Sosyn aqynnyń ózinen bólek, júregin jaryp shyqqan shyǵarmalary qazaq dalasyn sharlap ótip, ǵashyqtar tilinde sóıledi. Abaı Qunanbaıuly tárjima dástúri arqyly qazaq oqyrmandaryna Onegınniń oıly syryn, Tatıananyń sezimge toly jyryn usyndy. Pýshkınniń shyǵarmashylyq zerthanasynan mańyzdy oryn alatyn shyǵarmalardyń biri – «Evgenıı Onegın» romany.
Jalpy alǵanda, Pýshkın týyndylaryn qazaq tiline aýdarmaǵan aqyn hám sóz ıesi kemde-kem. Abaı zamanynan keıin I.Jansúgirov pen Q.Shańǵytbaev tóltýmaǵa neǵurlym jaqyndaı túskeni anyq kórinedi. Pýshkın lebi arqyly orys halqynyń mádenıetinen nár alý Abaıdyń qazaq ádebıeti tarıhyndaǵy alyp eńbeginiń tezirek jáne qunarly jemis berýin jeńildete tústi. Jańa baǵytty jarııa qyldy. Rasynda óskeleń ónerdiń negizin qalaýyna dańǵyl jol ashyp berdi. Saıyp kelgende, Pýshkın romanynyń úzindilerin qazaq tiline aýdarý oraıynda Abaı zor eńbek etip, aýdarma óneriniń de negizin qalady.
Áıgili romannan qotarylǵan jeti óleń qazaqy maqamda saryarqa dalasyn meken etken eldiń tanymyna aıtarlyqtaı etene bolǵanyn oqyp otyryp ta oıǵa toqısyz. Osy aýdarmalar jaıynda pikir bildirgen abaıtanýshy Ysqaq Dúısenbaevtyń pikirinshe, Abaıdyń aýdarma ónerine qosqan zor úlesin sóz etkende qandaı qorytyndylar jasaýǵa bolar edi? Eń aldymen, mundaı ıgilikti jumysqa Abaı erikkenniń ermegi nemese kóldeneń kásip retinde qaramaǵan. Kerisinshe, mundaı shabytty joldar qazaq aqynynyń orys halqynyń uly mádenıetimen tanysyp, Pýshkın syndy oıshyl aqyndarmen syrlasý sátinde týǵan.
1889 jyldan bastap bólek-bólek úzindiler túrinde: «Onegınniń sıpaty», «Tatıananyń haty», «Onegınniń oıy», «Onegınniń sózi», «Onegınniń haty», «Tatıananyń sózi», «Lenskııdiń sózi» sııaqty týyndylardy aýdarady. Abaı «Evgenıı Onegın» romanynan tek Onegın men Tatıana arasynda kezek aýysqan kúshti mahabbat kúılerin ǵana sóz qyldy. О́z janyna jaqyndaǵan mahabbat áýeni men móldir muńdy destelep qazaqtildi oqyrmanyna usynyp, orys oıshylynyń ozyq dúnıesin áıgileıdi. О́z júreginen ún qatyp aýdarmasynyń sońynda tipti Onegınge aqyrǵy sóz beredi. Bul Pýshkın shyǵarmasynda joq. Abaıdyń osy aýdarmasynda Pýshkınniń mátininde únemi uqsas kelip otyrmaıtyn erkindik bar, aqynnyń ózinen qosylǵan joldar, shýmaqtar, oı sezimderi jıi ushyraıdy. M.Áýezov Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnaǵan ǵylymı eńbeginde aqynnyń osy aýdarmalaryn epıstolıarlyq roman dep ataıdy.
Erkin aýdarma túrinde tanylǵan bul jyrlar barynsha kórkem, sheber óleńniń úlgisin tanytady. Abaı óleńderindegi aqyndyq shabyt, synshyldyq, ótkir til – Pýshkın týyndylaryna kelgende som altynnyń synyǵyndaı jarqyrap kózge basylady.
Pýshkınniń qazaq ádebıeti damýyna úlken dúmpý týǵyzǵanyn aıttyq. Aıdaı álemge qazaq ultyn dáriptegen M.Áýezovtiń de «Abaı joly» roman-epopeıasynyń alǵashqy saraby ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary ańǵarylady. Bolashaq romannyń habarshysyna balanǵan «Tatıananyń qyrdaǵy áni» degen úzindisi A.S.Pýshkınniń 100 jyldyǵyna oraı «Ádebıet maıdany» jýrnalynyń 1937 jylǵy tórtinshi sanynda basyldy. Pýshkın sózi danyshpan Abaı men kemeńger Muhtar qalamynda saharadaǵy jalpaq jurtqa jarııa etildi.
Abaı oblysy
