Qazaq eli álemde beıbitshiliktiń ornaýyna rýhanı turǵyda da, is júzinde de óz úlesin qosyp jatyr. Rýhanı turǵyda deıtin sebebimiz – 2003 jyldan beri elorda tórinde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń jeti birdeı sezi ótip, bir ústel basynda otyrmaıtyn, bir-biriniń qolyn alýǵa arlanatyn túrli din ókilderiniń basyn toǵystyryp, ózara dostyqqa shaqyrdy. Qazir kelesi jyly ótetin segizinshi sezge daıyndyq júrip jatyr. Al naqty is júzindegi mysalǵa kelsek, biz 1992 jyldan beri álemniń ár túkpirindegi qaqtyǵys núktelerine bitimgerlik kúshterimizdi jiberip, tynyshtyq ornatýǵa úles qosyp kelemiz.
Jýyrda Sıngapýrǵa jasaǵan memlekettik sapary kezinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qazirgi kúni álem elderi ekstremızm, terrorızm, kıbernetıka, klımattyń ózgerýi, jappaı mıgrasııa jáne epıdemııa sekildi keleńsizdikterden zardap shegip otyrǵanyn aıta kele, Astana men Sıngapýr damyp kele jatqan orta derjavalar retinde mundaı bóliný men jiktelýge kóz jumyp qaraı almaıtynyn jetkizdi. «Qaýip-qater óte zor. Eger shara qabyldamasa, taǵy bir qyrǵıqabaq soǵys zobalańyna tap kelýimiz ábden múmkin. Qazaqstannyń zańdy quqyqtary men maqsatyn qorǵaý isinde tartynyp qalmaımyz, elimizdiń basty múddesin qurban etýge eshqashan jol bermeımiz. Keıde bizdiń ustanymymyzǵa kúmánmen qaraıdy, beıtaraptyǵymyz úshin synaıdy. Biraq muny óz kózqarasy, senimi joq dep qabyldamaǵan jón. Kerisinshe, ony qaqtyǵys pen májbúrliktiń ornyna sanaly túrde dıplomatııa men dıalogti tańdaý dep túsingen abzal», dedi Memleket basshysy.
Elimizdiń BUU shaqyrýy negizinde otty núktelerdegi janjaldardy toqtatýǵa óz áskerin jiberip úles qosýy da – túrli qaqtyǵystardan beıtarap bolǵanymyzben, álemde qalyptasqan jaǵdaıǵa beı-jaı qaramaıtynymyzdyń belgisi. 1992 jyly 7 qyrkúıekte sol kezdegi Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń buıryǵymen elimizdiń 35-jeke gvardııalyq áýe-desant brıgadasynyń 300 jaýyngeri tájik-aýǵan shekarasyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etýge attanǵan edi. 2001 jyldyń aqpanyna deıin 10 myńnan astam qazaq sarbazy TMD memleketteriniń ońtústik shekarasyn qorǵaýǵa qatysty. Bular elimizdiń alǵashqy bitimgerleri retinde tarıhta qaldy.
Al 2017-2018 jyldary elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe retinde qabyldanǵannan keıin bitimgerlik baǵytynda kóptegen aýqymdy jumys atqardy. 2018 jyly Ortalyq Azııa memleketteri arasynda birinshi bolyp BUU mıssııasy aıasynda Lıvanǵa quramynda 500 sarbazy bar ózimizdiń bitimgerlik bólinisterimizdi attandyrdyq.
Áskerimizdiń kóp jyldan bergi tájirıbesi negizinde atqarylǵan sharalar, osy saladaǵy belsendi ustanymy Qaýipsizdik Keńesi men ondaǵy jumys organdary tarapynan joǵary baǵalanyp júr. Degenmen munymen toqtap qalmaı, elimiz bitimgerlik mıssııasyna qatysý jaǵrapııasyn áli de keńeıtýge beıil. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyly Shveısarııaǵa sapary barysynda aıtqan bolatyn. Al 2022 jyly Memleket basshysy Parlamentte óz áskerı qyzmetkerlerimizden quralǵan shekteýli kontıngentti BUU mıssııasy aıasynda birqatar memleketke jiberýdi usyndy. Bul elder qatarynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Kongo Demokratııalyq Respýblıkasy, Malı jáne Lıvan bar.
Kóp ótpeı Parlament Qarýly kúshterimizdiń BUU-nyń bitimgerlik mıssııalaryna qatysý aýqymyn keńeıtý týraly sheshim qabyldap, 2022 jyly jazda eki áskerı qyzmetshimiz Ortalyq Afrıka Respýblıkasyna (OAR) jiberildi. Olar bir jyl boıy BUU-nyń OAR-daǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý jónindegi kópsalaly keshendi mıssııasynyń quramynda shtab ofıserleri retinde qyzmet etti. BUU qaýipsizdik keńesiniń qararyna sáıkes bitimgerlik mıssııa ári qaraı jalǵasyp jatyr. Byltyr Qazaqstan Qarýly kúshteriniń taǵy eki ofıseri Ortalyq Afrıka Respýblıkasyna attandy.
Al biz úshin BUU mıssııasy aıasynda Golan jotalarynda qaqtyǵysqa túsken taraptar arasyndaǵy kıkiljińdi toqtatý úshin derbes áskerı kontıngentimizdi jiberýimizdi tarıhı qadam dep ataýǵa negiz bar. Osy jyldyń basynda Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bitimgerlik kontıngentin BUU mıssııalaryna qatysýǵa jiberý týraly usynysyn qoldap, daýys bergen bolatyn.
