12 Maýsym, 2015

Izgilik oty óshpesin

470 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin
Keshe Táýelsizdik saraıynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń V sezi óz jumysyn jalǵastyrdy. Forýmnyń seksııalyq otyrystarynda talqylaýǵa shyqqan máseleler boıynsha delegattar óz oılaryn ortaǵa saldy. 20150612 (20) «Din jáne saıasat: jańa úrdister men perspektıvalar» taqyrybynda ótken seksııaǵa tóraǵalyq etken Anglıkan shirkeýiniń ókili, Bedford epıskopy Rıchard Atkınson Astanada dástúrli túrde ótkizilip júrgen alqaly jıynnyń mańyzyna toqtala kelip, alǵashqy sóz kezegin «Jamıǵat ál Shabab ál Islam» ókili sheıh Sálman ál Hýseın ál Nadvıge usyndy. Sheshen aldymen sózin osyndaı jıyndy uıymdastyrýdy jol­ǵa qoıǵan Qazaqstanǵa, onyń Prezı­den­tine alǵysyn aıtyp, ári qaraı: “Biz álem úshin kúrdeli bir kezeńde júz­desip otyrmyz. Adamzat balasynyń ózi­niń bastapqy kezde din tanymaǵan ja­baıy kezderindegideı bir-biri­men soqtyǵysyp, túrli maıdandar ashyp, din jolyndaǵy soǵys dep jeleý­letip, eldi alańdatyp turǵan tusynda din kóshbasshylarynyń oı to­qaı­lastyrýynyń mańyzy zor. Jaratýshy Ie adamzatqa jol kórsetýge, adamdarǵa dinniń mańyzyn úıretýge, áldeqalaı bir teris qylyq, dinı fanatızmdi boldyrmaý úshin paıǵambarlardy jiberdi. Al paıǵambar ómiri, onyń ýaǵyzy adamdardy izgilikke, meıirimdilikke, ádildikke shaqyrady. Imandylyq – musylman dinindegi eń basty qasıetterdiń biri. Adamnyń amaldary osyǵan saıǵanda ǵana álemge izgilik shýaǵy tógiledi, zorlyq pen zombylyqqa, qatygezdikke oryn mundaı ortadan esh tabylmaıdy. Osy turǵydan alǵanda, biz ádil bolýǵa tıispiz, tarıhı turǵydan qaraǵanda, musylmandar izgilikti qurmettep, qaıy­rymdylyq otyna jylynyp, kómek­ke zárýlerge qolushyn sozǵan meıirim­men jer betine jaıyldy. Bul – Alla­dan. Musylmandardyń izgilik pen ıman­dy­lyqqa negizdelgen ustanymyn ózge din ókilderi de moıyndap keldi. Zorlyq, zombylyq, qantógiske ıslamda oryn joq, dedi. Al Úndistannan kelgen din lıderi Acharııa Svamı Vıshveshvaranand osy­men besinshi ret ótip otyrǵan sez­diń tabystylyǵyna mán bere sóıledi. Túrli din ókilderi bas qosatyn álemdik mańyzdy platformada aıtylǵan oı­lardyń adamzat balasyn durys baǵytta damýyna bastaıtynyn tilge tıek etken ol ortaq qundylyqtyń beıbit ómir ekenine ekpin túsirdi. Jaratýshy Iemizdi biz árqaısymyz túrlishe ataǵanymyzben, ol Uly Jaratýshy bolyp qala beredi. Bizdi ol túrlishe etip jaratty jáne bizdi ózin tanýǵa shaqyrady. Sol turǵydan bizdiń barlyǵymyz Jaratýshynyń otbasynyń múshelerimiz. Sondyqtan da, bizder bir-birimizge degen qurmetti jalǵastyrýǵa tıispiz. Úndistan táý­el­sizdikke qol jetken alpys jyldyń ishin­de kóptúrliligin saqtap qaldy, ol ózara qurmettiń arqasynda múmkin boldy. Rýh túrli syndar men tekserý­lerden ótedi, al adamı beınede qalyp, izgilikti serik etý bul búginde planeta turǵyndary aldynda turǵan máse­le degen oıyna alǵysyn jetkizgen mode­rator keleside eldiń nazaryn Horva­tııadan kelgen «Mesıhat» ıslam qaýym­das­tyǵynyń tóraǵasy múftı Ázız afendı Hasanovıchke aýdardy. Men sizderge arnaǵan sózimdi horvat tilinde ázirledim, sol úshin arnaıy aýdarmashym bar, degen