Majarstandaǵy mańyzdy kezdesýler

Sapar aıasynda Nurlan Ábdirov Majarstan Ulttyq saılaý keńsesiniń Prezıdenti doktor Attıla Nadpen kezdesti. Qazaqstannyń Majarstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Jánibek Ábdirashov qatysqan kezdesýde eki el saılaý organdary arasynda О́zara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

«Memorandýmǵa qol qoıý bizdiń kásibı yntymaqtastyǵymyzdy odan ári nyǵaıtady degen sizdiń senimińizdi bólisemiz», dep atap ótti Nurlan Ábdirov. Ol sondaı-aq Memorandýmda qamtylǵan tájirıbe almasý jónindegi erejelerdi osy jylda iske asyrýǵa kirisýdi usyndy. Atap aıtqanda, daýys berýdiń balamaly ádisteri, saılaýshylardy saılaýdy uıymdastyrýshylarmen aqparattandyrý, múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý, ınternette úgit júrgizý, sondaı-aq saılaý naýqandaryn qarjylandyrýdyń jekelegen aspektileri boıynsha majar áriptesterimen onlaın-keńes ótkizýge qyzyǵýshylyq bildirdi.

Kezdesý barysynda OSK tór­aǵasy saılaý salasynda tájirıbe almasýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótip, qazaqstandyq saılaý zańnamasyn odan ári jetildirýde eskerilýi múmkin qundy sheteldik tájirıbe retinde Majarstan azamattary úshin poshta arqyly daýys berýdi ótkizý, saılaýshylar tizi­limin qalyptastyrý, jergilikti saı­laý naýqandaryn uıymdastyrý bo­ıyn­sha osy elde júrgizilip jat­qan ju­mys­tarǵa qyzyǵýshylyq tanytty.

Sondaı-aq ol 2022 jylǵy referendým jáne Prezıdenttiń saı­laýy jáne 2023 jyly Parlament Májilisi men máslı­hattar depýtattarynyń saılaýy sııaqty Qazaqstandaǵy iri saılaý naýqandaryn halyqaralyq baıqaýǵa Majarstan ókilderiniń belsendi qatysqany úshin rıza­shylyǵyn bildirdi.

Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes Majarstannyń saılaý uıym­dastyrýshylary saılaý komıs­sııasy men saılaý keńsesi arasyn­d­aǵy mindetterdi bóle otyryp, ara­las júıesi boıynsha jumys isteı­tinin aıta ketý kerek. Jalpy, Majar­stannyń saılaý organdary birtu­tas júıe emes, sebebi saılaý komıs­sııa­­lary­nyń barlyq deńgeıi bólek uıym­­dastyrylǵan jáne mártebesinde, ókilettikterinde jáne qalyptasý tártibinde aıtarlyqtaı aıyr­mashylyqtar bar.

Majarstandaǵy saılaýdy baı­qaýǵa barlyǵy alty delegasııa qatys­ty. Qazaqstandyq delegasııa Ázer­baıjan, Grýzııa, Bosnııa jáne Gersegovına, Chernogorııa jáne Túrkııa delegasııalarymen birlesip baıqaý júrgizdi.

Halyqaralyq baıqaý baǵdar­lamasy aıasynda Ázerbaıjan OSK tóraǵasy Mazahır Panahovpen jáne Túrkııa OSK tóraǵasy Ahmed Ienermen ekijaqty kezdesýler ótti. Osy elderdegi aǵymdaǵy saılaý úderisteri boıynsha pikir almasyp, saılaý organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý perspektıvalary talqylandy.

9 maýsymda – daýys berý kúni QR OSK ókilderi Býdapesht qala­sy­nyń birneshe aýdanyndaǵy saılaý ýchaskelerine bardy. Kóp jaǵdaıda saılaý ýchaskeleri jalpy bilim beretin mekemelerde ornalasqanyn aıta ketý kerek. Daýys berý erkin, qalypty ótti. Astana turǵyndary belsendi boldy, saılaý ýchaskelerinde kezekke turdy, olardyń kópshiligi eresek azamattar, olardyń arasynda egde jastaǵylar da az emes.

