Qanaty bar qustyń bári usha bermeıtinin jaqsy bilemiz. Kıvı de dál sondaı jaratylys. Sóıte tura ol bir túnde birneshe shaqyrymdy baǵyndyra alady. Túnde dep otyrǵanymyz da beker emes. О́ıtkeni olar kúndiz nashar kóredi ári kózderi óte kishkentaı. Qanattary tolyspaǵan, kózderi álsiz, quıryǵy tipten joq bul qus 50-60 jyl ómir súredi. Eń ǵajaby, kıvı – Jańa Zelandııanyń ulttyq rámizi. Ol atalǵan memlekettiń aqshasynda, eltańbasynda beınelengen.
Kolıbrı
Áldebireý kolıbrı degen sózdi aıta qalsa, oıymyzǵa eń kishkentaı qus degen anyqtamasy qatar keledi. Biraq sol kishkentaı qustyń 350 túri bar.
Kolıbrıdiń eń úlkeni ońtústikamerıkalyq And 22 santımetr bolsa, eń kishkentaıy 6 santımetrge jetedi. Sondaı-aq taǵy bir ereksheligi, kolıbrı – artqa usha alatyn jalǵyz qus. Budan bólek ol aralar sııaqty kóptegen ósimdik túrin tozańdandyrady, sonymen birge gúl shyryndarymen qorektenedi. Tabıǵatqa zııanynan góri paıdasy kóbirek tıetin kolıbrıdi de adamdar sulýlyǵy men súıkimdiligi úshin aýlap, keıingi jyldary sany azaıyp, Halyqaralyq tabıǵat qorǵaý odaǵynyń «Qyzyl kitabyna» engizilgen.
Úki
Japalaq tuqymyna jatatyn qustardyń ishinde tek úki ǵana «Qyzyl kitapqa» engizilgen.
Úkiler ıisti nashar sezedi. Onyń esesine kórý jáne estý qabileti óte jaqsy damyǵan. Kóziniń qyraǵylyǵy sonshalyq, jemin túnde aýlaıdy. Bir qyzyǵy, úki basyn ońǵa da, solǵa da 135˚ bura alady. Sonda basy 270˚ burylady degen sóz. Munyń sebebi moıyn omyrtqasy basqa qustar sekildi 7 emes, 14 súıekten turady. Ǵalymdardyń aıtýynsha, qulaǵynyń estý múmkindigi adamnan 50 ese joǵary.
