Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Úmit pen kúdik
Mı-171 tikushaǵynyń bortynda el prezıdentimen birge Syrtqy ister mınıstri Hosseın Ámir Abdollahıan, Shyǵys Ázerbaıjan provınsııasynyń gýbernatory Málik Rahmatı, Tebrız bas ımamy Muhammed Álı ál-Hashem, Prezıdenttik qaýipsizdik bólimshesiniń qolbasshysy, general Seıed Mahdı Mýsavı jáne ekıpaj músheleri bolǵan.
Alǵashynda ırandyq resmı aqparat quraldary prezıdent otyrǵan tikushaq Shyǵys Ázerbaıjan provınsııasynyń taýly aımaǵyndaǵy aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty apatqa ushyrady degen aqparat tarady. Al «Mehr» agenttigi prezıdenttiń aman ekendigin jáne ony qasyndaǵylar Tebrız qalasyna alyp ketkendigin jarııa etti. Biraq keıin ol jónindegi aqparat óshirilip, aǵylshyn tilindegi nusqasyna túzetý engizildi. Al tikushaqtyń qulaǵan núktesi anyqtalǵanymen, tuman men jeldiń kesirinen qutqarýshylardyń áreketinen esh nátıje shyqpady. Izdeý jumystary uzaqqa sozylyp jatqany prezıdent Raısıdiń taǵdyryn dúdámal ete tústi. «Reuters» agenttigi Iran úkimetiniń aqparatyna silteme jasap, sát saıynǵy habarlardyń jaısyz ekenin jáne Iran basshysynyń qaza tabýy múmkindigin meńzedi. Oqıǵa ornyna Iran birinshi vıse-prezıdenti jáne densaýlyq saqtaý mınıstri Mohammad Mohber birden jetti. Al Raısı saparyn aqparattyq súıemeldeý jumysy júktelgen memlekettik telearna tilshisiniń aıtýynsha, áýege úsh tikushaq kóterilgen jáne onyń ekeýi ǵana qaıtyp kelgen.
On saǵatqa sozylǵan izdeý jumystarynan keıin ǵana sol mańdaǵy aqparat quraldary prezıdent mingen tikushaqtyń qırandysyn jarııa etip, onyń qaza tapqanyn rastady.
Izdestirý-qutqarý jumystaryna kórshiles elderdiń de mamandary jumyldyrylǵan. Túrkııa birneshe ushqyshsyz ushý apparatyn jiberse, Eýropalyq odaq «Kopernık» jerserigi júıesin iske qosty. Qulaǵan tikushaq dúısenbi kúni tańǵa jýyq tabylyp, qutqarýshylar áýe tehnıkasynyń túgel janyp ketkenine, jolaýshylardyń eshbiriniń tiri qalmaǵanyna kóz jetkizdi.
Irannyń segizinshi prezıdenti aıatolla Seıed Ibrahım Raısı resmı tulǵalarmen birge ıran-ázerbaıjan shekarasy mańynan shyǵyp, eldiń Shyǵys Ázerbaıjan provınsııasyndaǵy Tebrız qalasyna saparlap bara jatqan eken. Jalpy, Iran delegasııasy ıran-ázerbaıjan qarym-qatynasy aıasynda shekara mańyndaǵy Araks ózeniniń boıynan salynǵan «Gyz Galasy» sý sharýashylyǵy nysanynyń saltanatty ashylýyna Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıevpen birge qatysyp, sol is-sharadan qaıtyp kele jatqan.
Tosyn jaıǵa alǵash bolyp Ázerbaıjan prezıdenti I.Álıev ún qatyp, alańdaýshylyq bildirdi. «Biz Jaratýshy ıeden prezıdent Raısı men onyń qasyndaǵy delegasııanyń amandyǵy úshin duǵa etemiz. Kórshiles, baýyrlas ári dostas memleket retinde Ázerbaıjan Respýblıkasy barynsha qoldaý kórsetýge ázir», dedi prezıdent I.Álıev.
Jyǵylǵanǵa judyryq
Osylaısha, Iran halqy syrtqy syn-qaterdiń artýymen qatar memlekettiń ishki saıası ahýaly da shatqaıaqtap turǵan shaqta áýe apatynyń saldarynan eldegi eki yqpaldy saıası tulǵasynan aıyrylyp qaldy. Álemdik BAQ dál qazir Iran prezıdentiniń qazasyn san-saqqa júgirtip, túrli kózqarastaǵy sarapshylar pikirin berip jatyr. Biri syrtqy kúshterdiń qastandyǵy dese, keıbiri ishki baqtalastyqtyń saldary bolýy ábden múmkin deıdi.
«The New York Times» basylymy Raısıdiń ólimin Irannyń syrtqy saıasattaǵy mazasyz kezine tuspa-tus kelgenin jazdy. «Raısı myrza bılik tizginin qolǵa alǵanda el ishinde qarsylyq bildirý jaǵdaıy ýshyqty jáne ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa uryndy. Sondaı-aq ótken aıda ashyq aıqasqa ulasqan Izraılmen aradaǵy uzaqqa sozylǵan astyrtyn soǵysqa kirisip ketti», deıdi amerıkalyq basylym.
Dúısenbi kúni prezıdent Raısıdiń kabıneti shuǵyl jıyn ótkizip, eske alý belgisi retinde onyń ústeldiń ortasyndaǵy ornyn bos qaldyrdy. Bul jıynnyń rastyǵyna IRNA aqparat agenttigi jarııa etken fotosýret dálel bolyp otyr.
Eldiń Mınıstrler kabıneti de arnaıy málimdeme jasap, Raısı myrzanyń el damýyndaǵy, halyqtyń aldynda sińirgen eńbeginiń orasan ekenin jáne prezıdent salǵan sara jolmen júretinderin jetkizdi.
Mohber – ýaqytsha prezıdent
Iran prezıdenti Ibrahım Raısıdiń qazasy belgili bolǵan soń, onyń mindetin atqarý el Konstıtýsııasynyń 131-baby boıynsha birinshi vıse-prezıdent jáne densaýlyq saqtaý mınıstri Mohammad Mohberge júkteldi.
«Eger prezıdent qaıtys bolsa, laýazymynan bosatylsa, ózi ketse, prezıdent eki aıdan astam ýaqyt jumysta bolmasa nemese aýyrsa, áıtpese, prezıdenttik merzimi bitip jáne kedergilerdiń saldarynan jańa prezıdent áli saılanbasa jáne osyǵan uqsas jaǵdaılarda birinshi vıse-prezıdent basshylyqtyń kelisimimen onyń ókilettikteri men mindetterin qabyldaıdy», dep kórsetilgen Iran Konstıtýsııasynda.
Mohammad Mohber birinshi vıse-prezıdent qyzmetin 2021 jyldan beri atqaryp keledi. Buǵan deıin 2007 jyldan bastap Irannyń burynǵy rýhanı jetekshisi aıatolla Rýholla Homeınıdiń buıryqtaryn oryndaý jónindegi shtabty basqardy. Bul – tikeleı rýhanı kóshbasshyǵa baǵynatyn jartylaı memlekettik uıym.
Osylaısha, izdestirý jumystary 10 saǵatqa sozylyp, Iran bıligi prezıdent Raısıdiń qazasyn jarty táýlikten keıin resmı málimdedi. Málimdemede kezekten tys prezıdenttik saılaýdyń aldaǵy 50 kún ishinde ótetini de aıtylǵan.
Izraıldik bılik «Reuters» agenttigi arqyly qaıǵyly jaǵdaıǵa Izraıldiń esh qatysy joq ekenin málimdep otyr.
