Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń V sezinen keıin jastar arasyndaǵy dinı tárbıeniń mańyzdylyǵy jóninde oı-pikirimdi eline etene jaqyn «Egemen Qazaqstan» arqyly jetkizýdi jón kórdim. Buǵan sezde bir seksııa otyrysynyń tutastaı jastar máselesine arnalǵany da sebep boldy.
Álemdik jáne dástúrli dinder ózderiniń qundylyqtary arqyly ulttar mádenıetiniń damýyna, órkenıetterdiń órkendeýine jol ashatyn úlken kúsh ekenin ómirdiń ózi dáleldep otyr. Qazirgi kezde qazaqstandyq tatýlyq, yntymaq, syılastyq jáne birlik álemdik órkenıetterge ózindik úlesin qosyp otyrǵanyn aıtýymyz kerek. Qoǵamdyq úılesimdilik pen rýhanı baılyq – barlyq dinderdiń negizgi dińgegi ekenin jastarymyzdyń boıyna sińirý bizdiń basty mindetimiz ekenin eshqashan umytpaýymyz kerek. Qazaqstan ulttyq qundylyqtarǵa tamyr jibere otyryp, beıbitsúıgish el retinde álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylaryn Astanada bas qostyryp, osynaý alqaly jıynda beıbitshilikke, álemdik tatýlyqqa ún qosýy ǵalamdyq deńgeıdegi teketirester men syn-qaterlerge jaýap izdeýden týyndap otyrǵanyn jastarymyzǵa jetkize bilsek, nur ústine nur bolar edi.
Jastar arasyndaǵy dinı tárbıeniń negizgi kókeıtesti suraqtaryna jaýap qarastyrǵanda tómendegi máselelerge asa nazar aýdarý kerek dep sanaımyz.
Dinı birlestikter jónindegi jańa zańnyń qabyldanýynyń qajettiligi týraly birneshe basqosýlarda, konferensııalarda, túrli deńgeıdegi forýmdarda talqylanǵandyǵynan stýdentterdiń bári habardar desek, taǵy da shyndyqqa janaspaıtyndyǵy anyq. Sondyqtan, bul zańnyń der kezinde qabyldanǵanyn, kún tártibinen túspeıtin másele ekendigin, ondaǵy negizgi tujyrym – Qazaqstan ıslamy hanafıttik sıpattaǵy ıslam ekendigin jurtshylyqqa ǵylymı stılmen emes, jalpy halyqtyń júregine jyly tıetin qarapaıym ǵana sózdermen jetkizsek, budan utarymyz anyq.
Sondyqtan, stýdent jastarǵa zańdy iske asyrý tetikterin naqtyly túsindirgenimiz abzal. Bul jerde buqaralyq aqparat quraldarynyń atqaratyn róline erekshe toqtalǵym keledi. Bizdiń oıymyzsha, bálkim, respýblıkalyq memlekettik basylym betterinen jastar arasyndaǵy dinı tárbıeniń mańyzdylyǵy týraly arnaıy bet arnap, ol jerde jastardyń óz ishterinen pikirtalas uıymdastyryp, olardyń usynymdaryn jarııalap, ýnıversıtetterdegi kýratorlyq saǵatta talqylasa, kóp nárseniń baıybyna bara almaı júrgen jastarymyzǵa naqty kómek bolar edi dep oılaımyz. Bul jerde teledıdarlarda uıymdastyrylatyn tok-shoýlardyń taqyryptyq josparyna jastar arasyndaǵy dinı tárbıeni júıeli túrde engizip otyrsaq, kúrdeli máseleniń kúrmeýiniń sheshilýine ózindik septigin tıgizeri aıqyn.
Stýdentter gazet-jýrnaldardan kóri, ǵalamtor, áleýmettik baılanystar, blogtarda belsendi qoldanatynyn eshqashan esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Sondyqtan da, dinı kanaldarda, musylmandyq týraly saıttarda talqylanyp jatqan taqyryptar tóńireginde dástúrli emes jáne radıkaldy dinder belsendileriniń keıbir qısynǵa kelmeıtin suraqtar boıynsha memleket tarapynan oryndy jaýaptardyń nusqalary usynylsa, onda bizdiń stýdent jastardyń teris pıǵyldaǵy aǵymdarǵa ańsary aýmasy anyq.
Jastardyń dinı tárbıedegi saýattylyǵyn arttyramyz desek, olardy QMDB ókilderinen qurylǵan úgit-nasıhat toptarymen qoıan-qoltyq qyzmet etýdi qolǵa alý kerek dep sanaımyz. Dinı mamandardyń arasynda Qurannyń súrelerin jaı ǵana jattap alyp, onyń mán-maǵynasyn, fılosofııasyn tereń taldap, túsindirýge kelgende óz deńgeıinde bola bermeıtindigi de shyndyq. Sondyqtan, jastar uıymymen birlesip jumys isteý kezinde tek Qurandy jaqsy biletinderdi ǵana emes, óziniń tereń bilimdiligimen, paıym-parasatymen ózgelerdi ózine qarata alatyn, sheshendik ónerdiń qyr-syryn meńgergen mamandardy tartsaq, sonda kimniń aıtqany durys, kimdiki burys ekenin oıly stýdent ózi-aq ajyratyp alar edi.
