Tanym • 22 Mamyr, 2024

Alǵashqy aýdarmashylardyń biri

85 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qazaq jerinde eń alǵash orys ádebıetiniń klassıkterin tárji­malaýshylardyń biri Halıolla Qunanbaıuly ekenin bireý bilse, bireý bilmes. Halıolla Qunanbaıdyń úshinshi áıeli Aıǵyzdan týǵan. Dana Abaıdyń talantty inisi. Ol jasynda barlyq Qunanbaı balalary sııaqty aýyl moldasy Ǵabıt­hannan dáris alyp, musylmansha hat tanıdy. Semeıdegi Kamalıden hazirettiń medresesinde úsh jyl oqyp, oǵan qosa ózi ynta qoıyp, oryssha saýatyn ashyp, keıin Ombydaǵy kadet korpýsynda bilim alǵan.

Alǵashqy aýdarmashylardyń biri

Bul – áıgili Shoqan Ýálı­hanov oqyǵan tarıhı oqý orny. Aıta keteıik, Ha­lıolla bul oqý ornyna Shoqannan 12-13 jyl keıin túsken. Abaıdyń al­ǵashqy óleńder jınaǵyn shy­­ǵaryp, ómir­baıanyn jazǵan Káki­taı Ysqaq­uly Halıol­lanyń Om­bydaǵy oqýy týraly qyzyqty de­rek­ter keltiredi. Kákitaı Qunan­baı atasyn sıpattaı kelip: «О́zge jurt orystan balasyn jasyryp júrgende, balalaryna oryssha oqý oqytyp, Halıolla degen balasyn Omskıı kadetskı korpýs­tan oqytyp, onan soń Moskvadaǵy Pavlovskıı kavelerıskı shkoldan oqytyp, sabaqty jaqsy biti­rip, kornet bolyp, qyzmette júr­gende aýryp, dúnıeden qaıtyp edi», dep jazady.

Árham Ysqaqovtyń esteligine súıensek, Halıolla qaıtys bolǵanda, onyń denesimen qosa Ombydan eki sandyq qosa kelipti desedi. Halıolla jer­lengen soń onyń dúnıesin tarat­qanda, Abaı esh oılanbastan ki­taptar men qoljazbalarǵa toly san­dyqty qalap alypty. Halıolla tek oryssha oqyp, áskerı shen alýmen shektelmeı, Shoqan sııaqty qazaqtyń folklor murasyn jı­naǵan, ony orys jurtshylyǵyna aýdaryp tanystyrǵan, ári ózi de orys aqyn-jazýshylaryn kóp oqyp, olardyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan eken. Halıolla Omby men Máskeýde oqyǵan jyldary orystyń shyǵystanýshylary I.N.Berezın, N.F.Kostyleskıı jáne Shoqannyń dosy G.N.Potanınmen tyǵyz baı­lanysta bolǵan. Bul týraly Á.Mar­ǵulan, S.Muqanov, M.Áýezov, Ú.Sýb­­hanberdına syndy ádebıet ta­rıhyn zertteýshi ǵalymdar ár jyldardaǵy zertteý eńbekterinde aıtyp óte­di. Má­selen, folklortanýshy Ú.Sýb­hanberdına «Dala ýalaıatynyń gazeti» atty eki tomdyq jınaǵynda: «G.N.Potanınniń aıtýynsha, orys klassıkteriniń shyǵarmalaryn alǵash aýdarýshylardyń biri Abaı Qu­nanbaevtyń inisi Halıolla О́sken­baev boldy. Ol 1863-1870 jyldary Omby kadet korpýsynda oqıdy, odan soń Semeı mańyndaǵy aýylda ómir súrdi. Ol halyqtyń aýyz áde­­bıet úlgilerin jazyp jınaǵan. Onyń ishinde «Eńlik-Kebek» áńgimesi, «Jı­renshe sheshen» ańyzy men Týrgenev, Lermontov, Tolstoı jáne basqalardyń óleńderin, áńgimelerin aýdarǵan. H.О́skenbaev jınaǵan bul materıaldar belgili shyǵystanýshy ǵalym I.N.Berezınniń arhıvinde saqtaýly», dep jazady. 

Sońǵy jańalyqtar