys isteıtin. Ol eńbek úzdigi edi, sýreti fabrıkanyń aldyndaǵy qurmet taqtasynan túspeıtin. Sol KSRO kezinde qarapaıym jumysshy bola tura, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵany áli esimde. Bizdiń úıde kishigirim toı bolǵan edi. Únemi syı-sııapattar, gramotalar, ataqty shıpajaılarǵa joldamalar alyp turatyn. 6 perzenti bolǵandyqtan, sol kezdegi zańnamaǵa sáıkes, anam 50 jasynda zeınetkerlikke shyqty.
Bala kezimde apam da, anam da sabaǵymdy únemi qadaǵalap otyratyn. Apam marqum aptasyna bir ret mektepke baryp, oqý úlgerimim qalaı ekenin tekserip turatyn. Sol kezdegi úlkenderge degen qurmet keremet edi. Dál qazir, ilýde bir bolmasa, sondaı deńgeıde jastardyń úlkendi qurmettegenin kóre bermeısiń. Apam mektepke kelgende, búkil synyptyń oqýshylary: «Tynysh, tynysh, Gúlmahıranyń apasy kele jatyr!», – dep tym-tyrys bola qalýshy edi. О́ıtkeni, apam tek meniń sabaǵymdy ǵana tekserip qoımaı, muǵalimnen: «Qaraǵym, ana bálensheniń balasynan sabaq suraı qoıshy, otyrysy kóńilimnen shyqpaı turǵany», – dep ózi qosarlana muǵalim bolyp ketetin. Apamdy ata-analar komıtetiniń belsendi múshesi retinde ár sońǵy qońyraýda saltanatty pıoner etip qabyldaýshy edi. Ata-analar jınalysy apam úshin bir saltanatty rásim sekildi edi. Baryn kıip, ádemilenip, asyqpaı jınalatyn. О́mirden qaıtqanǵa deıin aıaǵynan bıik ókshe túspedi ǵoı jaryqtyqtyń. Úıde bolsyn, túzde bolsyn, ústinen qynama bel ádemi kóılegi men qara pıdjagyn tastamaıtyn.
Sol kezdegi adamdardyń bir-birine qarym-qatynasy, syılastyǵynyń ereksheliginiń taǵy bir mysalyn aıtaıyn. Bizdiń úıden bir kóshe joǵary Toıbala apamnyń nemere sińlisi Tóleý apamyz turatyn. Tóleý apamyzdyń ómirlik jary Bekbosyn ata Jetisý óńirine tanymal, talaı qyzmettiń tizginin ustaǵan, júrgen ortasyna asa syıly adam edi. О́miriniń sońǵy jyldarynda Taldyqorǵan qalasyndaǵy daıyndaý mekemesiniń (zagotkontora) basshysy boldy. Ol úıden kisi arylmaýshy edi, kúnde qoı soıylyp, qazan kóterilip, oblystyń talaı tanymal adamdary tústenip jatýshy edi. Sonda Tóleý apamyz ápkesi Toıbalasyz as ishpeıtin. Balalardy júgirtip, shaqyrtyp alady, bolmasa, udaıy sálem-saýqatyn berip jiberýshi edi. Al jańa jyl, 8 naýryz merekelerinde bir-birine syılyqtyń nebir túrin usynyp jatatyn. Sonda eki apaly-sińliliniń arasynda poshtashy – tasymaldaýshy bolyp bóle sińlim Gúlnár júretin. Búginde nemere tárbıelep otyrǵan ana. Sol Toıbala men Tóleýdiń salyp bergen sara jolyn ustanyp, ekeýmiz kúni búginge deıin jibimizdi úzbeı kelemiz.