sheshen óz elinde beıbit ómir súrýge negizdelgen túrli dinder arasynda kelisimge qol qoıylǵandyǵyn kóńili tola turyp málimdep, ári qaraıǵy oıyn bylaısha jalǵady. Qazir bir tilde ǵana sóıleıtin, tek bir ǵana mádenıetti ustanatyn, halqy tek bir ǵana etnos­tan turatyn memleket joq. Al ár tekti jerde jolyn taýyp, kelisimge kelip, halyq bir-birine degen qurmetke jumylsa, jeńbeıtin qıyndyq joq. Horvatııadaǵy musylmandar óz elinde osy iske úlesin qosýda, degenine moderator rızashylyǵyn bildirip, siz bizge asa mańyzdy máseleni, elińizdegi kelisimge kelý joldaryn aıttyńyz, sol úshin sizge alǵys aıtamyz, dedi. Kelesi kezekte óz oıymen bólisken Papa ýnıversıtetiniń professory Al­berto Lo Prestı toleranttylyq jaıyna toqtaldy. Bul rette únqatysýdyń mańyzy zor ekenine mán bergen ol dinniń beıbitshilikke qarama-qaıshy dúnıe emestigin, dinniń negizgi qaǵıdattaryna adamzattyq qundylyq – beıbitshilik jatatynyn basa aıtty. Keıde memleketter dindi óz paıdalaryna – soǵysqa, jaýlap alýǵa jaratqysy kelgen, onyń mysaldaryn tarıhty paraqtasańyz kóptep tabýǵa bolady, al shirkeýdiń maqsaty múlde basqa. Sondyqtan shirkeý emes, qaıta memleket dindi qurmettese, sol arqyly qoǵamyn da izgilikke tárbıeleı alady. Memleket zańdyq qaǵıdalarǵa, ákimshilik basqarýǵa negizdelse, al din qaǵıdattary ımandylyqty kúsheıtedi. Bıik adamgershilikke negizdelgen qoǵam­nyń kúshi alapat, onda qııanatqa oryn joq, ádildik ústemdik qurady, dedi. Egıpet Arab Respýblıkasynyń Din isteri mınıstriniń orynbasary Mu­hammad Azaddın Absattar lańkestik árekettermen kúrestegi únqatysýdyń mańyzyna toqtaldy. Dinı maqsat saıası keıipke enbeýi tıis, dindi qaqtyǵystardy joıatyn izgi kúsh dep tanýǵa bolsa, bizdiń osyndaı forýmdar arqyly zorlyqqa, qantógiske qarsy turýǵa jumylǵanymyz abzal. Ozbyrlyqqa din ataýlyda oryn joq. Eshbir pendeniń Alla bergen ómirdi qııýyna, sóıtip, Jaratýshy ıemizge qarsylyq tanytýyna jol bermeýimiz kerek, dese, kelesi bir sheshen, Arab memleketteri lıgasynyń Halyqaralyq jáne órkenıetaralyq únqatysý departamentiniń dırektory Samııa Bıbars ta óziniń aldynda sóılegen forým delegatynyń oıyn ári qaraı jalǵaǵandaı boldy. Ozbyrlyq pen qanquıly áreket­ter­men, sondaı-aq, kedeıshilikpen kúres te bizdiń áńgimemizdiń arqaýyna aınalsa esh artyq etpeıdi. Ekstremızm – dindi óz máninde túsinbeýden týatyn qasiret. Búginde Taıaý Shyǵysta bolyp jatqan oqıǵalar shyn mánin­de ıslamǵa qarsy, din atyn jamy­lyp adamzatqa qarsy jasalǵan qyl­mys dep bilemin. Sondyqtan osy basqo­sýda din lıderleriniń mańyzdy ról at­qaratynyna mán bergim keledi. Qazir­gideı jahandanǵan zamanda dinı senim­niń kóptúrliligin qurmetteý shyn máninde óziń ómir súrip otyrǵan qoǵam­dy qurmetteý ekenin aıtýǵa tıispiz, dep oı qorytty sheshen. Qytaıdan kelgen Szıansý pro­vın­sııasyndaǵy Daosıst assosıasııasynyń basqarýshy dırektory Iаn Shıhýa álem­niń damýdyń óte kúrdeli satysynda turǵanyn aıtty. Dinaralyq qaqty­ǵystarǵa alyp kelip otyrǵan ekstremızm, terrorızm degenniń halyqtyń qaı­ǵy shegýine jol bergeni kim-kimniń de janyna batady. Biz qazir beıbitshilikti izdeý jolyndamyz. Bizdiń ilimimiz boıyn­sha bılik halyqtyń