Serpin berý bir basqa, senimnen shyǵý bir bólek

Shaǵyn jáne orta bıznes salasy tynysyn eldegi eń iri bıznes-assosıasııa – Ulttyq kásipkerler palatasynyń atqaryp jatqan jumystaryna qarap ańǵarýǵa ábden bolady. Sońǵy jyldary salany damytýǵa bólingen turaqty qarjy men nazar elimizdiń álemdik ekonomıka kóshinen qalmaı, saýatty bıznes ortanyń qalyptasýyna, kásipkerlerdiń qoldanýshy kúıinde qalmaı, óndirýshilikke umtyla bastaýyna yqpalyn tıgizdi. Kásipkerlerimiz otandyq aınalysta ǵana emes, álemdik ekonomıka kóshine kirige bastady. El gazeti «Egemenniń» alǵash­qy betinde Elbasynyń resmı kez­desýlerinen ózge dástúrge aınalǵan taǵy bir jańalyqtar parasy bar. Ol – Elbasynyń shetelden resmı saparmen kelgen elderdiń basshylaryn qabyldaýdan keıin mindetti túrde ótetin sol eldiń kásipkerlerimen el bıznesmenderiniń iskerlik forýmdary týraly jańalyqtar. Mine, osy úrdistiń mán-maǵynasyn kózi qaraqty oqyrmandar jaqsy biledi dep oılaımyz. Bul ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýdyń keremet úlgisi. О́ıtkeni, úırenetin úrdisti únemi kórsetip, kádege asyrýdy jıi eske salyp otyratyn Memleket basshysynyń isi kórnektirek ekeni belgili. Ásirese, ekonomıkasy qarysh­tap damyǵan memleketterden úlgi alýǵa shaqyrýdan sharshaǵan emes. Sebebi, ekonomıkalyq kóshtiń ilgeri damýy kez kelgen el úshin syrtpen ekonomıkalyq qarym-qatynasty jolǵa qoıýdan bastalady. Keshe ǵana elimizge kelgen Chehııa eliniń prezıdenti Mılosh Zeman jáne Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken Qazaqstan-Chehııa bıznes-forýmynda kópjaqty formatta 500 mln. dollarǵa kelisimshart jasaldy. Budan bólek túrli deńgeıde ótken sońǵy bir aı ishinde qazaq-túrik, qazaq-polıak bıznes-forýmdary shaǵyn jáne orta bıznes salasynyń qarqyndy damýy jaǵdaıynan habar berip tur. Mundaı bıznes-forýmdarynyń ereksheligi, bereri bar ma? Iá, sózsiz. Sebebi, jyl ótken saıyn halyqtyń bızneske tartylýy artyp keledi. Nátıjesinde bıznes ıdeıasy, qyzyǵýshylyǵy bar isker qaýymdastyq ókilderi óz órisin keńeıtkisi keletini anyq. Al oǵan súrleý salar basty dúnıe shynaıy aqparat. Myń estigennen bir kórgen artyq, shynaıy aqparat osy bıznes-forýmdar barysynda bólisiledi. Mine, kásipkerlikti áriptestikke aınaldyrý maqsatynda júzege asyrylatyn osy bir forýmdardyń paıdasy kóp. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda da kásipkerlikti damytýdy qaıta qadap aıtýy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine, kásipkerlikke bet buryp júrgenderge úlken qoldaý bolǵany anyq. Prezıdenttiń ShOB sýbektilerine bergen serpini sózben shektelmeı, ispen dáıektelýde. Otandyq bıznes damyp keledi dedik bir sózimizde. Iá, ras. О́tken eki jyl ishinde ShOB-tyń belsendi sýbektileri 50 myńǵa jáne osy salada jumys jasaýshylar 150 myńǵa ósken. Bul týraly UKP basshysy Memleket basshysynyń aldynda bergen esebinde málimdedi. Iаǵnı, salany qoldaý maqsatynda uıymdastyrylyp jatqan baǵdarlamalar nátıjesiz emes. A.Myrzahmetovtiń aıtýynsha, bıyl ekonomıkany qoldaý úshin Ulttyq qordan bólingen 1 trıllıon