Ǵalam ǵajaptary: Talanttan talapty ozar

L.Polgar tájirıbe nysanasy retinde shahmatty tańdaıdy. Áýeli úıin shahmat týraly kitaptar men áıgili shahmatshylardyń sýretterine toltyrady.

Nátıjesinde, tuńǵyshy Sıýzen tórt jas­tan bastap shahmat oınaıdy. Jarty jyl ótken soń ol eresekterdi jeńe bastaıdy. Ortanshy qyzy Sofııanyń jetistigi odan asyp túsedi. On tórt jasynda álem chempıo­ny atanyp, birneshe jyldan keıin grossmeıster ataǵyn alady. Al kenje qyz Iýdıt ápkelerinen ozdy. Ol bes jasynda ákesin jeńip ketetin dárejege jetedi. 12 jasynda álemniń eń úzdik júz shahmatshysynyń quramyna kirgen eń jas oıynshy atanady. On bes jasqa tolǵanda Iýdıt shahmat tarıhyndaǵy eń jas grossmeıster degen atqa ıe bolady. Sóıtip, Iýdıt áıgili amerıkalyq shahmatshy Bobbı Fısher rekordyn jańartty.

«Kóp aıtsa kóndi»

1950 jyly psıholog Soloman Ash qa­tarynan birneshe tájirıbe ju­mysyn júrgizedi. Sol synaq­tar­dyń qorytyndysy – «Jurttan bólingenshe, kelise salǵan jaqsy» degen teorııaǵa saıady.

Túsindire keteıik, psıholog zalǵa 20 adam jınasa, sonyń 19-y ózi arnaıy daıyn­dap qoıǵan akterler bolatyn. Endi qyzyǵy sol, Soloman Ash tájirıbege qatysýshylarǵa sýrettegideı eki kartochka usynady. Birinshi kartochkadaǵy jolaqtyń uzyndyǵy S jolaǵymen birdeı ekeni kórinip tur. Alaıda zalda otyrǵan akterler ekeýiniń uzyndyǵy eki túrli dep shýlap qoıa bergen kezde, synaqqa qatysýshy olardyń aldap otyrǵanyn túsinbeı, ábden abdyrap qalady. «Durys emes» jaýa­p tańdaǵanyna ishteı kúledi. Tájirıbe sońynda synaqqa qatysýshylardyń 75 paıy­zy toptaǵylardyń qate jaýabyn qoldaǵan.

Nazardyń nátıjesi

1898 jyly Norman Trıplett jarysqa qatysatyn velosıpedshilerdi zerttegen. Psıholog osy bir tájirıbesi arqyly sportshylardyń nátıjesine trıbýnada otyrǵan jankúıerler áreketiniń áserin anyqtaǵan.

Zertteý qorytyndysy boıynsha, sport­shylardyń nátıjesine jan­kúıerlerdiń nazary úlken áser etetin kórinedi. Osyǵan uqsas synaqtardy Robeırt Zaıons te júr­gizgen. Onyń aıtýynsha, basqalar qarap otyrsa, jumys istep jatqan adamnyń áreketi kúrt ózgerip ketedi. Alaıda mundaı áser bolýyna baqylaýshy jumys istep jatqan adamnyń isinen habardar bolýy kerek. Alaıda adam aqyl-oı eńbegimen aınalysyp otyrǵanda, mysaly, sabaq oqyp nemese kúrdeli esepti sheship otyrsa, jalǵyz ózi qalǵan paıdaly. Al fızıkalyq belsendilik kezinde qasynda tájirıbeli bireýdiń bolýy onyń jumysyna jaǵymdy áser etedi.