HIH ǵasyrdyń orta sheninen bastap Semeı qalasynda Tatar slobodkasy, Prıstan men Zarechnaıa syndy jataqtar bolǵany málim. Buǵan qosymsha «Tinibaı», «Jolaman», «Taraqty» slobodkalarynyń boı kótergeni de aıan. Tinibaı men Jolaman – tarıhta bolǵan tulǵalar. Eline qamqor, qalqan bolǵan osy kisilerdiń arasyndaǵy Tinibaı Káýkenuly HIH ǵasyrdyń birinshi jartysynda taýar-aqsha qatynasy damyp, qanat jaıa bastaǵan kezeńde Semeı óńirinde saýda-sattyqpen aınalysqan. Qazaq arasynan alǵash saýdamen aty shyqqan Tinibaıdyń kire tartyp Sháýeshekke barǵany jaıynda tarıhı derekter kezdesedi. Semeıde bıik bedelge jetip 2-gıldi kópes ataǵyn alǵan iri saýdager hám baılardyń biri. Rýy – ýaq, Kóken bolysynyń starshınasy. Sonymen birge Semeı kópesteri qoǵamyna múshelikke qabyldanyp, meshanın atanǵan qazaq.
Ol ýaqytta meshandardyń otbasy músheleri de túgeldeı osy ataqqa ıe bolǵany anyq. Mundaı ataq patshalyq Reseıde 1785 jyldan resmı túrde qoldanyla bastaǵan. Meshandar quramyn áleýmettik tap retinde usaq býrjýazııa ókilderi quraǵan. Olar kópester qaýymdastyǵyna múshelik jarna, al qala bıýdjetine alym-salyq tólep turǵan. Sondaı-aq múddeleri zań júzinde qorǵalyp, meshan ekendikterin aıǵaqtaıtyn arnaıy tólqujat berilgen. Bul meshandyq ataq ákeden balaǵa muragerlikke qalyp otyrǵan.
Biz aıtyp otyrǵan qazaqtan shyqqan Semeı óńirindegi tanymal eki baı ári saýdager Jolaman men Tinibaı ózderi meken etken jataqqa meshit salyp ta ataqtary jaıylǵan. Tinibaı Káýkenuly saldyrǵan meshit – XIX ǵasyrdyń birinshi jartysyndaǵy eń eleýli sáýlet eskertkishi. 30-40-jyldary boı túzegen. Eskertkishtiń arhıtektýrasy «tatar-sibir» meshitteri dep atalatyn tıpke jatady. Bular salyný jaǵynan pravoslavıe dinı sáýlet qurylystaryna óte jaqyn jáne uqsas. Munda da bir bilikke aýqymy ártúrli quramdas bólik ornatylady. Basty ereksheligi ıslamǵa tán ǵımarattyń kúmbez jáne tik formaly bolyp aıaqtalýynda tur.
Prıırtysh pravoslavıe shirkeýiniń sáýlet ónerinde negizgi aýqymnyń tórttigi shaǵyn tórttikpen nemese segizdikpen tolyqtyrylsa, meshitte bul kúmbezdik jabyn arqyly birshama basqasha sheshim tapqan. Tinibaı meshitiniń qabyrǵalary qarapaıym bezendirilgen. Olardy tikburysh formaly tereze oıyqtary, sondaı-aq áıelderge arnalǵan bólmeni jaryqtandyratyn negizgi aýqymnyń ekinshi qabatynyń tóbe terezeleri jandandyryp tur. Ártúrli órnekpen áshekeılengen tútin qubyrlary men sýaǵar qubyrlar qosymsha ár beredi.
Tinibaı týraly Shoqan Ýálıhanovtyń ataqty Qashqar sapary kezinde júrgizilgen kúndeliginde málimetter kezdesedi. О́z zamanynyń kórnekti tulǵasy Tinibaı saldyrǵan meshitten Qunanbaı men Shákárim qajylyq saparlaryna attanǵan. Abaı Qunanbaıuly 1874 jyly osy meshitte orys pen túrik soǵysy kezinde mal atap, qurbandyq shalǵany da anyq jaıt.
Abaı oblysy
