At ústindegi saıys

Altyn medaldan úmit zor

2014 jyldan beri júlgesi úzilmeı uıymdastyrylyp kele jatqan kóshpeliler oıyndary qazaq dalasynda tuńǵysh reti ótkeli otyr. Dúıim eldiń dıdaryn ózine qaratatyn ulttyq sport túrlerinen tartysqa tú­setin sańlaqtardyń ázirligi jaqsy.

Kóshpeliler oıyndarynyń ınfraqurylymyn kúsheıtý maq­satynda kúrdeli jóndeý jumysy júrgizilip, jańǵyr­tylǵan «Qazanat» ıppodromynda jattyǵýdy pysyqtap jatqan sportshylarmen tildesýdiń sáti tústi. Aýdaryspaqtan do­daǵa kiretin balýandar aıanyp qalmaıtynyn jetkizdi. Ult­tyq quramanyń bas bapkeri Jan­batyr Bekmusaev fızıkalyq áleýetti arttyryp qana qoı­maı, qarsylastardy zerttep, tak­tıkalyq daıyndyqqa da ba­symdyq beriletinin atap ótti.

«Astana qalasyna erte­rek kelip, attarymyzdy da jer­sindirip, jigitterdiń de aýa raıyna boı úıretýine múmkindik týdy. El ishindegi birinshilikte irikteýden ótip, eptiligi men myqtylyǵyn kórsetken úzdikter at ústinde tartysqa túsedi. Elimizde ótetin ala­manda mereıimiz ústem bolsa deımiz. Qarsylastardyń da osaly joq. Mysaly, Mońǵolııa quramasynyń sapynda qazaq jigitteri bar. Bul azamattar aýda­ryspaqtan Azııa chempıonatyn­da olja saldy. Qyrǵyzstan ult­tyq quramasyndaǵy balýandar da tegeýrindi. Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynda chempıo­n atanǵan úzdikteri qatysady. Biz­diń jigitter de osal emes. Bu­ǵan deıin de baıraqty doda­lar­ǵa qosylyp, álem chempıony, Azııa birinshiliginiń jeńimpazy atanǵan úzdikterimizge senim artamyz. Negizgi kúshti taktıkalyq daıyndyqqa salyp otyrmyz. Kókpar oıynyna at tabý jeńil, al aýdaryspaqqa minetin atty tańdaýda tyǵyryqqa tirelemiz. Sebebi minetin attyń minezi shaqar bolmaýy kerek. Ári beldi kelgeni durys, óıtkeni qarsylastyń atymen qaǵysyp, tireskende jy­ǵylyp qalsa da, jeńilis sport­shyǵa jazylady. El chempıonatynda balýandar mingen attar­dyń arasynan suryptap, ult­tyq quramanyń múshelerine arǵymaqtardy jasaqtadyq. Endi tek qatelikke boı aldyrmaı balýandarymyz baryn salýǵa tıis. Buǵan deıin de birneshe márte oqý-jattyǵý jıynyn ótkizip, sheberligimizdi shyńdadyq. Alty salmaq dárejesinde synǵa túsetin balýandar keminde 4 altyn medal oljalaıtynyna senimdimin», dedi bas bapker.

2016 jyly Qyrǵyzstanda ótken II Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda 90 kg salmaq dáre­jesinde chempıon atanǵan Syrym Izbasarov Astana tórindegi ala­manǵa 100 kg salmaqta qatys­paq. Tájirıbeli balýan elorda tórinde ótetin dodada sol bıikten kórinýdi mejelep otyr.