Sol jıynda Qorǵanys mınıstri, general-leıtenant Rýslan Jaqsylyqov: «Áskerı qyzmetshilerdi beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý úshin BUU bitimgerlik mıssııasyna jiberý Parlamenttiń buryn qabyldaǵan birneshe qaýlysyna sáıkes júrgiziledi. 2014 jyldan bastap 57 Qazaqstan ofıseri BUU-nyń Batys Saharadaǵy, Kot-d’Ivýardaǵy, Malıdegi, Ortalyq Afrıka Respýblıkasyndaǵy jáne Lıvandaǵy mıssııalaryna áskerı baıqaýshy jáne shtabtyq ofıser retinde qatysty. 2017 jyldan bastap 538 áskerı qyzmetshimiz bitimgerlik bólimshe quramynda «BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshteri» mıssııasyna ter tókti. Uıym basshylyǵy ofıserlerdiń jaýyngerlik mashyǵyna joǵary baǵa berip, uıymnyń mıssııasynda Qazaqstan bitimgerleriniń sanyn ulǵaıtýdy qoldaýǵa daıyn ekenin bildirdi. Kontıngentti mıssııaǵa jiberý halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp, elimizdiń jahandyq arenadaǵy rólin arttyrýǵa yqpal etedi», dedi.
Álem memleketteriniń qorǵanys áleýeti jáne geosaıası máselelerdi zertteýshi amerıkalyq sarapshy Ýılder Alehandro Sanches Birikken Ulttar Uıymynyń Lıvandaǵy ýaqytsha bitimgerlik áskeri quramynda (UNIFIL) qazaq sarbazdarynyń da turaqtylyqty saqtaýǵa úles qosqanyn jáne joǵary nátıje kórsetkenin aıtady. «Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy basqa elderge qaraǵanda bitimgershilik mıssııasynda kóp qyzmetkeri bar memleket. Máselen, Qyrǵyzstan nebári 12 adam ǵana jibergen. Qazaq sarbazdary UNIFIL aıasyndaǵy mıssııasyn sátti oryndady deýge tolyq negiz bar», dedi ol «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda.
Iá, shyn máninde, bizdiń elimiz Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýde jetekshi róldi oınaıdy. Kórshilerimizben jáne halyqaralyq seriktestermen belsendi túrde yntymaqtasa otyryp, kıkiljińderdi joıý jáne aımaqtyq beıbitshilikti nyǵaıtýǵa úles qosyp kelemiz. Elimizdiń bitimgerlik kúshteri óz aımaǵymyzdaǵy qaýipsizdikti saqtaýǵa da óz úlesin qosyp júr.
Biz bitimgerlik salasyndaǵy áleýetimizdi únemi arttyrý ústindemiz. Bitimgerlerdi oqytý men daıyndaý, ol úshin mamandandyrylǵan ortalyqtar men baǵdarlamalar ashý jumystary únemi júrgizilip jatyr. Bunyń bári bizdiń áskerı qyzmetkerlerimizge eń kúrdeli ári qıyn tapsyrmalardy sátti oryndaýǵa, ózinde bar bilimdi sheteldik áriptesterine berýge múmkindik ashady. О́ıtkeni biz ózimizde saltanat qurǵan turaqtylyq pen beıbitshilikti álemniń basqa da jerlerine jaıýǵa múddelimiz.
О́tken aıda Golan jotalaryndaǵy Faýar bitimgerlik bazasynda elimizdiń Memlekettik týyn kóterý saltanatty rásimi ótken bolatyn. Otan qorǵaýshy kúni oryn alǵan bul tarıhı oqıǵa rámizdik mańyzǵa ıe. Elimizdiń Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgerlik mıssııasyn óz betinshe oryndaýǵa mandat alýy – el áskerı qyzmetshileri daıyndyǵynyń joǵary deńgeıin jáne álemdik arenadaǵy bedelin moıyndaýdyń dáleli.
Saltanatty is-sharaǵa qatysqan mıssııa komandıri, general-leıtenant Kýrmal Nırmal men mıssııa quramyndaǵy bitimgerlik kontıngentterdiń basshylary bul tarıhı sáttiń mańyzyn atap ótti. Ulttyq bitimgerlik kontıngenttiń komandıri, podpolkovnık Jiger Aıpov ta bul is-shara beıbitsúıgish Otanymyzdy syrt jerde tanystyrýdyń úlken mártebe jáne jaýapkershilik ekenin aıtty.
Qazirgi tańda otandyq bitimgerlik kontıngent quramyndaǵy 139 sarbazymyz Golan jotalarynda mıssııa qolbasshysynyń rezervtik rotasy retinde jaýapkershilik aımaǵynda patrýldeý, blok-beketterin kúzetý jáne jarylys qaýpi bar zattardy tazartý jónindegi mindetterdi oryndap jatyr. Onyń jeke quramy mıssııa shtaby ornalasqan Faýar bazasynda shoǵyrlanǵan. О́zderine júktelgen mindetterdi tıimdi oryndaý úshin barlyq qajettiliktermen qamtamasyz etilgen.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bitimgerlik qyzmet – elimizdiń syrtqy saıasatynyń bólinbes bólshegi ekenin únemi aıtyp keledi. Joǵarǵy Bas Qolbasshynyń tikeleı uıytqy bolýynyń arqasynda elimizdiń bul saladaǵy bedeli artyp, ózge memleketterge úlgi bolyp keledi. Turaqtylyǵy shaıqalyp, ózge elderge qol jaıyp, kómek kútetin emes, kerisinshe, álemge beıbitshilik nuryn shashatyn, óz áskerin basqa aımaqtardaǵy janjaldy toqtatý úshin jiberetin elge aınalýymyz biz úshin úlken maqtanysh. Ǵalamdyq qaterlerge qarsy turý baǵytyndaǵy mıssııamyz aldaǵy ýaqytta da senimdi túrde jalǵasa bermek.
