Daýly Shekspır

«Mynaý Shekspır degen ózi qandaı adam? О́z-ózime kele alar emespin! Ony­men salystyrǵanda Baıron-tragık qan­daı usaq adam edi!» deıdi uly Pýshkın. Al Bernard Shoý bolsa, «Shekske qarsy Shoý» atty shyǵarmasyn jazyp, alyp tulǵany ózine báselekeles sanaıdy, keıde joqqa shyǵarady. Nobel syılyǵynyń laýreaty Shekspırdi birese aqymaq, birese uly aqyn dep, shamasy, «Men de Shekspırden beri emespin!» degen ishki qýatyn bildiredi. Danyshpan Gete alǵashqy tań-tamasha áserin jetkize otyryp: «Shekspır shyǵarmasynyń alǵashqy betin oqyp-aq men oǵan tánti boldym. Al shyǵarmany oqyp bitkende ómirge soqyr bolyp kelip, Qudaıdyń qudiretimen kózi ashylǵan adamdaı halde boldym» degen bolatyn.

«Baqylap turdym, alaýlap kúnniń janary,

Meıirin tógip, mápelep taýǵa qarady.

Kúlkisi oınap shabyndyqtardyń ústinde,

Aq beti sýdyń alaýlap janyp barady».

Shekspırdiń pesalary ǵana emes, sonetteri de aıdaı álemge qanat jaıyp sala berdi. Alaıda osyndaı som tulǵaǵa shabýyl jasaýshylar da birde-bir ret tolastaǵan emes.

Shekspırge qarsy sózdiń eń tanymaly – Tolstoı sózi edi. Tıtan tulǵa aǵylshyn dramatýrgııasynyń atasyna adamdyq izgilikten jyraq, jaqsylyqtan tysqary pesalar jazdy dep synǵa aldy.

Lev Nıkolaevıch: «Shekspırdi bi­rin­shi oqyǵannan bastap tańǵalǵanym esimde. Men úlken estetıkalyq lázzat alamyn dep kútkenmin. Biraq onyń eń jaqsy degen «Korol Lır», «Romeo men Djýletta», «Gamlet», «Makbet» shy­ǵar­malaryn birinen soń birin oqyp, lázzat alýdyń ornyna, qaıta jıirkenishti sezindim... Bizdiń zamanymyzdyń kez kelgen adamy, eger ol osy drama kemel­diktiń shyńy degeni bolmasa, eger shydam­dylyq tanytyp, sońyna deıin oqyp shyqsa, bul tek kemeldiktiń shyńy ǵana emes, sonymen qatar óte nashar, kól­beý jazylǵan shyǵarma ekenine kóz jetkizer edi, olarda bizdiń aramyzda jeksuryndyqtan basqa eshteńe joq ekenin kóresiz», deıdi Tolstoı.

Tolstoıdyń Shekspırge tyjyryna qaraǵan, aıaýsyz synaǵan tustary tek jazbalarynda ǵana emes, zamandastarynyń estelikterinde kórinis tabady. Sonyń biri Anton Chehovtyń esteliginde. «Oǵan biz sekildi ergejeılilerdi maqtaı salý túk emes. Al Shekspırdeı alyp onyń jynyna tıedi», deıdi Chehov óziniń bir pikirinde. Taǵy birde ómirinen mysal keltiredi: «Bilesiz be, men jaqynda Gasprde, Tolstoıda boldym. Ol tóseginde jatyp ártúrli taqyrypta jáne men týraly da birshama sóz qozǵady. Aqyry qoshta­syp qaıtýǵa bekindim. Ol qolymnan ustap: «Meni súıińiz», dedi. Men súıdim, sońyra óte shapshań túrde qulaǵyma bylaı dep sybyrlady: «Báribir siz­diń pesalaryńyzdy oqýǵa meniń shydamym jetpeıdi. Shekspır nashar jazǵan, siz odan da ótesiz!» deıdi áıgili Chehov.

Tolstoıdyń Shekspırge shúıligýiniń ­basty qupııasy – Tolstoı uly gýmanıst bolsa, Shekspırde keıde kekke, keıde zu­lym­dyqqa mas bolǵan keıip­kerler je­terlik. Sonymen birge Lev Tolstoı «Korol Lır» tragedııasyn usqyn­syz dıa­log­ter­den qurylǵanyn, keıipkerler shyna­ıy­lyq­tan ada, jasandy ekenin alǵa tarta­dy. Keıipkerleri qarapaıym adamdar tili­nen alys, keýdede kek, ókinish, re­nish­ten bas­qa eshteńe týdyrmaıtynyn jazady.

Árıne, qos alyptyń tartysyna naq­ty baǵa berý qıyn. «Hannyń basyn han alady» degendeı, salmaqty oı patshalaryna tóreshi bolý úshin sen de alyptyqqa mańaılaýyń kerek. Jazýshy Dýlat Isabekov bul tartys haqynda búı deıdi: «Uly adamdardyń bir-birine degen kózqarastary ártúrli bolǵan shyǵar. О́ıtkeni ol «munda qandy oqıǵa kóp, spektakl sońynda bári «qyrylyp qala beredi» degen oıda bolyp, ony unatpaǵan bolýy kerek», degen pikir túıedi.

Shekspır – kópqyrly tulǵa. Onyń bıigine qaraı otyryp bas aınalady, boı tiksinedi. Jemisi qunarly aǵashqa qashan­da tas atýshylar kóp. Biraq qashanda taý, taý qalpynda...