«Bir kem dúnıe» dep Sherhan aǵa aıtqandaı, bul dúnıede tuıaǵy bútin tulpar, qanaty bútin suńqar joq shyǵar. Orny tolmas ókinishter de kóp. Sol kezdegi tárbıe solaı ma, asa ustamdy bolyp óstik. Bala bolyp, áke-sheshemizdi jaqsy kórsek te, muny aıta bermeıtinbiz. Álde, bul bizdiń qazaqtyń tabıǵatyna tán qasıet pe? Jyly sózimizdi tirshilikte bir-birimizge aıta bermeımiz, ishteı jaqsy kórip qana qoıamyz. Sol aıaýly apama «Apa, men seni óte jaqsy kóremin», – dep bir aıtpaǵanyma áli kúnge deıin ókinemin. Jatqan jeriń jánnatta bolsyn, apashym!
Apam meni de ótkir etip tárbıelegen edi, anaý-mynaý qurbylarym túgil, mekteptegi muǵalimder de betime qarsy kele bermeıtin, oıymdaǵyny tik aıta berýshi edim. Osymnan ómirde san ret taıaq ta jedim. Biraq, jany taza adamdar kóp kezdesti, olar baǵalaı bildi. Áli kúnge esimde, 1989 jyldyń naýryz aıynyń sońǵy kúnderinde joldasym Aıtbaı Kerbulaq aýdanynda elevatordyń dırektorynyń orynbasary laýazymynan Bórlitóbe aýdany elevatoryna dırektor bolyp aýysty. Kósh Taldyqorǵannyń ústimen ótedi ǵoı. Jol-jónekeı ákemniń úıine kósh basyn tiredik, óıtkeni, apam qatty naýqastanyp qaldy dep bir kún buryn anam telefon shalǵan bolatyn. Úıge kelsek, ómiri tósek tartyp jatpaıtyn apashym, óz bólmesinde tósekten turmaı jatyr eken. Qarasam, kóz janary taıyp ketipti. Júregim zý ete tústi. Sonda apam jaryqtyq áli ketip jatsa da, basyn kóterip, aq jol tilep: «Qoryqpa, Gúlhan! Sen jańa qonysyńa ábden ornyqpaıynsha, men tynysh bolamyn», – dedi. Sodan men otbasymmen Bórlitóbe aýdanynyń ortalyǵy Lepsi kentine kóship bardym, aýdan ákimdigi bergen úıge qonystanyp, barlyq dúnıe-múlkimdi oryn-ornyna qoıyp, týra bir apta ótkende, telefon qońyraýy shyr ete tústi. Júregim dúrsildep qoıa bergeni bar emes pe. Naǵashy jeńgem Márııa eken, maǵan: «Gúlmahıra, úıge tez jetesiń be, apań qatty nashar», – dedi. Qaıran apamnyń meniń ornyǵyp alýymdy kútip, ajalǵa da boı bermeı, bir apta shydaǵanyn qarasańyzshy! Bul 1989 jyldyń 4 sáýiri edi. Súıekteri asyl edi ǵoı, qarııalardyń! Aqyldary telegeı-teńiz darııa eken-aý.
Asyldarym, altyn qazynalarym – apam, ájem, ákem, anashym! Bul jalǵanda senderge teń keler jan bar ma, sirá?!.. Mine, bıyl apam ómirden ketkeli – 26 jyl, ájeme – 29 jyl, al ákeme 20 jyl bolypty, anam 2012 jylǵy 11 qańtarda ómirden ozdy. Alaıda «dıirmenniń tasyndaı shyr aınalǵan dúnıe» ornynda turmaı, jalǵasa bereri anyq. Árıne, jaqsynyń jaqsylyǵyn kózi turǵanda, tirshiliginde aıtyp, baǵalaǵanǵa ne jetsin. Apam marqum aıtýshy edi: «Jaqynyńdy jattaı syıla, jat janynan túńilsin», dep. Estı júrip, sol sózderdi júzege asyra bermeımiz. Meıirimimen, jan shýaǵymen bólisetin jaqyndarymyz janymyzda máńgi júretindeı kóremiz. Barymyzdy baǵalaıyqshy, aǵaıyn!
Gúlmahıra NURBEKQYZY.