«Biz naýryz aıynan bastap besinshi márte oqý-jattyǵý jıy­nyn ótkizdik. Buǵan deıin eki ret kóshpeliler oıyndaryna qatysyp, kúshimdi synap kór­dim. Bir márte chempıon atandym, ekinshi ret altyn medal buıyrmady. Aýdaryspaq at ústin­degi beldesý bolǵandyqtan, ózińniń qara kúshińe ǵana emes, astyńdaǵy arǵymaqtyń qaıratyna da úmit artasyń. Sebebi tireskende, yr­ǵasyp qaqtyǵysqanda beldi at bolmasa kez kelgen jylqy shydas bermeıdi. Jambyl oblysynyń Merki aýdanynan ákelgen Aqorda esimdi tulparmen synǵa túsemin. Attyń minezi jaıly, yrqyńa kónip, qandaı jattyǵý júkteseń de tartynbaıdy. Jyldan-jyl­ǵa dańqy artyp, bedeli ósip kele jatqan Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynda top jarý – ár balýannyń armany. Men de jankúıerler aldynda namysty qoldan bermeýge umty­lamyn. Aýdaryspaq sportymen shuǵyldanyp júrgenime 16 jyldyń júzi. Qazaqstan chempıo­natynda 13 ret jeńiske jettim, Azııa chempıonatynda úsh ret baǵym janyp, chempıon atandym. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda 1 altyn, 1 kúmis medal buıyrdy. Álem chempıonatynyń altyny da qanjyǵamda. 2017 jyly EKSPO aıasynda ótken halyqaralyq týrnırde top jar­dym. Qýanarlyǵy, keıingi jyldary aýdaryspaq oıynyna jas­tardyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Erterekte el birinshiligi 5 salmaq dárejesinde ótkende 4 altyn medal Túrkistan oblysynyń balýandaryna buıyratyn. Al búginde Qazaqstan birinshiligi 9 salmaq boıynsha ótip, ár sal­maqta birneshe oblystyń balýan­dary bas báıgede laıyqty qar­sylyq tanytatyn deńgeıge jetti. Osydan da aýdaryspaq spor­tynyń órken jaıyp kele jatqanyn ańǵaramyz», deıdi S.Izbasarov.

Aýdaryspaqtan eki dúrkin álem chempıony Daryn О́tkelbaıdyń da armany –Dúnıejúzilik kóshpe­liler oıyndarynyń chempıony ataný.

«Aýdaryspaqtan Qyrǵyz­standa ótken álem chempıonatyna qatysqanda jastar arasynan eresekter sapyna jańa qosylǵan edim. Úmitten kúdik basym boldy, biraq sátin salyp altyn medal buıyrdy. Odan keıin Tatarstanda ótken álem chempıonatynda da mereıim ústem tústi. Basty qarsylasym – qyrǵyz balýa­ny. О́ziniń minip shyǵatyn aty da esti janýar, ıe­siniń yǵyna kónedi. Dese de álem chempıonatynyń fınalynda osy myqtydan basym tústim. Onyń qalaı kúresetinin, ádis-tásilin bilemin. Aýdaryspaq jerdegi beldesýden de aýyr. Sebebi astyńdaǵy atyńnyń qaı­raty kóp jaıtqa áser etedi. Jattyǵý barysynda Semser degen arǵymaqty tiz­gindep júrmin, al kóshpeliler oıyndarynyń saıysyna Aqorda esimdi aqboz atty minemin», degen Daryn etnosport dodasyna alǵash qatysatyndyqtan, qobaljyp júr­genin de jasyrmady.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­dary 2018 jyly da Qyr­ǵyz­­standa ótti. Osy synda ba­lýan­dar aýdaryspaqtan 5 salmaq dárejesinde synǵa túsip, ókinishke qaraı, bizdiń jigitterge altyn medal buıyrǵan joq. Birjan Qosalıev Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń eki dúrkin chempıony degen ataqqa qol sozym qalǵanda súrindi. 2016 jyly chempıon bolǵan balýan 2018 jyly da sol bıiginen kórinýge umtylǵan, biraq astyndaǵy aty álsizdik tanytyp, kúmis júldeni mise tutty.

«2018 jyly fınaldyq aı­qasqa deıin barlyq qarsylasty erkin eńserip edim. Biraq qyr­ǵyzstandyq balýanmen beldesýde atym súrinip qulady da, jeńilis taptym. Aýdaryspaqqa minetin atyńnyń eptiligi men kúshtiligi úlken ról oınaıdy. Ereje bo­ıyn­sha atyń súrinip, jyǵylsa da, jeńilesiń. Son­dyqtan fınalǵa deıin jat­tyǵýda minip júrgen attarymyzdy tizgindeımiz. Eger altyn úshin beldesýde qyrǵyz balýandarymen toqaılassaq, onda mindetti túrde Aqorda ar­ǵymaǵyn minip shyǵamyz. Se­bebi jattyǵýǵa minip júrgen astymdaǵy Súlikqara aqboz atqa qaraǵanda álsizdeý, qarsylastyń arǵymaǵy omyraýlap qaǵatyn bolsa, tabandap tegeýrindilik tanyta almaıdy. 2018 jyly ótken kóshpeliler oıyndarynyń fınalynda osy atpen shyǵyp álsizdik tanytty», deıdi Birjan.

Balýan óziniń oń jambasyna keletin ádisi qarsylastyń belbeýinen qos qoldaı qapsyra ustap aýdarý ekenin aıtady. Bir­jannyń da enshisinde Dúnıe­jú­zilik kóshpeliler oıyn­da­rynyń 1 altyn, 1 kúmis medali bar.

