Babyn taba bilse, paıdaly túliktiń biri – Zeńgi baba. Múıizdi iri qara maly qazaqtyń turmysynda úlken ról atqarǵany álimsaqtan belgili. Eti men terisi óz aldyna, sútinen kóptegen nárli taǵamdar daıyndalǵan. О́kinishtisi sol, qazirgi kelinder qospa, qurt, irimshik, talqan, jent, malta, qoıyrtpaq, súzbe sekildi asqazanǵa jeńil, tez sińimdi taǵamdardyń zaty túgil atyn da bile bermeıdi. Sıyrdyń súti tabıǵı dárýmenderge óte baı ekenin ǵalymdar neshe márte dáleldegen. Jastaıynan sút ishken adam júrek, mı, súıek, teri, tis aýrýlaryna ushyramaıdy. Shala týǵan sábılerdi tymaqqa salyp, sıyr sútimen qorektendirý arqyly adam qataryna qosqanyn kózimiz kórdi. Qara maldy ata-babamyzdyń erekshe qasterleıtini sondyqtan. Terisin ılep, kıim tikken. Al eti kóbine kúndelikti iship-jemge paıdalanylǵan. Qazir jeke kásipkerler sıyr etinen túshpara, manty sekildi jartylaı daıyn ónimder shyǵaryp jatqan joq pa? Jasyratyny joq, qazirgi adamdardyń qara malǵa degen kózqarasy ózgergen. Baǵyp-qaǵyp otyrǵandary bala-shaǵanyń nápaqasynan artylmaıdy. Nege kóp ustamaısyń deseń, syltaýlary daıyn: jemshóp qymbat, asyraý qıyn, t.t. Osyndaı oralymsyzdyqtardy jumyrtqadan jún qyrqyp, paıda taba biletin pysyqaılar tıimdi jaratyp júr. Dúken sórelerinde ıogýrt sııaqty shala ónimder men jasandy qospalar samsap tur. Tutynýshylar uzaq saqtalý merzimine qyzyqqanymen, nársiz. Balanyń tabıǵı bolmysyna, oı qabiletine áseri joqqa tán. Al taza tabıǵı sút ónimderi ilýde bireý ǵana, kezdestirý qıyn. Máselen, «Zenchenko jáne K» komandıttik seriktestigi ǵana óndiredi. Qalǵandary qurǵaq sút untaqtaryn maldanady. Búginde aýyl sharýashylyǵyn, onyń ishinde, mal basyn arttyrýǵa baǵyttalǵan arnaıy memlekettik baǵdarlamalar barshylyq. Tórt túlik ósirýmen shuǵyldanýǵa nıet etkenderge jeńildikti qarajat beriledi. Alaıda, aýdan tóńireginde sútpen aınalysyp, ony óńdeý nysandaryna aparatyn kásipkerler saýsaqpen sanarlyq . Endi seń qozǵala bastaǵan syqyldy. Aýdan ákimi Serikbaı Turalınovtiń qoldaýymen Lenıngrad aýylynda sút qabyldaıtyn oryn ashý josparlanǵan. Osy jerde jekelegen adamdar men usaq kásip ıeleriniń belsendiligi kerek-aq. Mysaldy alystan izdemelik. Besterek aýylynyń soltústiginde ornalasqan «Táýekel» sharýa qojalyǵy sútpen aınalysa bastady. «Kóz – qorqaq, qol – batyr». Otaǵasy Ilııash Sársenbaev – malsaq jan. Beldi bekem býyp, nartáýekel dep edi, sharýasy júrip sala berdi. Sharýa qojalyǵynyń beldi múshesi Ǵalymnyń aıtýynsha, kóktem týysymen aýzy kókke jetken 100-den astam sıyrdyń aldy tóldeı bastaǵan. Tumsa qasharlardy saýýǵa ıliktirý ońaı emes. Biraq, qıyndyqsyz is bitpeıdi. «Sybaǵa» boıynsha nesıe alyp, mal qoralaryn qalpyna keltirip alǵan. – Sıyrlardy ózim saýyp júrmin. Qoraǵa tól syımaı bara jatsa, arnaıy apparat daıyn. Saýynshylar qabyldaımyz. Tabıǵı sútke eshteńe jetpeıdi. Sút qabyldaıtyn nysandardy da shertip júrip tańdap alamyz. О́zimizge qolaılysyna tapsyramyz. Básekelestik degen osy! Qur et-et dep qaraqurtsha japyrlaǵansha, sút óndirýge de bet burǵan jón. Kózin tapsań – tabys qyrýar. Bastamamyzdy aýdan basshylyǵy da qoldap otyr, – dedi otaǵasynyń jan jary Sáýle jeńgeı aǵynan jarylyp. Qazaqta «Nar jolynda júk qalmas» degen tamasha sóz bar. Osy sózdi Sársenbaevtar otbasyna qarata aıtýǵa bolady. Eńbek dese bilek sybana kirisip, bastaǵan isti aqyryna deıin jetkizý, básekege qabiletti ónim óndirý olar úshin qalyptasqan daǵdy dersiń.
Aıbek HORShAT.
Soltústik Qazaqstan oblysy, Aqjar aýdany.