Ákem Nurbek Topanbaıuly jer jánnaty Jetisýdyń kindigi – Taldyqorǵan qalasynyń týra irgesinde ornalasqan Erkin aýylynda dúnıege kelgen edi. Anasy Toıbala Soltanbaıqyzy adýyndy, oraq tildi, sózge sheshen, sýyrypsalma aqyndyq óneri de bar Jetisý óńirine tanymal adam bolatyn. Tunyp jatqan shejire edi, jaryqtyq. Sol kezdegi birli-jarym ǵana qazaq áıelderi arasynan jaryp shyǵyp, atqaminer, partııa qyzmetkeri atanǵandardyń biri bolatyn. 1904 jyly ómirge kelgen apam (bizde – Jetisýda ákesiniń anasyn kóbine «apa» dep ataıtyn úrdis bar), ákem jalǵyz uly bolǵandyqtan, tuńǵyshy meni baýyryna salyp alǵan eken. Eshbir sharshap-shaldyǵý degendi bilmeıtin, qolynan kelmeıtin óneri joq, bitimi bólek jan edi.
Apamnyń aıtýynsha, atalary bıler men bolystar, arǵy atasy qobyz ustaǵan baqsy, emshi bolǵan eken. «Alty aǵaıym ardaqtap, aıalap, ústimnen qus ushyrmaı, atqa mingizip ósirgen edi», – dep muńaıa da maqtana eske alyp otyrýshy edi. Jasymnan sanamda saqtalǵan bir sózi: «Eńkeıgenge eńkeı – ol ákeńniń quly emes, shalqaıǵanǵa shalqaı – ol Qudaıdyń uly emes», – degendi jıi aıtyp otyrýshy edi. Qazyna qarııa ekenin bilmeppiz-aý kezinde! «Erkókirektigimniń arqasynda, keńes dáýiriniń bastapqy kezeńindegi «lıkbez» – saýatsyzdyqty joıý mektebin bitirdim», – deıtin. Sóıtip, sol otqa oranyp, sýǵa súringen alasapyran kezeńde apam Toıbala er-azamattarmen qatar, eńbek maıdanynda bel sheshpeı, eńbek etken, soǵysqa óz janynan qarajat aýdarǵan. «Kollektıvtendirý dáýiri, kolhozdastyrý kezeńi, Uly Otan soǵysy kezindegi tyldaǵy eńbek maıdanǵa sálem-saýhat jiberý, bel jazbaı, attan túspeı jazdyń aptaby, qystyń aıazyna qaramaı, fermalardy aralaýshy edim, e-e, qaraǵym Gúlhan (apam, áke-sheshem meni osylaı ataıtyn), biz asa zardabyn tartpasaq ta, dúıim halyq asharshylyqtyń shetin kórdi, bul jumyr bastan ne ótpedi deısiń, senderdiń ómirleriń jumaq emes pe, qoı ústinde boztorǵaı jumyrtqalaǵan zamanda ómir súrip otyrsyńdar. Qazir halyq nan tepti bolyp ketti ǵoı, qoqys salatyn jáshiktiń janynda bólke nan jatady, sol nannyń kıesine urynbasa ıgi edi, áıteýir», – dep otyratyn apam marqum. El ishinde, aǵaıyn-týǵannyń arasynda eńbegimen, adaldyǵymen, adamgershilik qasıetterimen óte syıly bolatyn apam. «Toıeke!», dep er-azamattardyń ózi aldynda tik turyp, syılaýshy edi. Qolynan kelgen kómegin eshkimnen de aıamaıtyn.