Osy baǵytta oıymyzdy qorytyndylaı kelip, elimizdiń dintanýshylary, dástúrli kóshbasshylary, sondaı-aq, dinı mamandar tarapynan túsindirý jumysy áli de jetildire túsýdi talap etedi. Sonda ǵana din tutýdyń janama qyrlarynan, atap aıtqanda, balalarymyzdyń saqal qoıý, qyzdarymyzdyń tumshalanyp kıim kııýi sııaqty tirlikterine tolyqqandy maǵlumattar alýyna múmkindik týar edi. Bizdiń oıymyzsha, olaı etkeniń durys emes, bulaı etkeniń durys emes dep synnyń astyna alǵannan góri, olardyń sanasyna áser etetin áreketterdi paıdalansaq, utarymyz mol bolmaq.
Taǵy bir másele – otbasy tárbıesine kelip tireledi. Tárbıe – tal besikten bastalatynyn eskersek, otbasy tárbıesinde keleshek urpaqtyń bolashaǵy jatyr. Sońǵy kezde jastar arasynda jarasym tappaı ajyrasý, januıa qundylyǵyn saqtamaý, túni boıy túngi klýbtarda qydyrystaý kádýilgi ádetke aınalyp barady. Qazirgi kezde dástúrli emes jáne de radıkaldy dinder ókilderi uıyp otyrǵan otbasynyń ydyraýyna da kóp áser etýde. Qanshama otbasy shaıqalyp, onyń músheleri jan-jaqqa, neshe túrli aǵymdardyń izine túsip, bala – ákeni, qyz – shesheni tyńdaýdan qaldy. Osyndaı qıyn taǵdyrdyń tálkegine túsken jastarymyzǵa aýadaı qajet nárse – bireý-aq. Ol – jastardyń tańdaý aldyndaǵy shynaıy aqparattyń qajettigi. Máseleniń máni osy dep túsingenimiz abzal.
Sapaly dinı sarapshylardyń qorytyndylary – qanshama adasyp júrgen jastarymyzǵa kómegin tıgizer edi. Mine, osyndaı adam taǵdyryn sheshetin oıly pikirdi bere alatyn mamandar bizde jetkilikti me? Ártúrli aǵymdaǵy uıymdardyń neni maqsat tutatyny, nemen aınalysatyny, olardy nasıhattaıtyndardyń túpki maqsaty ne degen san-alýan suraqtarǵa qazirgi qyzmette júrgen din aǵartýshylarymyz daıyn ba? Árıne, bul máselede de oılanatyn sharýalar shash-etekten.
Ras, dintaný páni boıynsha oqýlyqtar shyǵarylýda. Biraq, sol oqýlyqtar dinı tárbıede aǵartýshylyq qyzmetin óz deńgeıinde atqara alyp otyr ma? Bul da oılanatyn másele. Iаǵnı, dástúrli dinderdiń artyqshylyqtary aıshyqtalǵan, taıǵa tańba basqandaı árbir jasqa áser ete alatyn deńgeıdegi oqý quraldaryn kóptep shyǵarýdy qolǵa alý kerek. Oǵan qarajatty únemdeý óte qısynsyz. Únemdemeıtin nárseden únemdeımiz dep júrgende, úndemeı ǵana óziniń qıturqy pıǵylyn júzege asyrýǵa umtylǵan aǵym ókilderi óz maqsatyna jetý jolynda qyrýar qarjy jumsap, neshe túrli nasıhat-ýaǵyz kitapshalaryn qaptatyp jiberip júrmesine kim kepil?
