Tarıh • 07 Maýsym, 2024

Shoqannyń qaryndasy

223 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Búgingi Astana tarıhy tereń de tolǵamaly. Baıyrǵy Aqmola zııalylary, qaıratkerleri kezeń-kezeńmen zerdelene bermek. Osy qalada Shoqannyń týǵan qaryndasy ómir súrip, súıegi «Jastar» shaǵyn aýdanyndaǵy qorymǵa qoıylǵanyn bilemiz be? Sýretteri ­tarıhty nusqap otyratyn fotograf Konstantın Shahovtyń rýhy shat bolsyn, 1923 jyly Pishpekke (qazirgi Bishkek) kóshkenshe kóp dúnıeni aspabynyń shúrippesimen hattap ketipti.

Shoqannyń qaryndasy

Sonyń biri – áıgili Shoqan Ýálı­hanovtyń týǵan qaryndasy Bádiǵuljamal (jurt Bádiǵul, Bady­­ǵul, Jamal dep te ataǵan) Shyńǵys­qyzynyń foto-sýreti. Bul kisi Abylaı Qońyrquljaulynyń zaıyby bolǵan.

Kórnekti qalamger-zertteýshi Jarylqap Beısenbaıuly «Shoqan» atty kitabynda «Syrym­bettegi Aıǵanym shańy­raǵyna kelin bolyp túsken Shormanqyzy Zeıneptiń de baýyry qutty boldy. Obaǵan boıynda 1835 jyldyń qarashasynda úlkenderi Shoqan dúnıe­ge kelgennen keıin oǵan Jaqyp (1837), Bádi­ǵuljamal (1839), Rahııa (1841), Ábil­maqyjan (1845) sekildi ul-qyzy jalǵasty» dep jazady.

«Teń teńimen, tezek qaby­men» degendeı,­ aǵa sultan Shyńǵys Ýálı­­­uly­nyń qyzyna tarıhı Táýke han tuqy­my­nan taraıtyn aǵa sultan Qońyrqulja Qudaı­men­di­ulynyń quda túsýi zańdy edi. Onyń ústine kúıeý bala­nyń esimi Abylaı bol­ǵa­­ny da iri áýletti áý bastan qadir tut­qanyn kórsetse kerek.

El arasynda ataqty Aqan seri­niń «Qalqa bala» atty áni osy Bádi­ǵul­ja­malǵa arnalǵan degen de derek bar (týyndyda «basy «jum», ortasy «mım», aıaǵy «lám» dep meńzegen esim – «Jamal»).

Bádiǵuljamal Shyńǵys­qyzynan Alash qaıratkeri Haıretdın Bol­ǵan­baıdyń (1894–1937) jary Rahıma Ǵalıakbarqyzynyń (Hal­fına) anasy Mástýra týady. Jalpy, Shoqannyń bul qa­ryndasy dúnıege tórt ul (Sultan, Naqysh, Muqysh, Shákish), eki qyz (Mástýra, Maǵıda) ákelipti.

 

Sabyr Shárip,

PhD