Júırikter jarysy

Arǵymaqtar irikteldi

Bes kún boıy Saryarqanyń saıyn dalasyn dúbirli dodaǵa bó­leıtin etnosport tartysyna qo­sy­l­atyn arǵymaqtardy irikteý saıystary áli de jalǵasyn tabady. Pavlodar qalasynda jalaýyn jelbiretken irikteý dodasynan keıin Almaty qalasynda báıge túrlerinen kezekti týr ótti. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­darynda báıge túrlerinen syn­ǵa túsetin arǵymaqtardyń arynyn baǵamdaýǵa qalyń kópshilik jınaldy. «Almaty qalasynyń kýbogi» úshin ótken alaman báıgege 39 júırik qosylǵan. Kómbege qara úzip kelgen jetisýlyq at­seıis Dáýlet Asylovtyń «Vı­­za» esimdi arǵymaǵy kóm­bege qara úzip jeke- dara kel­di. Aýyz­dyǵymen alysqan arǵy­ma­q­ty tizgindegen shabandoz Álı­han Baqythanuly endi osy júırikpen Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynyń báıgesine qosylady. Ekinshi oryn Jam­byl oblysynan sáıgúlik qosqan Murathan Arnatqa buıyryp, «Kúreń aty» da etnosport alama­nynyń joldamasyn oljalady. Úshinshi kelgen Myrzahan Dıastyń «Álqıssa» (Jambyl oblysy) arǵymaǵy da báıgege qatysady.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna alaman báıge bo­ıynsha elimizden alty at qosylsa, sheteldik komandalar úsh júırigin ǵana dodaǵa salady.

Qunan báıgesine de synshylar­dyń tisin sanap, turqyn paryqtap ruqsat etken 27 júırik dodaǵa qosyldy. Úzdik shyqqan úsh qu­nanǵa ǵana Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndaryna qatysý joldamasy beriletindikten, shabandozdar aıanyp qalmady. Almaty oblysynyń turǵyny Ersultan Serikovtiń «Suńqar» atty qunanyn tizgindegen Abzal Turǵanbek topty bastap kelse, ekinshi oryn Aıbek Beıisbaevtyń «Baqtorysyna» (Almaty oblysy) buıyrdy. Úsh­­tikti Almaty qalasynan at qosqan Baǵlan Nurbosynovtyń «Senıorıta» atty qunany túıin­dedi.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda da qunan báıgege elimizden 6 qunan qatyssa, ózge memleketterden kelgen ár komanda 3 qunanyn qosady.

Er ústindegi eptilik

Ulttyq jáne at sporty túr­lerinen memlekettik jattyq­ty­rýshy Nurken Baıbórıev elimizde ótetin alamanda altyn alý­ǵa sportshylar baryn salyp ázirlik júrgizip jatqanyn jet­kizdi.

«Buǵan deıingi oqý-jattyǵý jıyny, túrli saıystardaǵy nátı­jeni eksheı otyryp, teńge ilýdiń úsh stıli boıyn­sha irikteýde dara­lanǵan úzdik­terdi anyqtadyq. Oqý-jattyǵý jıynyn kúsheıtip jatyrmyz, sańlaqtarymyz úzdik shyǵa­ry­na senimimiz kámil», dedi N.Baıbórıev.

Irikteýden ótken 3 sportshy endi Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynda «Qos qulash», «Bes beles», «Jeti qut» stılderi bo­ıynsha dodaǵa qatysady. «Bes beles­ten» synǵa túsetin Beknur Serikov – Batys Qazaqstan oblysynyń týmasy. Jasóspirimder men jas­tar arasynda ótken Qazaqstan chempıonatynyń jeńimpazy, Azııa kýboginiń ıegeri. «Jeti qut» stıli boıynsha baq synaıtyn Baqyt Tóltaı – Túrkistan oblysynyń shabandozy. El birinshiliginde top jarǵan sańlaq bıyl teńge ilýden Azııa kýbogin oljalady. «Qos qu­lash» stılinde Rahat Qambarovqa se­nim artylmaq. Túrkistan oblysynda ómirge kelgen Rahat – ulttyq sport festıvalinde chempıon atanyp, Azııa kýbogin enshilep, Azııa chempıonatynda jeńiske jetken sańlaq.

