Sondyqtan sarapshylar qoqystardy suryptap, kádege jaratýǵa bala kezden daǵdylandyrý qajettigin aıtyp júr. Eger naqty áreket týraly baıandaıtyn bolsaq, Almaty qalasy Terekti shaǵyn aýdanyndaǵy «Aısha» balabaqshasynyń alańynda «Qaldyq zattarǵa ekinshi ómir syılaý» taqyrybynda semınar-praktıkým ótip, qoǵam belsendileri men ata-atanalarǵa qosa, «Atameken» Almaty qalasynyń kásipkerler palatasynyń ókilderi de qatysty.
Mysaly, BUU-nyń Qorshaǵan ortany qorǵaý baǵdarlamasynyń málimetterine sáıkes, álemde jyl saıyn 400 mln tonna plastık óndirilip, shamamen onyń 79%-y polıgondarǵa nemese qorshaǵan ortaǵa túsedi. О́kinishke qaraı, onyń bar bolǵany tek 9%-y qaıta óńdeledi.
«Osyndaı jaǵdaı jalǵasa berse, 2050 jylǵa qaraı álemdegi plastık qaldyqtar men qoqystyń kólemi 12 mlrd tonnaǵa jetedi. Demek adamzat qaldyqtardy suryptap jınap, qaıta óńdeýdi qolǵa almasa, planetaǵa orasan zor zalal keltiriledi», deıdi «Aısha» jekemenshik balabaqshalar jelisiniń quryltaıshysy Uldar Edilova.
Al mıkroplastık máselesine toqtalatyn bolsaq – ol tamaqqa, sýǵa jáne aýaǵa enetin dıametri 5 mm-ge deıingi usaq bólshekter. Boljam boıynsha, planetadaǵy árbir adam jylyna 50 myńnan astam plastıkalyq bólshekterdi tutynady, eger ıngalıasııany eskersek, ol aıtarlyqtaı kóp. Laqtyrylǵan nemese órtengen bir rettik plastık adam densaýlyǵy men bıoalýantúrlilikke zııan keltiredi, taý shyńdarynan teńiz túbine deıingi barlyq ekojúıeni lastap jatyr.
Sondyqtan semınardy uıymdastyrýshylar kúndelikti turmysta asa mán bere bermeıtin qatty turmystyq qaldyqtardy utymdy kádege jaratý jáne olardy qaıta óńdeýdi áriptesterine jáne balalarǵa túsindirýdiń mańyzdy ekenin jetkizgisi keledi. Mamandardyń aıtýynsha, balalarǵa ekologııalyq tárbıe berýde ata-ananyń róli orasan.
О́skeleń urpaqqa ónege tanytýdy kózdeıtin semınar-praktıkýmda baldyrǵandarǵa «Jibek joly» – ulttyq tárbıe» kórinisi qoıyldy. Kórinis barysynda balabaqsha mamandary balalarmen birge ujymdyq jumys júrgizip, qaldyq materıaldardan jumyrtqa latogi, ájet qaǵazy, kartondardan kólemdi túıe músini, janýarlar músinderi jasaldy. Papıe-mashe ádisi qoldanyldy. Osy úderiste balalardyń eńbek etýge talpynysy, qulshynysy sezildi.
«Qoqysty suryptaý sııaqty daǵdy tárbıe ekologııalyq máselelermen tyǵyz baılanysty ekeni belgili. Sanaly jáne deni saý urpaqty tárbıeleý úshin balany planetamyzǵa qamqorlyq jasaýǵa úıretý mańyzdy. Osy baǵytta balabaqshalardaǵy osyndaı praktıkýmdar óte tıimdi tálim dep sanaımyn», dedi Alataý aýdandyq bilim bóliminiń bas mamany Mánshúk Zeıitova.
Kezdesýde Almaty qalasy kásipkerler palatasynyń sarapshysy Janar Ibragımova: «Bala tárbıeshiniń qasynda júrip joqtan bardy jasaýdy úırenedi, qoqysqa tastalatyn buıymdardy kádege jaratyp, qaldyqsyz ónim daıyndaýǵa bolatynyn, ony jármeńkege shyǵaryp satyp jatqan jaǵdaıda kiris pen shyǵysty esepteýdi, kásipti dóńgeletýdi zerdeleıdi. Qarjylyq saýattylyq ta balabaqshadan bastalady», deıdi.
Qoqysty durys bólektep, kádege jaratý baǵytyndaǵy kásiporyndardyń da róli mańyzdy. Mysaly, «Kazakhstan Waste Recycling» JShS aı saıyn shamamen 4 myń tonna makýlatýra jınap, suryptaıdy. Osylaısha 85 myńǵa jýyq aǵash nemese 10 sharshy shaqyrym ormandy kesýden saqtaıdy.
Sonymen qatar balaqaılar «Bir ýys maqta» ertegisi, «Men ekilik alyp qaldym» qoıylymyn qoıdy. Aıtpaqshy, Qýyrshaq teatrynyń rekvızıtteri men qýyrshaqtardyń ózi de shulyqtan, eski oıynshyqtardan jasalǵan.
Osylaısha, balabaqshadaǵy ádemi bastama sońy tárbıeshiler men ata-analarǵa qaldyqtardan paıdaly oıynshyq jasaýdy úıretetin sheberlik dárisine ulasty.
ALMATY
