Musahan Ábdikerimulynyń anasy Ulbosyn Aıdarqulqyzy 104 jasqa kelip baqıǵa ozsa, ákesi Ábdikerim Marhabaıuly 102 jastan asyp baryp, dúnıe saldy.
Túrkistan oblysynyń qurmetti azamaty, qurylys salasynyń maıtalmany О́stemir Tilegenuly 1992 jyly aýdan ákimi kezinde Naýryz toıyn eldik deńgeıde ótkizip, sońynda ǵasyr jasaǵan Ábdikerim aqsaqaldan bata suraǵan edi. Ol bir mazmundy, umytylmas bata boldy.
Ábdikerim aqsaqaldyń Musekeńnen úlken bir uly Isahan jasy 86-ǵa kelse de, Shymkenttiń joǵary oqý ornynda dáris oqıdy. Ǵylym doktory, professor. О́zbekstan men Qazaqstan teń syılaıtyn tulǵa. Kishi balasy Ámirhan Shardara aýdandyq ishki ister salasynda eńbek etti, qazir zeınetker.
Musekeńniń týyp-ósken aýyly – Qosaral. Ras, ol keıin teńiz astynda qaldy. 1958 jyldan bastap Qyzyldyń qumyn ıgerý bastalǵanda Syr boıyn jaǵalaı qonǵan biraz aýyl basqa jaqqa kóshirildi. Kóp uzamaı darııa jaǵasynda ekpindi qurylys jumysy bastalyp, úlken betburys boldy. Bul týraly keıipkerimiz:
– Túrli tehnıkalar ózen jaǵasyndaǵy tal-daraqty súrip, shuńqyrlardy tegistep, azannan keshke deıin gúrildep jatatyn. Keıin bilsek, qazirgi sý qoımasynyń tabanyn taptap, daıyndap jatqany eken ǵoı. Biz Qalǵansyr eldi mekenine qonys aýdaryp, keıinnen qazirgi aýdan ortalyǵyna ornalastyq. Qalǵansyr aýylynda 8-synypqa deıin oqyp, qalǵan joǵary synypty kórshi aýdandaǵy Qyzyl ásker aýylynda bitirdim. Sonda jıenderdiń úıinde jatyp oqydym. Mektebimizdiń dırektory Keńes odaǵynyń batyry áıgili Ilesbek Joldasov edi, – dep eske alady.
Musekeń jastaı óleń jazýǵa talpynyp, jýrnalıst bolýdy armandapty. Almatydan shyǵatyn gazet bitkendi úzbeı qarap, kitap oqýǵa yntyǵady. Bul yntasyn ustazdary da qoldaǵan.
Alaıda joǵary oqý ornyn tańdar kezde Isahan aǵasynyń: «Jazý-syzýyńdy eshkim tartyp almaıdy, ol – darynmen keletin óner. Bizdiń elimizge tehnologııany meńgergen azamattar kerek. О́mirge kerekti mamandyqty tańdaǵanyń durys» degen biraýyz sózi bárin sheship ketedi. Sóıtip, ol Shymkent qalasyndaǵy Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyna oqýǵa túsip, ınjener-qurylysshy-tehnolog mamandyǵyn alyp shyǵady. Sodan bergi ómir joly Shardaramen tyǵyz baılanysty. 1975 jyly alǵash aýdandyq astyq qabyldaý mekemesinde ınjener-tehnıkalyq baqylaýshy qyzmetimen bastap, «Shardara qurylys buıymdary kombınatynda» ınjener-tehnolog, «Sovhozremstroı» tresine qarasty №85 jyljymaly mehkolonnada prorab, «Qyzylqumsovhozstroı» tresi óndiristik basqarmasynda ýchaske bastyǵy sekildi bel-belesten ótedi. 1980 jyldan biryńǵaı jol salasynda qyzmet etip, 2017 jyly zeınet demalysyna shyqty. «DESÝ-363» jol-qurylys mekemesindegi bas ınjenerlik laýazymy «Shardara joldary» JShS men «Ońtústik joldarynyń» aýdandyq fılıalynda sátimen jalǵasty. «Basshymyn» dep keýde kermedi, «elge qyzmet etý – paryzym» dep eńbek etti.