Saılaý ýchaskelerinde Qazaq­stan OSK basshysy saılaý ko­mıs­sııalarynyń quramyn qalyp­tastyrý úderisterine, saılaýshylar tizimimen jumys isteýge, daýystardy sanaý barysyna jáne basqa da daýys berý rásimderine qyzyǵýshylyq tanytty.

Majarstannyń negizgi zańy 18 jastan asqan barlyq azamatyna Ulttyq jınalys, jergilikti ózin-ózi basqarýdyń jáne Eýropalyq Parlamenttiń depýtattyq saıla­ýynda daýys berý quqyǵyn beredi. Saılaý zańnamasyna sáıkes, Ulttyq jınalys depýtattaryn saılaýda, eger olar nekede bolsa, 16 jasqa tolǵan azamattar da daýys berýge quqyly. Bul jas sheginiń tómendeýi jas otbasylardy eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsendi tartýǵa baǵyttalǵan.

Eýropalyq odaqqa múshe el­der­diń azamattary, eger olar Majar­standa turaqty tursa, jer­gilikti ózin-ózi basqarý organ­daryna, qala basshysyn jáne Eýro­palyq Parlamentke saıla­ý­da belsendi saılaý quqyǵyna ıe. Majarstannyń saılaý zańnamasy bul quqyqty bosqyn mártebesi bar adamdarǵa, ımmıgranttarǵa jáne turaqty turýǵa ruqsaty bar adamdarǵa da beredi. Majarstan Konstıtýsııasy mýnısıpaldyq saılaýda belsendi saılaý quqyǵyn alý úshin mindetti tirkeýdi qaras­tyrady, al saılaýshylardyń ózderi tek tirkelgen jerinde daýys bere ala­dy. Sot qylmys jasaǵany úshin saı­laý quqyǵynan aıyrǵan nemese sot áre­ketke qabiletsiz dep tanyǵan adam­dardyń daýys berýge quqyǵy joq.

Ulttyq saılaý keńsesi turaqty turǵylyqty jeri (poshtalyq mekenjaıy) bar ár azamattyń atyna barlyq qajetti túsindirme aqparat­ty kórsete otyryp, saılaýǵa qaty­sýǵa shaqyrý-hat jiberedi. Bir qy­zyǵy, saılaýaldy úgit daýys berý kúninen 50 kún buryn bastalyp, saılaýshylar daýys bergen kúni aıaqtalady, osylaısha «tynyshtyq kúni» bolmaıdy. Alaıda daýys berý kúni daýys berýge arnalǵan úı-jaı­­dyń ishinde jáne daýys berý­ge arnal­ǵan úı-jaıdyń kirebe­ri­si­nen 150 metr qashyqta úgit júr­gizýge ty­ıym salynady. Daýys berý úderisi dástúrli túrde – qaǵaz bıýl­le­­tenderdi qoldaný arqyly júr­gi­zi­ledi. Daýystardy sanaý kezinde elek­trondyq júıeler de qoldanylmaıdy.

Majarstannan tys jerde turatyn, biraq onyń aýmaǵynda tur­ǵylyqty jeri boıynsha tir­kelgen saılaýshylar Ulttyq jınalys, Eýroparlamenttiń depý­tat­taryn saılaýda jáne ulttyq refe­rendým ótkizý kezinde dıplo­matııa­lyq ókildiktiń nemese konsýldyq mekemeniń úı-jaıynda daýys bere alady. Shetelde turatyn, biraq Majarstanda turaqty turǵylyqty jeri joq saılaýshylar poshta arqyly daýys beredi.

Saılaý ýchaskelerinde ulttyq baıqaýshylardyń bolmaýyn atap ótý qajet. USK-nyń jaýapty qyz­metkerleriniń aıtýynsha, ondaı qajettilik joq jáne bul zańmen de qarastyrylmaǵan, óıtkeni ýchas­kelik saılaý komıs­sııalarynyń músheleri túrli saıası partııa men qoǵamdyq birles­tikten jasaqtalǵan. Daýys berý ýchas­kelerinde beınemonıtorıng te júrgizilmeıdi. Jalpy, Majarstanda daýys berý barysy halyqaralyq standarttar men ulttyq zańnamanyń talaptaryna sáıkes ótti, halyqaralyq baıqaýshylar úshin saılaý barysyn tolyqqandy baıqaý úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasaldy.