Marqum ónertanýshy Talasbek Ásemqulov halyq poezııasynda jıi kezdesip otyratyn «dombyram toǵyz perne» nemese «dombyram eki shekti on tórt býnaq» degen tirkester óte kóne zamanda dombyranyń toǵyz nemese on tórt pernesi ǵana ıgerilgen kezde aıtylyp, keıinnen derektik máni joıylyp, turaqty epıtetke aınalyp ketken tirkester ekenin jetkizedi. «Perneniń sanyn bundaı derekke qarap emes, kúıdiń qurylysyna, aýqymyna qarap sanaý kerek. Kóne ortaǵasyrlyq dombyra kúılerinde qazirgi jıyrma perneniń barlyǵy jáne qazirgi dombyrada joq úsh qashaǵan perne kezdesedi. Jıyny – jıyrma úsh. Iаǵnı qazaq dombyrasy aspap retinde qalyptasyp bolǵan kezde jıyrma úsh pernesi bolǵan. Jáne osy pernelerdiń árqaısysynyń aty bolǵan», deıdi ol. Máselen, eń birinshi perne sol-dıezdi qazaqsha «oǵyz perne» dep ataǵan. Bul nota ataqty Dáýletkereıdiń «Kóruǵly» kúıinde paıdalanylady. Sonymen qatar Mańǵystaý kúılerinde ishinara kezdesip otyrady. Túrikmen saryndaryndaǵy negizgi perne – osy. Al ekinshi perne – «lıa» notasyn «bas perne» dep ataıdy. Qazaq kúıleriniń deni osy perneden bastaý alady. Úshinshi perne «sı bemol» – qazaqsha «tylsym perne». Joǵaryda aıtqan «Kóruǵlymyzdyń» qaıyrmasynda osy «tylsym perne» men «oǵyz perneniń» kezek-kezek tartysyn tyńdaı alamyz. Qıdandasqan eki dybys ashyq ishek sol notasynda ǵana damyl tabatyndaı bolady.
Ári qaraı kúıimiz taǵy da kúrkirep jóneledi. T.Ásemqulovtyń áńgimesindegi eń tańǵaldyratyn dybys – qashaǵan perne. Bul sı men do notalary arasynda ornalasqan. Akademııalyq júıe boıynsha mýzykadaǵy eń kishi ólshem – jarty ton, bemoldar men dıezder. Qarapaıym tilde túsindirsek, aq pen qaranyń týra ortasyndaǵy sur tús sekildi nárse – bul. Al biz sóz etip otyrǵan «qashaǵan perne» álginiń de qaq ortasyndaǵy núkte. Iаǵnı – shırek dybys. Muny anyq taný úlken dáldikti talap etedi. «Mysaly, japon balalary qyzyl tústiń ǵana elý túrli reńkin ajyrata alady eken. Bul olardyń erekshe asyp týǵandyǵynan emes. Bári de – tárbıeniń áseri, daǵdy, tájirıbeniń nátıjesi. Al endi shyǵys mýzykasyna keletin bolsaq, munda taǵy da ımpressıonıstik júıeni kóremiz. Mysaly, túrki mýzykalyq aspaptaryndaǵy qashaǵan pernege (eýropalyq mýzyka aıasynda tárbıelengen adamnyń qulaǵy qabyldaı almaıtyn, jasandy nemese buraýy kelmeı turǵan shektiń dybysy bolyp sanalatyn shırek tondyq dybys) kúmándana qaraǵan adam úndiniń sıtara aspabyndaǵy tonnyń on altydan bir bóligine taǵylǵan, ıaǵnı qashaǵan perneniń ózinen tórt ese jıi nemese tórt ese kishi pernege qalaı qarar edi? Eger qazaq tyńdaýshysy shırek tondyq dybysty estı alsa, ol neshe ǵasyrlyq mýzykalyq tárbıeniń jemisi», deıdi Talasbek bul týraly.
Jaqynda óner baıqaýynyń birinde Seken Turysbektiń jas kúıshige aıtqan eskertpesin tyńdadym. Onda dáýlesker kúıshi qazaq kúıiniń ashy buraýda tartylmaıtynyn, ishekti bos burap qońyr dybysqa keltirý kerektigin jetkizedi.
Iá, qazaqtyń tól mýzykalyq dybysyn saqtaý tildegi úndestik zańyn saqtaýmen birdeı mańyzdy ekenin umytpaǵanymyz jón.