Jol salý, kópir salý – saýapty is. Musekeńniń jalpy eńbek ótili 47 jyl bolsa, sonyń 37 jylyn jol salasyna arnapty. Jaýshyqum aýylyna eki jaqtan kiretin asfalt jol, Qýanqudyq aýylyna, Pishentóbe eldi mekenine, Kóksý aýyly №1 fermaǵa, Baspandy-Jolasar eldi mekenine, Sútkent keńsharyna kiretin jol – kópir-asýy osy kisiniń eńbegi. Qazirgideı tehnologııanyń jetilgen kezi emes, qarapaıym tehnıkalarmen jasalǵan sol joldar áli de halyqqa qyzmet etip keledi.
– Ol kezde arnaıy asfalt zaýyty joq. Joldyń ortasyna qum aralas tasty tasyp alyp, avtogreıderlerdiń kómegimen jol boıyna sozyp, ústine bıtým quıatyn edik. Ony qas qaraıǵansha aralastyryp, daıyn bolǵan soń manaǵy avtogreıdermen tegis etip jaıyp shyǵatynbyz, – deıdi eńbek ardageri.
Qumdy jerde jol salýdyń aýyr mehnaty bar. Qaıbir jyly «Kazdorproekt» ınstıtýty mamandary kelip, qazir tarıhqa aınalǵan joldy kórip tańǵalypty. Sonda oblystyq avtomobıl joldary basqarmasynyń bas ınjeneri E.M.Ostanın: «Sender kózsiz batyr ekensińder. Kólik júre almaıtyn Qyzylqumdy qaq jaryp, tas jol salý – ǵasyrlyq eskertkish», depti.
Musahan Ábdikerimuly mekemesi Shardara qalasyn abattandyrýǵa da óz úlesin qosty. Bul týra qazir Prezıdent kóterip otyrǵan «Taza Qazaqstan» ıdeıasyna sáıkes keledi. 80-jyldardan beri shaharǵa kórik berip turǵan – qazirgi N.Ońdasynov trassasy boıyndaǵy búrkit pen taýteke eskertkishteri desek jańylyspaımyz. Bul da Musekeń bastaǵan azamattardyń jobasy edi.
– Bul sharýany bizge sol kezdegi birinshi hatshy Ilesbek Bekjanov tapsyrdy. Búrkittiń eskertkishin Almatyǵa tapsyrys berip jasattyq. Búrkitti de, taýtekeni de bıik tóbege qoıý ońaı bolmady, - dep eske alady el aǵasy.
«Meniń ómirimde ata-anamnyń orny erekshe. Olar – naǵyz qazyna edi ǵoı. Áke-sheshem ǵasyrlyq ómirin «halyqtyń, aǵaıynnyń nıeti» dep otyratyn. Kisilikti de, kishilikti de, adal eńbek etýdi de sol kisilerden úırendik. 90-jyldary qıyndyqta sol kisilerdiń aqyly kóp paıdasyn tıgizdi. Sondyqtan elde ata-anany tyńdaý men dástúrdi saqtaýdy zamana talǵamymen jalǵastyrýymyz qajet», deıdi Musahan Ábdikerimuly.
Qala tirligine qol ushyn sozýdy azamattyq paryz sanaǵan Musekeń – árqashan jaqsy isterdiń bastamashysy. Aýdanǵa Serik Ibadýllauly ákim bolyp kelgende kópqabatty úılerdiń aldyna demeýshiler esebinen balalar oıyn alańyn jasatqany kóz aldymyzda. Osyndaı urpaq ıgiligi úshin jasalyp jatqan sharýaǵa da Musahan aǵa járdem berdi. Balalar alańy salynatyn alańǵa asfalt tósep bergenine kýá bolǵanbyz.