Apamnyń kóziniń ashyqtyǵy sondaı, 9 jasymda meni Taldyqorǵan qalasyndaǵy mýzyka mektebine jetelep ákelip, meniń «baıan» klasyna túsýime de muryndyq bolǵan edi. Keıinnen osy alǵashqy mýzykalyq bilimim meniń ómirdegi mamandyǵyma joldama bolyp, Qyzdar pedagogıka ınstıtýtynyń mýzyka fakýltetin úzdik dıplommen támamdadym. Uzaq jyldar Taldyqorǵandaǵy qazirgi I.Jansúgirov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń mýzyka fakýltetiniń oqytýshysy bolyp qyzmet atqarǵanym da, sol apam salyp bergen sara joldyń nátıjesi edi. Onymen de qoımaı, menen keıingi sińlim Gúldana, inilerim Ahmet pen Nurlandy da mýzyka mektebiniń dombyra klasyna oqýǵa bergen bolatyn. Biz «ónerli otbasy» degen aıdarmen sol kezdegi oblystyq basylym – «Jetisý shuǵylasynyń» betinen túspeýshi edik. Apam týraly da gazet betterinde únemi maqalalar jarııalanatyn. Ákem de joǵary bilimi bolmasa da, óte saýatty adam edi. Qazaq jáne orys tilderinde qatesiz sóılep, jazatyn. Oǵan múmkin, ortanyń da áseri bolǵan shyǵar. О́ıtkeni, jan-jaǵymyzdaǵy kórshiniń bári orys, koreı, nemis halyqtarynyń ókilderi edi. Ákemniń jazýy marjandaı ásem edi. Áli kúnge deıin sarǵysh tartqan, qoljazbalaryn, óleń dápterlerin keı sát qarap otyryp, tań qalamyn. Ákem de anasy sekildi sózge júırik, oıy baı, óresi keń adam edi, túrli taqyryptarǵa óleń jazatyn, ol óleńderin maǵan oqyp beretin. Al sýret salǵanda, beınebir kásibı sýretshi sııaqty edi! Meniń dos-qurbylarym keremet tańyrqaıtyn.
Onyń tyńdaýshysy da, syrlasy da men edim. О́miri bir balaǵa daýys kótermeı, baıyppen tildesetin ákem týmysynan psıholog edi. Júrgizýshi ákeshim jumystan sharshap kelgenine qaramastan, balalarymen syrlasyp, óz ómirinen ónege aıtyp otyrýshy edi. Bar sanaly ǵumyryn urpaǵyna arnaǵan ákem, nebári 60 jasynda ómirden ótti. Er-azamat úshin munyń óte qysqa ǵumyr ekenin ózim alpysty alqymdaǵanda ǵana túsinip kelemin. Ákem marqum suńǵaq boıly 1,90-ǵa jýyq, symbat-bitimdi, shashtary tolqyndanyp, tulǵasyna saı jarasyp turatyn edi. О́zi jalǵyz óskendikten be, 6 balasyn erekshe qurmettep, osylardyń biri aǵam, biri inim, biri ápkem, biri qaryndasym, barym – balalarym dep otyratyn. Biz ol kisini qabaǵyna qarap uǵatynbyz. Meni erekshe jaqsy kórýshi edi. «Gúlhan apasynyń balasy ǵoı, meniń baýyrym jáne dosym», – deıtin qaıran ákem.
Ol dúnıeden ótkende qatty eseńgirep qaldym. Bul 1995 jylǵy 2 sáýir edi. Men kelgende «Gúlhan keldi!», dep aldymnan júgirip shyǵatyn.
Al anam Kúlásh Erdenbekqyzy matematıkany jaqsy bilýshi edi. Men 7-shi synypqa barǵanǵa deıin ózi jumystan sharshap kelse de, menimen otyryp, matematıka pánin qalaı oryndaıtynymdy baqylaýshy edi. О́ıtkeni, men gýmanıtarlyq pánderge jaqyn boldym da, týra ǵylymdardy unata bermeýshi edim. Anam Taldyqorǵan qalasyndaǵy HHII partııa sezi atyndaǵy tigin fabrıkasynda tiginshi bolyp jumys isteıtin. Ol eńbek úzdigi edi, sýreti fabrıkanyń aldyndaǵy qurmet taqtasynan túspeıtin. Sol KSRO kezinde qarapaıym jumysshy bola tura, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵany áli esimde. Bizdiń úıde kishigirim toı bolǵan edi. Únemi syı-sııapattar, gramotalar, ataqty shıpajaılarǵa joldamalar alyp turatyn. 6 perzenti bolǵandyqtan, sol kezdegi zańnamaǵa sáıkes, anam 50 jasynda zeınetkerlikke shyqty.