Sondyqtan, biz qyzdarymyzǵa ıslam dininiń ákelgen jańalyqtaryn únemi aıtyp otyrýymyz kerek. Otbasyndaǵy árbir ata-ana qyzdarynyń erteńgi kúni eldiń anasyna aınalatynyn, ulttyń bolashaǵyn aıqyndaıtyndyǵyn esine salyp otyrsa, ári ana tárbıesi ónimdi bolsa olardyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilikti sezinýi arta túsetini anyq. Adamdardyń adamgershilik týyn bıik ustap, rýhanı kemeldenýimen jetetin nátıjesi – adamdardyń bir-birine degen jaqyndyǵyn, baýyrmaldyǵyn tereńdete túsedi. Sondyqtan da Qasıetti Quranda kemeldený men úılesimdilikke jetýge kómektesetin rýhanı qundylyqtardy dáripteý ón boıynda aıtylady. Mysaly: «О́z ata-analaryńdy qurmetteńder, jetimderdi jebep júrińizder» (198-aıat) dep, otbasylyq qundylyqtardy qadirleýge, adamzattyń bar balasyn jaqyn tutyp, ózgelerdiń muń-muqtajdaryna qulaq asyp járdemdesýge shaqyratyndyǵyn baıqaımyz. Bir qaraǵanda árkimge de túsiniktileý kórinetin bul uǵymnyń túbinde tereń pálsapa jatqanyn baıqaı bermeımiz. Eń birinshi otbasyńa, sodan soń týystaryńa, qala berdi barsha halyqqa jaqsylyǵyńdy aıamaý kerektigin de kúndelikti ómirde baıqaı bermeımiz. Árqashanda jaqsy oılar, izgi nıetter, kirpııaz qamqorshylyqtar ón boıymyzdan tabylyp jatý kerektigin biz tómendegi Quran súresinen de baıqaımyz: «Alla jaqyndarǵa ádiletti bolýy, jaqsy ister jasaý men jomart bolýdy buıyrady. Ol zulymdyqqa, zańsyzdyqqa jáne kóteriliske tyıym salady (16-súre, 90-aıat).
Jalpy, jastar arasyndaǵy dinı tárbıe, ásirese qylyqty qyzdarymyzdyń, kórkem qyzdarymyzdyń boıyndaǵy qalyptasqan qasıetti minez-qulyq máselesi jáı ǵana aıta salatyn sóz emes. Onyń astarynda ult bolyp uıysýdyń, elin súıgen, jerin súıgen patrıotızmniń jatqanyn eshqashan umytpaýymyz kerek. Sondyqtan da, uly Muhtar Áýezov aıtqandaı, “el bolamyn deseń – besigińdi túze” degen qaǵıda ár qazaq otbasynyń ómirlik ustanymyna aınalýy tıis.
Elimizdiń turaqty damýynda jastardyń úlesi zor ekenin eskersek, sol jastarymyzdyń boıynda patrıotızmge, rýhanı kelisimge, tatýlyq pen birlikke degen qasıetteri elimizdiń kemel keleshegine qyzmet etýden týyndaǵanyn qalar edik.
Kárimbek Qurmanálıev,
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, professor.
Iаn Kı FÝN,
«Chogechon» býddashylar qaýymdastyǵynyń ókili (Koreıa Respýblıkasy):
– Men osyndaı álemdik mańyzy bar alqaly jıynǵa shaqyrtý alǵanym úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Qanshama dinbasylary álemdik máseleler boıynsha pikirlerin ortaǵa saldy. Olardyń sózderi bir-birine degen óshpendilikten, dinder arasyndaǵy keıbir kereǵarlyqtan bıik, taza kóńilden shyqty.
Saıası qaıratkerler mundaı taza pikirlerdi eshqashan aıtpaǵan bolar edi. Olar ózderiniń saıasatynyń yqpalynda ketip, jeke el múddesi turǵysynan ǵana sóıler edi. Al munda sóılegen jandar Qudaı aldynda aıtatyn taza aqıqatty aıtty.
Osyndaı jıyndar kóbirek bolǵanyn qalaımyn. Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasyn basqa elderdiń de basshylary qoldap, búkilálemdik beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy osyndaı sharalardy ótkizip tursa jaqsy bolar edi.
Ǵappar MAIMAQOV,
M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ
«Qazaqstan halqy Assambleıasy»
arnaıy kafedrasynyń meńgerýshisi:
– V sezge Ońtústik Qazaqstan oblysy atynan arnaıy shaqyrtý boıynsha kelip qatystym. Sezd óte joǵary deńgeıde uıymdastyryldy. Álemniń túkpir-túkpirinen kelgen máshhúr qaıratkerler, din basylary ózderin tolǵandyryp júrgen oılaryn erkin aıta bildi. Olardyń jahan qaýipsizdigine qatysty, sondaı-aq, dinderdiń adamzat órkenıetindegi ornyna qatysty tushymdy pikirleri kóńilge qonymdy boldy.
Osyndaıda mereıiń ósip, maqtanysh sezimi boıyńdy kernep ketedi emes pe. О́zińiz oılap qarańyzshy, búkil álemniń dinı lıderleri, saıası iri qaıratkerler Astanaǵa júginip, bizden shyndyq pen tatýlyqtyń jolyn surap jatsa, qalaı qýanbaısyń. Mundaı jasampaz ister keleshegi kemel eldiń ǵana qolynan keledi. Adaldyq úshin aıta keteıin, Prezıdentimizdiń álem aldyndaǵy bedeliniń bıik ekenine taǵy bir kóz jetkizdim.