Teńge ilýden ulttyq qurama músheleri Dúnıejúzilik kóshpe­liler oıyndaryna oqý-jattyǵý jıynynyń sońǵy kezeńin 27 tamyz ben 7 qyrkúıek aralyǵynda Astana qalasynda ótkizedi. Muny Týrızm jáne sport mınıstrligine qarasty Ulttyq jáne at sporty túrleri ortalyǵy uıymdastyryp otyr. Etnosport olımpıadasy sanalatyn Dúnıejúzilik kóshpe­liler oıyndarynda teńge ilý dodasy etnoaýyl aýmaǵynda 11-13 qyrkúıek aralyǵynda ótedi. Islambek Saljanov basqaratyn Ulttyq sport qaýymdastyǵyna qarasty Teńge ilý federasııasynyń jumysy jandanyp, sańlaqtardyń baıraqty dodalarda top jarýyna bar múmkindik jasalyp otyr.

Kókpardan esemiz ketpeı me?

Astana qalasynda ótetin V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda etnosporttyń 21 túrinen doda ótetini belgili. Dúnıejúzilik dodanyń menshik ıesi sanalatyn Qyrǵyzstan memleketi kósh­peliler oıyndaryn ózderi úsh márte ótkizdi.

Sholpan ata shaharynda, áı­gili Ystyqkóldiń jaǵa­laýynda uıymdastyrǵan alamannyń basty básekesi kókpar bolǵany belgili. Sporttyń osy synynda qazaq pen qyrǵyzdyń tartysy, taqym myqtylyǵyn synasýy qıqýmen ótetini ámbege aıan. 2022 jyly Túrkııanyń Iznık qalasynda ótken IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda kókpardan Qazaqstan ulttyq quramasy О́zbekstan kók­parshylaryn 8:1 esebimen oısyrata utyp, jartylaı fınalda Mońǵolııa quramasyn 12:2 esebimen yǵystyryp, fınalda tegeýrindi qarsylas Qyrǵyzstan kókparshylaryn 4:3 esebimen eńserip, chempıon atanǵan edi. Bul joly sol jeńisti qaıtalaı alamyz ba?

Kókpardan da, qazandyqqa salym salatyn kókbóriden de synǵa túsetin quramanyń sańlaqtary oqý-jattyǵý jıynyn ótkizip jatyr. Kókpardan ulttyq qura­manyń bas bapkeri laýazymyna taǵaıyndalǵan Aqylbaı Mankeev sheńberge oınalatyn kókpardan mereıimiz ústem túskenimen, qyrǵyzdyń kókbóri oıynynan básekelestik óte joǵary ekenin jetkizdi.

«Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna daıyndyq barysy júıeli júrgizilip jatyr. Ulttyq quramanyń músheligine ótken sportshylardy irikteý arqyly, qarym-qabiletin salmaqtaı otyryp shaqyrttyq. Kókpardan da, qyrǵyzdyń kókbóri oıynynan da Qyrǵyzstan men О́zbekstan quramasy óte tegeýrindi. Kókbóri­den qyrǵyz sportshylary namysty qoldan bermesi anyq. О́zderiniń tól oıynynda aıanyp qalmaıdy. Al bizdiń jigitter kókbóriden birneshe jyldan beri qazandyqqa oınaǵan emes. Dese de barymyzdy salamyz», dedi A.Mankeev.

Ulttyq quramanyń múshesi Naýryzbaı Qaltaev sportshylar kókbóriden de tynbaı ázirlik júrgizip jatqanyn aıtty.

«Kókbóriniń sheńberge tartatyn kókpardan aıyrmashyly­ǵy – qyrǵyzdar úsh taım tartys­qa túsedi. Kókpardy biz eki taım oınaımyz. Árıne, kókbóriden bas­ty qarsylas qyrǵyz sańlaq­tary­na qarsy tyńǵylyqty ázir­lik júrgizip jatyrmyz», dedi N.Qaltaev.

Kókpar federasııasy Dúnıe­júzilik kóshpeliler oıyndaryna ázirlikti kúsheıtý maqsatynda tájirıbeli keńesshilerdi de jat­tyǵý jıynyna tartyp otyr.

Daıyndaǵan –

Qýanysh NURDANBEKULY,

«Egemen Qazaqstan»