Bala kezimde apam da, anam da sabaǵymdy únemi qadaǵalap otyratyn. Apam marqum aptasyna bir ret mektepke baryp, oqý úlgerimim qalaı ekenin tekserip turatyn. Sol kezdegi úlkenderge degen qurmet keremet edi. Dál qazir, ilýde bir bolmasa, sondaı deńgeıde jastardyń úlkendi qurmettegenin kóre bermeısiń. Apam mektepke kelgende, búkil synyptyń oqýshylary: «Tynysh, tynysh, Gúlmahıranyń apasy kele jatyr!», – dep tym-tyrys bola qalýshy edi. О́ıtkeni, apam tek meniń sabaǵymdy ǵana tekserip qoımaı, muǵalimnen: «Qaraǵym, ana bálensheniń balasynan sabaq suraı qoıshy, otyrysy kóńilimnen shyqpaı turǵany», – dep ózi qosarlana muǵalim bolyp ketetin. Apamdy ata-analar komıtetiniń belsendi múshesi retinde ár sońǵy qońyraýda saltanatty pıoner etip qabyldaýshy edi. Ata-analar jınalysy apam úshin bir saltanatty rásim sekildi edi. Baryn kıip, ádemilenip, asyqpaı jınalatyn. О́mirden qaıtqanǵa deıin aıaǵynan bıik ókshe túspedi ǵoı jaryqtyqtyń. Úıde bolsyn, túzde bolsyn, ústinen qynama bel ádemi kóılegi men qara pıdjagyn tastamaıtyn.
Sol kezdegi adamdardyń bir-birine qarym-qatynasy, syılastyǵynyń ereksheliginiń taǵy bir mysalyn aıtaıyn. Bizdiń úıden bir kóshe joǵary Toıbala apamnyń nemere sińlisi Tóleý apamyz turatyn. Tóleý apamyzdyń ómirlik jary Bekbosyn ata Jetisý óńirine tanymal, talaı qyzmettiń tizginin ustaǵan, júrgen ortasyna asa syıly adam edi. О́miriniń sońǵy jyldarynda Taldyqorǵan qalasyndaǵy daıyndaý mekemesiniń (zagotkontora) basshysy boldy. Ol úıden kisi arylmaýshy edi, kúnde qoı soıylyp, qazan kóterilip, oblystyń talaı tanymal adamdary tústenip jatýshy edi. Sonda Tóleý apamyz ápkesi Toıbalasyz as ishpeıtin. Balalardy júgirtip, shaqyrtyp alady, bolmasa, udaıy sálem-saýqatyn berip jiberýshi edi. Al jańa jyl, 8 naýryz merekelerinde bir-birine syılyqtyń nebir túrin usynyp jatatyn. Sonda eki apaly-sińliliniń arasynda poshtashy – tasymaldaýshy bolyp bóle sińlim Gúlnár júretin. Búginde nemere tárbıelep otyrǵan ana. Sol Toıbala men Tóleýdiń salyp bergen sara jolyn ustanyp, ekeýmiz kúni búginge deıin jibimizdi úzbeı kelemiz.
«Bir kem dúnıe» dep Sherhan aǵa aıtqandaı, bul dúnıede tuıaǵy bútin tulpar, qanaty bútin suńqar joq shyǵar. Orny tolmas ókinishter de kóp. Sol kezdegi tárbıe solaı ma, asa ustamdy bolyp óstik. Bala bolyp, áke-sheshemizdi jaqsy kórsek te, muny aıta bermeıtinbiz. Álde, bul bizdiń qazaqtyń tabıǵatyna tán qasıet pe? Jyly sózimizdi tirshilikte bir-birimizge aıta bermeımiz, ishteı jaqsy kórip qana qoıamyz. Sol aıaýly apama «Apa, men seni óte jaqsy kóremin», – dep bir aıtpaǵanyma áli kúnge deıin ókinemin. Jatqan jeriń jánnatta bolsyn, apashym!
