«Qarshadaı bala», «qarshadaı ul», «qarshadaı qyz» degen tirkesti jıi qoldanamyz. Osyndaǵy «qarshadaı» sóziniń maǵynasyna úńilip kórsek, munyń da tamyry qusqa kelip tireletinin baıqaımyz. Keıbir el ishindegi aýyzeki derekterge sensek, «qarsha» qarlyǵashtyń balapany dep aıtylady. Bul da – kókeıge qonymdy ýáj. О́ıtkeni «qarshadaıynan» dep te qoldanamyz. Osyǵan qaraǵanda, «jastaıynan, kishkentaıynan» degen sózben úndes keletini ańǵarylady. Deıturǵanmen buǵan qatysty naqty bir jazbasha derek bolmaǵan soń, bul sózdi zerttep-zerdelegen eńbekterden marjan súzip kórdik.
Máselen, «Bes júz bes sóz» kitabynda (Almaty. «Raýan» baspasy, 1994 jyl) bul sóz qarshyǵamen baılanystyrylady. «Halyq arasyna jaıylǵan qazirgi túsinik boıynsha tulǵasy kishi, kózge qorash maǵynany ıelenip, «qarshadaı bala», «qarshadaıynan» sııaqty sóz tirkesi men jeke sóz qalpynda jıi qoldanylady. L.3.Býdagovtiń sózdiginde Bamberı málimetine súıene otyryp, «karche» degen tulǵaǵa suńqardyń kishirek qara tústi tuqymy degen túsinik alamyz. Munyń ózi bizdiń shamalaýymyzsha, qazirgi qazaq tilindegi «qarshyǵa» tulǵasynyń ertedegi qalpy bolsa kerek. Qarshyǵa suńqar tektes qusqa jatatynyn túsindirý artyq. Degenmen oıymyzdyń durystyǵyn basqa bir túrki tili deregimen dáleldeı ketken jón. Tyva tilinde «suńqar» (sokol) ataýyndaǵy qusty «hartyǵa» dep te ataıdy. Bul – onyń suńqarmen tektestiginiń aıǵaǵy. Qazirgi «qarshyǵa» ertedegi túrki taıpalarynda «karche» tulǵasynda aıtylýy ǵajap emes. О́ziniń turqy suńqarǵa qaraǵanda kishi bolsa, ataýy «karche» delinse, osy tulǵaǵa uqsatý nátıjesinde «daı» qosymshasynyń kómegimen «karche-deı», odan ári bizdiń tilimizdegi «qarshadaı» teńeýi týǵan dep topshylaımyz», delinedi onda.
Endi bir kezdestirgen derekke qarasaq, bul telegeı tereńindegi balyqqa qaratylyp aıtylypty. «Qarsha – zat. Sýdyń tereńinde tirshilik etetin balyq túri (kılka)», deıdi (Qazaq ádebı tiliniń sózdigi. 9-tom. Qurastyrýshylar: Á.Ybyraıym, A.Jańabekova, Q.Rysbergenova jáne t.b. – Almaty, 2011. – 744 b). Al Mahmut Qashqarıdyń «Túrik sózdiginde»: «qarshady» degen sózdiń maǵynasy qarystady degendi bildiredi eken (3-tom. Aýdarǵan A. Egeýbaı. – Almaty: 2017. – 600 b.). Bul sóz bizge asyq oıynyndaǵy «qarshyp alý» degen sóz arqyly búginge bútin jetti. Buǵan qaraǵanda «qarshydaı», qarystaı degen sózden qubylyp jetken joq pa degen de oı keledi.
Bul az deseńiz, taǵy bir derektiń mánine shuqshıyp kórsek, bul balyq ta emes, balapan da emes qustyń ózi degenge saıady. Iаǵnı qazaq halqynyń ultandy bir bóligi mekendep jatqan Shyǵys Túrkistan qazaqtarynda: «qarsha» sózi – (QHR) shymshyq torǵaıdyń bir túri» ekeni jazylypty (Qazaq tiliniń aımaqtyq sózdigi. Qurastyrýshylar: Ǵ.Qalıev, O.Naqysbekov, Sh.Sarybaev, A.Úderbaev jáne t.b. – Almaty: «Arys» baspasy, 2005. – 824 b.).
«Qarǵa boıly Qaztýǵan» nemese «Arbadaı kók degen de arbadaı kók, qarǵa tastan kún shyǵar qarǵadaı bop» degen qara óleńdegi «qarǵa» sózi arqyly kishkentaı, tapaltaq nárseni beıneli tilmen sýretteıdi. Qaı turǵyda alyp qarasaq ta, «qarshadaı, qarshyǵadaı» sózi quspen bir baılanysy bary ekeni baıqalady.
P.S. Qazir til mamandary, onyń ishinde kónergen sózder men turaqty tirkesterdi zertteýshiler az eńbektenip júrgen joq. Desek te bir ǵana sóz arqyly qoldanystaǵy keı sózderdiń maǵynasyn ashý jolynda til mamandaryn kóp eńbek kútip turǵanyn baıqaýǵa bolady.
