Pýshkın degende, eń alǵash erekshe eske alar jaıt – keń aýqym. Keıingi Bloktan da, Esenın, Brodskıılerden de bul keń óristi tabý qıyn. «Bir óleńi bir eldiń murasyndaı» bolǵan aqyn ne nárseni de baqaıshaǵyna deıin sarqyp jazady. Pýshkınge etene áser etken úsh tulǵa – Baıron, Volter, Shekspır. Shekspır, Baıron da úlken aýqymnyń adamy. Jalpy, aǵylshyn jurty kósile oılaýǵa, fılosofııalyq túıin túıýge sheber. Al Volterden aqyn shyǵysshyldyqty úırense kerek. Alǵash ret 1704 jyly Antýan Galannyń aýdarmasymen jaryq kórgen «Myń bir tún» ertegileriniń salqyny kúlli Eýropany sharpyǵany anyq. Al Eýropaǵa shyǵystyq úlgini jaıǵan tulǵanyń biregeıi – Volter. «Zadıg nemese taǵdyr», «Mıkromegas» syndy týyndylary buǵan dálel. Hosh, Pýshkınniń shyǵysshyldyǵyna sebep bolǵan Volter ǵana emes, quıyn minezdi Baıron da edi. Ádebıetshiler Pýshkın Baıronnyń shyǵysyna ǵashyq bolǵan desedi. Sábı kúninen-aq tárbıeshisinen arab ertegisin tyńdap ósken Baıron es bilgende «Gıaýr», «Abıdostyq qalyńdyq», «Korsar», «Lara» syndy shyǵystyq poemalaryn ómirge ákeldi.
Já, Pýshkınniń keń pishimdi oılanýyna, syr destesin aǵyta tolǵanýyna taǵy bir dáıek – ensıklopedııalyq bilimi. Bir hatynda «Bizdiń qalamgerler oqymaıdy, tek oqyǵan bolyp kórinýdi úırenedi» dep ashynady. Polıglot Pýshkın aǵylshyn tilin meńgerip, Shekspırdi túpnusqada oqysa, Servantestiń «Don Kıhotyn» oqymaqqa ıspan tilin úırenip, klassıkalyq shyǵarmaǵa qunyǵa bas qoıady. Patshalyq lıseıde júrgen shaǵynda-aq grek tili men latyn tilin qatar sanaǵa toqyǵan ol antıkalyq Gomer, Vergılıı, Ovıdıı syndy aqyndardy túpnusqada oqýǵa múmkindik aldy. Zeıini bólek alypqa tek nemis tili ǵana azdap qıyndyq týdyrsa kerek. Zamandasyna jazǵan hatynda «nemis tilimen durys juǵysa almaı-aq qoıdym. Úırenemin de qaıtadan umytyp qalamyn, bul ózi bir ret qana qaıtalanǵan joq» dep jazady. Al uly Dantemen tanystyǵy 21 jasynda bastalyp, Kıshınev pen Odessada aıdaýda júrgen shaǵynda ıtalııan tilin úırenedi. Sol arqyly «Qudiretti komedııany» tól tilde oqyp tanysady. Keıinnen ańyzǵa aınalǵan týyndy aqynnyń ústelinen bir sátke de túspegen desedi. Pýshkınniń polıglottyq qýaty munymen ǵana shektelmeıdi, sonymen birge uly aqyn Kavkazǵa bara júrip, túrik, parsy, grýzın, armıan tilderinde erkin qarym-qatynas jasaı bilgen. 1832 jyly ejelgi evreı tiliniń álippesin jasap, Injildegi «Iova kitabyn» aýdarýǵa kúsh salady.
Talant pen talap egiz. «Bireýiniń kúni joq bireýinsiz». Talantty adamǵa Qudaı Taǵala talapty da qosa beredi. «Qazir jetpis bes jasqa keldim, alaıda jeke bas qyzyǵyna arnaǵan bir aı ýaqytym da esimde joq» degen Gete, «jumys kezinde ýaıymdarymdy umytamyn, jumys – meniń qutqarýshym» degen uly Balzak sózi pikirimizge dálel, oıymyzǵa tuzdyq.
Eskertkish ornattym men qoldan kelmes,
El izi oǵan salǵan sýı bilmes.
Asqaqtap Aleksandr munarasynan,
Joǵary oqshaý shyǵyp tur ol derbes.
Joq, ólmen, janym jasar óleńimde,
Shirimeı, jasańǵyrar denem múlde.
Bar bolsa jalǵyz aqyn aı astynda,
Ardaqtap qasıetter meni ár kúnde.
Dabysym uly Rossııaǵa keter jalpaq,
Til bitken júrer meniń atymdy atap.
Slavıan elderiniń pák urpaǵy,
Qazirgi taǵy tuńǵys, qyrda qalmaq.
Pýshkın – sáýegeı aqyn. Dostoevskıı tilimen aıtsaq, paıǵambarlyq nury qonǵan aqyn. «Paıǵambar» atty óleńinde keýdesin jaryp, sáýle engizgen perishteler týrasynda aıtyp, óziniń uly mıssııasyn jetkizedi. Al joǵarydaǵy «Eskertkish» óleńi bolashaqty boljaǵan alyptyń aıshyqty sózi.
Pýshkın jyrlarynda kúńgirttikten góri, jaryqqa sený, bolashaqqa úmit artý basym. Ár kez jorǵa attaı oınaqshyp turatyn shýaqty jyrlar oqyrmannyń janyna jaryq túsirip, kún qyzylyn quıady. «Sálemder saǵan shýaq kún, jasyrynar tún-túnek!», «Erkindikpen tynystaımyn», sonymen birge «Shýla, shýla, ushaqalaq jel, tebiren, tolqy, tunjyr muhıt» syndy óleńderi jap-jarqyn ómir qozǵalasynyń, ylǵı toqtaýsyz umtylystyń sýretin beıneleıdi. Jumbaq jyr qusynyń keýdesi álemge, sónbes kúnge degen qurǵamas senimge toly.
Aqynym! Buldama eldiń mahabbatyn,
Maqtaýlar masaırasqan az turatyn,
Estirsiń eser sotyn, kóp kúlkisin,
Bol biraq óziń, tynysh, berik, salqyn.
Patshasyń: jeke ómir súr.
Jolda erkinder,
Erkin aqylym qaqqan jaqqa jónel.
Igilik erligińe syı surama,
Unatqan oı jemisin jetilte ber.
(Ilııas Jansúgirovtiń aýdarmasy)
Pýshkın – erkindik qusy. Áldekimderge jaqpaıtyn jyrlarymen 21 jasynda-aq aıdalyp kete barǵan ol, qaıda júrse de bostan aqylymen, shidersiz sezimimen orys aqyl-oıyna qyzmet etti. О́zinen sońǵy nesheme urpaqty erkin oılaýǵa tárbıeledi. «Bul álemde baqyt joq, tek erkindik pen tynyshtyq qana bar» degen alyptyń ajaly da óz erkindigi úshin, namysy úshin kúresten týyndady.
Pýshkın nesimen alyp? Eń birinshi – dara týmysymen. Ekinshi – asa zor eńbekqorlyǵymen. Qaı ǵasyrǵa qarasaq ta, dál Pýshkındeı aýqymdy aqyl ıeleri sırek. Pýshkın bir halyqtyń emes, Gomer, Dante, Vergılıı, Shekspır, Gete sekildi barlyq halyqtyń mádenıetine ortaq tulǵa. Sonymen qatar qazaq mádenıetine eń kóp yqpal etken tulǵanyń biregeıi de – Pýshkın.
