Oıaný

«Oıǵa tústim tolǵandym, óz minimdi qolǵa aldym, ózime-ózim jaqpadym, endi qaıda sııa aldym» degen Abaı ata ómir boıy kemeldikke umtylypty. Kún saıyn kemshiligimen aıqasyp, táýlik saıyn oıana túsipti. Oıanǵan saıy­n dereksiz ótken jylyna, «paıdasyn kóre tura teksermegen» ǵylym úshin ókinipti. Jáne súreńsiz sarsań jyldaryna ózge emes, ózin kinálapty. «Bári boldy ózimnen, Táńirim salǵan naz emes» depti. Jan saraıy túlegen saıyn hakim jýası beripti, jylaýyq bolypty. Estelikterde ońashalyqty súıip, san ret ashýǵa shyraq jaqqan Abaı­dyń kemeldengen saıyn sábı sekildi dármensiz qalypqa túskeni jazylady.

Iá, oıaný áp-sátte. Bireýler qalyń-qalyń tomdar arqyly oıansa, biri ómir­degi tosyn oqıǵalar ústinde, tereń qaıǵyda oıanady. «Qaıǵy tereń bol­ǵanda Qudaı jaqyn, jan nurly bolǵanda baq ózi qonary» ras. Psıholog Vıktor Frankl keýdede jasyrynǵan qundylyqtar áldebir dúnıege shaǵylý arqyly oıanatynyn jazady. Máselen, balanyń boıyndaǵy erlik pen órlik ertegidegi qaharmandarmen birge oıanyp, janyn jetildirýi múmkin. Vıktor Frankl Táýratty oqyp otyryp, anasyna degen iltıpat-qurmeti oıanǵan adamdy mysalǵa keltiredi. Túrkııada mektep oqýshylaryna oqýǵa mindetti 50 kitap júkteledi eken. Ártúrli ádebı, fılsosfııalyq, psıhologııalyq kitaptardy oqý arqyly oqýshy sana­syndaǵy beıimdilik talshyqtary oıanyp, solaısha qaı mamandyqqa beıim ekenin ózi-aq túsinip, júregi qalaǵan joldy tańdaıdy.

Tolstoıdyń kúndeligindegi pikir eske túsedi. «Eń úlken adasýshylyq – adamdardy birjaqty baǵalaý. Olardy meıirimdi nemese ashýlanshaq, aqymaq, aqyldy degen oı qalyptastyrý. Adam aǵys sekildi aǵyp otyrady, onda bul qasıetterdiń bar­lyǵy da kezdesedi. Keıde aqymaq, keıde aqyldy, keıde ashýlanshaq, keıde meıi­rimdi bolady nemese kerisinshe. Siz ony bir jaqty baǵa­ladyńyz delik, al ol qazir múlde ózger­gen, ózge adam!» Rasyn­da, shyn adam – kúndelikti oıanýshy, ózin je­til­­di­­rýshi, ár oqıǵadan sabaq alýshy adam.

...Ol birde oıanyp ketti. Tań atyp ketipti. О́tken ómirine qarasa, qate uǵym­ǵa qamalyp, neshe jylyn ót­kizipti. О́z aqy­­lymen emes, bireýdiń saıaz aqy­lymen kún keship adasypty. Istegen qa­telikteri, ma­ǵynasyz sózderi, jurttyń mazasyn alǵan qyrshańqy, daraqy ádet­teri eske túsip jylaǵysy keldi. Bir­aq júreginiń túbinde «Eshteńe kesh emes!» degen úmit oıandy. Iá, esh­teńe de kesh emes.