Musahan Ábdikerimuly bastaýysh ardagerler uıymy tóraǵalyǵyn da shyrq úıirip áketti. Máslıhat depýtattarymen, mektep dırektorymen, basqa da kásipker azamattarmen kezdesý ótkizip, zeınetkerlerdiń muń-muqtajyn jetkizip otyrady. Máslıhat depýtaty Bekarys Bazar da Musekeńniń ótinishin eki etpeı, Aqbala shaǵyn aýdanynda turatyn 10 zeınetkerge bir jylǵa gazet-jýrnal jazdyryp bergenin estip rıza boldyq. О́tken jyly «Shardara» mektep-lıseıinde «Ardagerler – ıgi isterdiń uıytqysy» atty taǵylymdy semınar ótkizdi. Oǵan oblystyq ardagerler keńesi tóraǵasynyń orynbasary Ábdishúkir Saparbek qatysyp, Musahan Marhabaıdyń eńbegine joǵary baǵa berdi. Sol basqosýda aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Toqsanbaı Berdibekuly bylaı dedi:
– Urpaqtar sabaqtastyǵy – mańyzdy másele. Keshegi eńbek adamy qazir ardagerler keńesin basqarsa, bul – da ónege. Biz mekteptegi Musekeńniń qyzmettik kabınetin qala men aýyldan kelgen áriptesterine úlgi bolsyn dep kórsettik. Ol kisi muǵalimdermen, ata-analarmen tyǵyz baılanys ornatyp, memleketshil jumys atqaryp júr. Eń bastysy, osyny kúnde mektep oqýshylary men ata-analar kóredi.
Jalpy, Musekeńniń iskerlik, uıymdastyrýshylyq, adamgershilik qasıetteri týraly oblys, aýdan jurtshylyǵy jaqsy biledi. Mysaly, kóp jyl oblystyq jol mekemesiniń bastyǵy Ádilhan Aǵman: «Eńbek adamy – sýrettegi jansyz jan emes. Siz ben biz kórgen tájirıbe kóriginen shyqqan tulǵa. Men Musahan Ábdikerimulyn 1989 jyldan bilemin. Ol óz qyzmetin jaýapkershilikpen tyńǵylyqty atqardy. Qazir aqsaqaldyq róli de sondaı» dese, «Ońtústik joldary» memlekettik mekemesiniń bas ınjeneri Berik Nurysh: «Jol salasy – aýyr jáne jaýapty sala. Qazir bizge syn da aıtylady. Bul syndy básekege qabiletti bolyp qana toqtata alamyz. 2007 jyldan osy salady eńbek etip kelemin. 2014 jyldan mekeme dırektorymyn. Istegen jumysyń halyqtyń kóz aldynda. Memlekettiń qyrýar qarjysyna salǵan jolyń shurq tesik bop jatsa, ne bolady? Sondyqtan bul jumysty atqaratyn adamnyń qoly da, ary da taza bolý kerek. Musahan aǵamyz sondaı kisi. Joly da saırap jatyr, qujattary da tas-túıin. Mundaı azamattarmen jumys istesken zor baqyt. Biz ol kisiniń tájirıbesi jastarǵa aýadaı qajet dep sanaımyz», deıdi.
Biraýyz eńbek adamynyń otbasy-áýleti týraly. Musahan aǵamyz Jumagúl apaı ekeýi 6 qyz, 2 uldy tárbıelep ósirip, qazir olardan 19 nemere, 6 shóbere súıip otyr. Bul da – baqyttyń ólshemi. Ul-qyzynyń bári joǵary bilimdi, táýelsiz elimizdiń elshil azamattary. Áje men ana tárbıesin kórgen qyzdary Aqmaral, Aıjan, Aıagóz, Botagóz, Lázzat, Perızat óz teńin taýyp, úıli-jaıly. Úlken uly Bekarys – Astana qalasy bilim basqarmasynyń bólim basshysy. Kenje uly Janarys – taıaýda Prezıdent janyndaǵy Basqarý akademııasyn bitirip, magıstr dıssertasııasyn úzdik qorǵady. Búginde Energetıka mınıstrliginiń bas sarapshysy.
Memlekettik, salalyq medaldardyń, tósbelgilerdiń ıegeri, eńbek ardageri, óńirdiń qurmetti azamaty Musahan Marhabaı – ádiletti Qazaqstannyń adal júrekti aqsaqaly. «Altyn alqa» ıegeri, ardaqty ana Jumagúl apaı ekeýine áli de talaı dástúrdi ulyqtaıtyn eldik isterdiń bastamashysy bolýyn, beınettiń zeınetin kórýin tileımiz.
Ádil ÁBDIRAMAN,
jýrnalıst