teńgeniń 100 mıllıardy «Báıterek» UBH jáne ekinshi deńgeıli bankter arqyly ıgerilgen. Bul óńdeý salasyna, ásirese, tamaq ónerkásibine salmaqty qoldaý bolyp otyrǵan kórinedi. Bul – jańa óndiristerdi qurý úshin irgetas. Qarjylandyrylǵan jobalardyń 60%-y – bul jańa jobalar jáne olardyń jartysy azyq-túlik salasyna jatady. «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Agrobıznes-2020», «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy-2020» jáne basqa da baǵdarlamalar bel­sendi túrde júzege asyrylýda. UKP basshysynyń aıtýynsha, kásiporyndar qarjylaı kómekten is júzindegi qaıtarymdy 1,5 jyldan soń kórsete bastaıdy eken. Elbasy «Nurly Jol – bola­shaqqa bastar jol» Joldaýynda ekonomıkalyq ósýdiń qozǵaltqysh kúshi retinde ShOB-ty damytý boıynsha, 2050 jylǵa qaraı IJО́-degi onyń úlesin 50%-ǵa deıin ulǵaıtý boıynsha jumysty jalǵastyrý kerektigin taǵy bir qadap aıtty. Sonymen birge, 2015-2017 jyldarǵa bólingen jalpy somasy 155 mıllıard teńgege Azııa damý banki, Eýropa qaıta qurý jáne damý banki, Dúnıjúzilik bank esebinen ShOB úshin kredıttik jelini tıimdi túrde qoldaný qajettigin eske saldy. Meje men oǵan jetýdiń joly naqty kórsetilip otyrǵan jerde artyq sózge oryn joq. Tek naqty iske kóshý qalyp otyr. UKP basqarma tóraǵasy baspa­sózge bergen suhbattary men jýrnalıstermen kezdesýlerinde ShOB jaǵdaıyna baılanysty kez kelgen suraqtarǵa irkilissiz jaýap berip júr. Jıi kóteriletin taqyryptardyń biri – moratorııdan keıingi jaǵdaı. 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap shaǵyn jáne orta bızneske jarııalanǵan moratorıı aıaqtalady. Osyǵan oraı, kóptegen kásipkerlerdiń salyq organdary barlyq kásipkerlerdi jeke-jeke tekseriske ala ma degen qorqynyshtary joq emes. Ári bız­nes ókilderiniń belsendiligi tómendep ketpeı me degen kúdik bar. Bul kúdikti Abylaı Myr­zahmetov joqqa shyǵardy. Mora­torıı jarııalanǵan kúnniń ózinde Prezıdent Jarlyǵynyń mátinine kóz salsaq, oǵan qaramastan, tekseriske jatatyn jaǵdaılar tizimi aldyn ala belgilengen bolatyn. Bas prokýratýra júrgizgen beınekonferensııa­da Bas prokýrordyń orynbasary Kravchenko 4 myńnan asa tekserý bolǵandyǵyn aıtqan edi. Onyń ózinde 80 paıyzy kásipkerler tarapynan usynys túsken. Iаǵnı, belgili bir nysan qoldanysqa berilse SES, órt sóndirý qyzmetinen mamandardy shaqyrady. О́ıtkeni, bul kásipkerge nysandy qoldanysqa engizip, memlekettik akt alýy kerek. Mine, osyndaı jaǵdaılar kásipkerler tarapynan bastama túsedi, dep atap ótti ol. Ulttyq kásipkerler pala­tasy basshysynyń aıtýynsha, ekinshi bir tekserister parasy Bas prokýratýranyń ruqsatymen nemese qylmystyq is qozǵalýymen baılanysty júrgizilgen. Bul moratorıısiz jyl saıyn túrli deń­geıdegi júrgiziletin 250 myń tekserispen salystyrǵanda jer men kókteı aıyrmashylyq. Iá, múmkin tekserissiz jumys júrgizý jaqsy bolar, oǵan boıyń úırenip te alady. Alańsyz bolasyń. Biraq, memleket pen bıznesten ózge bul jerde taǵy bir mańyzdy nárse bar. Ol – tutynýshy quqyǵy, degen bolatyn ol. Moratorıı barysynda lısenzııasyz araq-sharap