Apam meni de ótkir etip tárbıelegen edi, anaý-mynaý qurbylarym túgil, mekteptegi muǵalimder de betime qarsy kele bermeıtin, oıymdaǵyny tik aıta berýshi edim. Osymnan ómirde san ret taıaq ta jedim. Biraq, jany taza adamdar kóp kezdesti, olar baǵalaı bildi. Áli kúnge esimde, 1989 jyldyń naýryz aıynyń sońǵy kúnderinde joldasym Aıtbaı Kerbulaq aýdanynda elevatordyń dırektorynyń orynbasary laýazymynan Bórlitóbe aýdany elevatoryna dırektor bolyp aýysty. Kósh Taldyqorǵannyń ústimen ótedi ǵoı. Jol-jónekeı ákemniń úıine kósh basyn tiredik, óıtkeni, apam qatty naýqastanyp qaldy dep bir kún buryn anam telefon shalǵan bolatyn. Úıge kelsek, ómiri tósek tartyp jatpaıtyn apashym, óz bólmesinde tósekten turmaı jatyr eken. Qarasam, kóz janary taıyp ketipti. Júregim zý ete tústi. Sonda apam jaryqtyq áli ketip jatsa da, basyn kóterip, aq jol tilep: «Qoryqpa, Gúlhan! Sen jańa qonysyńa ábden ornyqpaıynsha, men tynysh bolamyn», – dedi. Sodan men otbasymmen Bórlitóbe aýdanynyń ortalyǵy Lepsi kentine kóship bardym, aýdan ákimdigi bergen úıge qonystanyp, barlyq dúnıe-múlkimdi oryn-ornyna qoıyp, týra bir apta ótkende, telefon qońyraýy shyr ete tústi. Júregim dúrsildep qoıa bergeni bar emes pe. Naǵashy jeńgem Márııa eken, maǵan: «Gúlmahıra, úıge tez jetesiń be, apań qatty nashar», – dedi. Qaıran apamnyń meniń ornyǵyp alýymdy kútip, ajalǵa da boı bermeı, bir apta shydaǵanyn qarasańyzshy! Bul 1989 jyldyń 4 sáýiri edi. Súıekteri asyl edi ǵoı, qarııalardyń! Aqyldary telegeı-teńiz darııa eken-aý.
Asyldarym, altyn qazynalarym – apam, ájem, ákem, anashym! Bul jalǵanda senderge teń keler jan bar ma, sirá?!.. Mine, bıyl apam ómirden ketkeli – 26 jyl, ájeme – 29 jyl, al ákeme 20 jyl bolypty, anam 2012 jylǵy 11 qańtarda ómirden ozdy. Alaıda «dıirmenniń tasyndaı shyr aınalǵan dúnıe» ornynda turmaı, jalǵasa bereri anyq. Árıne, jaqsynyń jaqsylyǵyn kózi turǵanda, tirshiliginde aıtyp, baǵalaǵanǵa ne jetsin. Apam marqum aıtýshy edi: «Jaqynyńdy jattaı syıla, jat janynan túńilsin», dep. Estı júrip, sol sózderdi júzege asyra bermeımiz. Meıirimimen, jan shýaǵymen bólisetin jaqyndarymyz janymyzda máńgi júretindeı kóremiz. Barymyzdy baǵalaıyqshy, aǵaıyn!
Gúlmahıra NURBEKQYZY.
Sońǵy jańalyqtar
Qoǵam • Keshe
Moıynqum aýdanynda órt sóndirý bólimi ashyldy
Aımaqtar • Keshe
Bıyl elimizde jarty mıllıonnan astam adamdy jumyspen qamtý josparlanǵan
Qazaqstan • Keshe
Aleksandr Býblık Dýbaıda ótip jatqan týrnırdi sátti bastady
Tennıs • Keshe
Eınshteın ózin «alaıaq» sezingen be?
Qoǵam • Keshe