Teńge ilýden top bastaıtyn jigitter

Ulttyq at sporty túrleri bo­­ıyn­sha memlekettik jattyq­tyrýshy Nurken Baıbórıev qo­rytyndy oqý-jattyǵý jıy­nynda sport­shylardyń psı­ho­lo­gııalyq da­ıyn­dyǵyna da erekshe kóńil bó­lingenin jetkizdi.

«27 tamyzdan bastalǵan ázirlik 7 qyrkúıekte aıaqtalady. Teńge ilý sporty boıynsha tamyz aıyn­da ulttyq qurama múshelerin jasaqtaýǵa arnaıy irikteý týr­nırin ótkizip, kóshpeliler oıyn­daryna qatysatyn úzdikterdi anyq­tadyq. Atap aıtqanda, shymkenttik Rahat Qambarov pen Baqyt Tóltaı jáne batys­qazaqstandyq Beknur Serikovke senim artamyz. Ulttyq at sporty túrleri – kókpar, kókbóri, aýdaryspaq, jamby atý, teńge ilýge qosylatyn arǵymaqtardyń da babyn jiti qadaǵalaımyz. Veterınar dárigerler de arǵymaq­tardyń densaýlyǵyn jiti ba­qy­laýda, atbegiler júıriktiń synyn baǵamdap otyr. Jergilikti jerdiń shóbine, sýyna úırenisýi de jeńil soqpaıdy. Buǵan deıingi oqý-jattyǵýdy Almaty ob­ly­synda ótkizgen qurama múshe­leriniń birden salqynǵa kelýi de aıtarlyqtaı áser etedi. Son­dyqtan da at ústindegi saıys­qa qatysatyn sportshylar da erte qamdanyp, elordaǵa keldi. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­darynyń elimizde ótýi – zor maqtanysh. Osynaý aıtýly dodada «ne bel, ne belbeý keter» dep aıanyp qalmaýǵa umtylamyz», dedi memlekettik jattyqtyrýshy.

Teńge ilýden sportshylar «bes beles», «qos qulash» jáne «jeti qut» túrleri boıynsha synǵa túsedi. «Bes beleske» qatysýshylar 35 sekýnd ishinde barlyq teńgeni ilip alyp laqtyrýǵa tıis. Ár qatysýshyǵa eki múmkindik be­riledi, sol kezeńde attyń shabysy men sportshynyń eptiligi esept­eledi. Fınaldyq saıysqa qatysýshylardyń jartysy ótedi. Ol kezde túıinshek sany beseý emes, jeteýge jetedi. Irikteýde qatysýshylar 5 túıinshekti 75 metr qashyqtyqty shaýyp ótip ilse, fınalda 7 túıinshekti 65 metr aralyqta eńkeıip ilýge tıis. «Qos qulashtyń» da tártibi men erejesi kúrdeli. Munda astyńdaǵy atyńnyń jýastyǵy hám júıriktigi synalady. Attyń qos qaptalyna alma-kezek eń­keıip teńgeni ilýge eptilik kerek. Eki múmkindigin paıdalanǵan qatysýshynyń jalpy kórsetkishi esepteledi. «Jeti qut» synaǵynda da shabandozdar eki múmkindikte baǵyn synaıdy. Bul synnyń irikteýinde shabandozdan 35 sekýnd ishinde 5 túıinshekti ilse, fınalda 7 túıinshekti ilýi kerek.

Sportshy attan jyǵylsa nemese at jarys jolynan shyǵyp ketse, sportshyǵa qaıtadan shaýy­p ótý múmkindigi beriledi. Aty shy­­­ǵandap ketken sportshy arnaıy belgilengen orynǵa ora­lýǵa min­detti. Qatysýshylarǵa tóre­shilermen daýlasýǵa qatań tyıym salynady. Daýlasqan jaǵ­daı­da sportshy eskertý alady, eger tóre­shini balaǵattasa, dóre­kilik tanytsa, jarystan shet­tetiledi.

Teńge ilýshiler arasynda úsh birdeı stılde ozyq shyqqan sańlaqtar biren-saran ǵana. Sonyń biri – Rahat Qambarov. Teńge ilýden ulttyq quramanyń aǵa jattyqtyrýshysy Nurjan Ábilqasymov dúbirli dodada Rahattan ózge shákirtteri top jarýy múmkin ekenin aıtty. Bilik­ti maman Qyrǵyzstan men О́zbekstannan keletin teńge ilý­shilerdiń ábjil ekenin, altyn alýdan olardyń da úmiti zor deıdi.