quly bolýy tıis. Adamzat qoǵamynyń damýynda soǵys­syz álemdi qundylyq tutatyn Lao Szy ili­mi beıbitshilikke negizdelgen. Ol – so­nysymen qundy, dedi. Odan keıin mo­de­rator minberge Jahandyq birqa­lyp­ty qozǵalys kúshiniń bas dırekto­ry Dato Saıfýddın Abdýllany sha­qyrdy. Beıbitshilikke senimdi bolýdyń negizi – kelisim, úılesim. Ol – ekstremızmen senimdi kúreste bolatyn myqty kúsh. Munda únqatysýdyń atqarar júgi qomaqty, degen pikirimen ortaqtasyp, jastardyń qaı baǵytqa bet túzegenin bilip otyrýdyń mańyzdylyǵy jaıynda forým delegattaryna oıtamyzyq tastaǵan sheshennen soń, Islamabadtaǵy Halyqaralyq ıslam ýnıversıtetiniń prezıdenti Ahmed Iýsıf sharıǵat jaıynda kósildi. Sharıǵat jolymen júrýdiń adamdy adastyrmaıtyn shamshyraq ekenine toqtalyp, naǵyz musylmannyń ózge din ókiline qurmetpen qaraıtynyn alǵa tosty. Sharıǵatta barlyq álemniń beıbitshilikte ómir súrýin, musylmandy da, musylman emesti de qurmetteıtinin, al musylman balasyn baýyr sanaıtyn izgilikke baýlıtynyn ortaǵa saldy. Islam dini eshkimge de zorlyq kórsetpeıdi, ol – baýyrmaldyq dini, tamyrynda izgilik pen ımandylyq bar asyl dinde sharıǵattyń túzý jolyn ustanǵan jan qııanatqa barmaıdy, dedi. Reseı Memlekettik Dýmasynyń depýtaty Dmıtrıı Sablın jýyrda óziniń Sırııadan oralǵanyn aıtty. Aıaýsyzdyqpen tógilip jatqan qan­dy kórip kelgen men búgingideı únqa­ty­sýdyń mańyzdy ekenin qatty túsine­min. Reseı – óte kópultty memleket, bizde barlyq konfessııalardyń ókil­deri bar, al únqatysý, bir-biriniń nanym-senimderine qurmetpen qaraý – qo­ǵamdaǵy tynyshtyqtyń kepili, degen depýtat forýmdy tamasha etip uıym­das­tyrǵan qazaqstandyqtarǵa rızashy­lyǵyn bildirýmen sózin aıaqtady. Jaryssózge shyqqan doktor Mo­hammed Ilıas: «Islam – tabıǵatynda qatygezdikten múlde ada din. Biz musylmandar retinde jankeshtiliktiń, qantógistiń bizdiń dinimizge jýyspaıtyny jaıly jar salǵymyz keledi. Terrorızmniń dini de, otany da joq. Sondyqtan bizdiń barlyǵymyz birigip, osy zulmatpen kúresýge jumylaıyq, onyń taralýyna jol bermeýge júreginde izgilik nury uıalaǵan adamzat balasyn úndeıik, álemde shynaıy qaýipsizdik ornasyn desek, bul bizdiń atqarar mıssııa­myz bolýy tıis, bárimizge Alla taǵala jar bolsyn», dedi. Ispanııanyń eks-syrtqy ister mınıstri Mıgel Anhel Moratınos seksııa jumysynda moderatorlyq atqarýshynyń biri dep belgilengenimen, onyń jumysy tek tyńdaýmen shekteldi. Biraq, otyrys aıaqtala bere, qorytyndy sóz aıtýdy jón kórdi. Tizgindi epıskop Rıchard Atkınson sheber ustap otyrǵan soń aralaspaǵanymmen, seksııa sońynda meniń de birer aýyz sóz aıtýym oryndy bolar, degen eks-mınıstr jalpy forým kúnderiniń óte tabysty ótýine kóńili ábden tolǵanyn jetkizdi. Din men saıasat arasyndaǵy qarym-qatynasta túrli kezeńder bolǵany tarıhtan aıan. Ispanııa Túrkııamen birlese О́rkenıetter alıansy máselesin kóterdi. Biz alshaqtaıtyn emes, toqaılasatyn tustardy qaras­tyr­dyq. Búgingi sezd jumysy da osy úndes­tikke umtyldyrady. Tamasha oılar, qundy pikirler ortaǵa salyndy. Me­niń oıymsha, olar sezdiń qorytyndy qujattarynan oryn alýy tıis, dedi oı qorytqan eks-mınıstr. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.