ónimderin satýmen aınalysatyn kóptegen kompanııalardan belgiler túsip jatqanyn jasyrmady. Basqa da organdarmen tikeleı baılanysymyz bar, olarǵa kóz juma qaramaımyz. Tipti, barlyq tekserýshi organdar basshylarymen memorandýmdarǵa qol qoıyldy, eger artyq ketken tustar bolyp jatsa, baqylaıtyn bolamyz. Alǵashqy toqsanda moratorıı alynǵan soń statıstıkaǵa zer salatyn bolamyz, qaı jerde qandaı tekserister ótip jatqandyǵyn baqy­laımyz. Eń bastysy, jańa ádis-tásilder qoldanylatyn bolady. Moratorııden keıin basqa jaǵdaı týyndaıdy, kásipkerler oǵan daıyn. Biz bıznes belsendiligi tómendep ketedi dep oılamaımyz. Qorqynysh bar, árıne. Biraq moratorıısiz de tártipti buzbaı, zańǵa sáıkes jumys atqarý kerekpiz. Túptep kelgende adal, zańmen máselesi joq salyq tó­leý­shiler tekseristen qutyla alady. 2015 jyly Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq jumysyn bastaǵany belgili. Bizdiń kásip­kerlerge de bilegin túrip jańa jaǵdaılardaǵy básekelestikke daıyndalýy, yń­ǵaılanýy kerek. Bıznesti damytýdyń keń múmkindigi sońǵy Joldaýdan da kórinis tapty. Ár kásipker rynokqa enip, óz ketigin tabýy kerek, al Ulttyq kásipkerler palatasy men memleket óz tarapynan múmkin jaǵdaıdy jasaýy tıis. Bul sharalar jańa kásipkerlik qurylymdar men bızneste jańa býyn ókilderiniń paıda bolýyna septigin tıgizedi dep oılaımyn, degen Elbasy sózi shaǵyn jáne orta bıznes salasynyń memleket qamqorlyǵynsyz qalmaıtyndyǵyna taǵy bir kóz jetkizdi. Árıne, memleketke arqa súıegen durys, alaıda jaǵdaı jasap otyrǵan Úkimetke qaıtarar jaýap ta óz bıiginde bolýy tıis. Kásipkerlerden zańǵa ba­ǵyný, memleket qazynasyna túsetin salyqtyq kiristerden jaltarmaý, adal is júrgizý kútiledi. Shaǵyn jáne orta bıznes qyzmetiniń kúsheıtýge baǵyttalǵan jumystarǵa serpin beretin baǵdarlamalardyń keńinen nasıhattalýy da úlken istiń basyn qaıyryp otyr. Bıznes ortany jetildirý, memlekettik sharalardyń tıimdiligine saraptama júrgizý, adam kapıtalyn damytý, qarjy resýrs­taryna bıznestiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi uıymdastyryp otyrǵan ulttyq kásipkerler palatasy qyzmetin keń kólemde qoldaný kásipkerlerdiń ózara baılanysyn arttyra túsýde. A.Myrzahmetov kásipkerlerdiń memleket tarapynan qajetti qoldaý sezinetinine senimderi kúsheıgendigin erekshe aıtyp júr. Biraq kásipkerlerge de qoıylar talap bar. «Joldaýda júktelgen mindetter boıynsha olar óz tarapynan úlken, baısaldy jumystar júrgizýge daıyn. Bizdiń palatanyń basym baǵytynyń biri bıznesmender quqyn qorǵaý bolǵandyqtan osy tarapta túsken 3,5 myń másele boıynsha jumystar júrgizýdemiz. Osy oraıda qalǵan bir aıdyń ishinde qujat aınalymyn retke keltirip alýǵa shaqyramyz. Josparly tekseris bolmaǵan kúnniń ózinde zań talaptary oryndalýy tıis», deıdi ol. Arbany da syndyrmaı, ógizdi de óltirmeı ilgeri jyljý qıyn. Biriniń quqyn qorǵaý úshin ekinshisine kóz jumýǵa bolmaıdy. Muny tú­sinip, memleket aldynda kásipker jaýapkershiliginiń dárejesi joǵary ekendigin eske salyp otyrý artyq emes sekildi. Venera TÚGELBAI, «Egemen Qazaqstan».