Kóne jádigerlerdiń kóshpeli kórmesi

Mýzeı qyzmetkeri Abzal Rym­bektiń aıtýynsha, bul kór­mege negizinen keıingi úsh jyl­dyń kóleminde tabylǵan tyń jádi­gerler shyǵarylypty. Kórme­degi qundy derekterdiń biri – Alash ardaqtysy Júsipbek Aıma­ýytuly qolyna ustap, oqyǵan Quran kitaby. Ol 1900 jyly Qazan qalasynda basylǵan. Budan bólek J.Aımaýytulynyń jatyn bólmesinde ilinip turǵan jasyl tústi sıýzane kilemi de kórmege qoıylǵan. Gúldermen kestelengen tekstıl ónimi buharalyq sheberdiń qolynan shyqqan. Sonymen qatar kórmede Júsipbektiń ózi aǵashtan jasap alǵan sııa sorǵyshy, syzǵyshy, qaǵaz keskishi de bar. Alash ardaq­tysy osy ár zatynyń bir bury­shyna beıbitshiliktiń sımvolyn bederlep salypty.

Odan keıingi kózge ottaı basylatyn qundy dúnıe – ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń Aqtoǵaı aýlynan tabylǵan «Qyryq mysal» kitaby. Kitap 1909 jyly Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy Ǵylym akademııasynyń baspahanasynda tóte jol nusqasyndaǵy arab qarpimen jaryq kórgen. О́kinishtisi, kitaptyń muqabasy jáne alǵashqy 16 beti, al jalpy 63 beti saqtalmaǵan.

Názir Tórequlov bas redaktor bolǵan «Temirqazyq» jýrnaly da kórme tórinen oryn alypty. Jýrnal 1923 jyly Máskeý qalasyndaǵy Ulttar komıssarıaty janyndaǵy «Kúnshyǵys» baspasynan jaryq kórip turǵan. Kórmedegi jýrnal Tereńkól aýlynan tabylǵan tarıhı basy­lymnyń biriktirilgen 2,3-sany eken. Jazý stıli Ahmet jasaǵan álipbıdiń óńdelgen nusqasyna keledi. Muqaba betinde arab jáne kırıllısa áripterimen «Jer júzi eńbekshileri, birigińder. Temirqazyq. Aıyna bir shyǵa­tyn saıasat, sharýashylyq, bilim, ádebıet jýrnaly. Sany 2-3, mart-aprel, 1923 jyl» degen basylymnyń negizgi málimetteri berilipti. Al orta tusynan bastalyp tutas betke «Ult máseleleri jaıynan» degen taqyryppen kólemdi maqala túsken.

Sondaı-aq rejısser, dramatýrg, qazaq ultynyń kásibı teatr óneriniń negizin salýshy Jumat Shanınniń 1928 jyly Tashkentte basylǵan «Arqalyq batyr» atty eńbegi de kórmege kelýshilerdiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy.

Kórmede Qoshke Kemeńger­ulynyń «Qazaqtyń tarıhynan» atty kitaby da tur. Jazýshynyń bul eńbegi Jelezın aýdanynda saqtalypty. Kitap ábden kóne­rip, tozyp ketken. Bas jaǵynda arab qarpindegi «Jer júzi eń­bek­shileri, birigińder» degen uran ja­zylǵan. Al orta tusynda kitap­­tyń avtory men aty jazylyp, odan tómenirekte «S.S.S.R halyq­tarynyń kindik baspasy. Máskeý – 1924 jyl» degen málimet basylǵan.

Abzal Rymbek oblystyń túk­pir-túkpirinen tabylǵan mun­daı jádigerler áli de kóp ekenin, kórmege tek olardyń birshama­syn ǵana alyp kelgenderin aıtty.

«Bizdiń mýzeıde A.Baıtur­synulynyń «Masa» jınaǵy, «Jas qazaq» jýrnalynyń túpnus­­­qa­sy, Abaıdyń 1909 jyly ja­ryq kór­gen óleńder jınaǵy da saqtaýly. Al J.Aımaýytovtyń zattaryn bizge ol kisiniń qyzy Mýza Júsipbekqyzy tabysta­ǵan. Al kitap, jýrnaldardy óńir tur­ǵyndarynan aldyq. Keńes­­tik ke­zeńde kóbi arabsha hat tany­maǵandyqtan, kópshilik olardy atamyzdan, ákemizden qalǵan Quran nemese dinge qatysty kitap dep oılap, kózdiń qarashyǵyn­daı saqtap kelgen. Bul túp­nus­qa kitaptardyń alǵashqysy ta­byl­ǵan kezde, ol jańalyqtar­ǵa shy­ǵyp, keıin «Bizde de arabsha ja­zylǵan kitaptar bar» degen jer­lesterimizdiń qatary kóbeıe tústi. Osylaısha, bul tarıhı qundy eńbekter qutty ornyna ákelip qoıyldy», deıdi A.Rymbek.

Kórmege zııaly qaýym jáne mektep oqýshylary qatysyp, alash­tyqtarǵa qatysty baǵa jetpes jádigerlermen tanysty.