О́zimizdiń mamandardy ózekke teppeımiz
Atom energetıkasy isinde aldyńǵy qatardaǵy mekeme sanalatyn «Ulttyq ıadrolyq ortalyqta» 74 jáne 54 jyl buryn salynǵan eki zertteý reaktorlyq kesheni bar. Bul reaktorlar ǵylymı zertteý men kóptegen jobany iske asyrýda mańyzdy ról atqarady. Qazir ortalyqta elimizdiń ár óńirinen kelgen joǵary bilikti mamandar jumys isteıdi. Dese de, «eskiniń aty – eski» dep halyq tarapynan kóldeı kúmán týady. Odan bólek otandastarymyzdyń kókeıinde AES-ke qatysty qanshama suraq bar. «Ulttyq ıadrolyq ortalyqtaǵy» Energııa ınstıtýtynyń eksperımentterdi jobalaý jáne basqarý qyzmetiniń basshysy Ashat Dúısenbaev ortalyqtyń jetistikteri men bolashaqtaǵy josparlaryn aıtyp, kóńilimizdi ornyna túsirdi. Ol osy reaktorlar jumysyna tikeleı qatysyp, olardyń paıdalanýyn jáne jetildirilýin jiti baqylap otyrady eken.
«Biz ózimizdiń ınjenerler komandasymen maqtanamyz. Olar joǵary nátıje kórsetip, kásibı daǵdylaryn únemi jetildirip otyrady. Ortalyq jańa mamandardy belsendi tartyp, olardy ishki standarttar men qajettilikterge sáıkes daıarlaıdy. Bizdiń salaǵa buqaralyq aqparat quraldarynda keńinen dáriptelý jetispeıdi. Ǵylym men ıadrolyq energetıkany nasıhattaý óte mańyzdy. Atom energetıkasyn jedel túrde damytý qajet. Kómir men munaı sııaqty dástúrli resýrstar taýsylyp jatyr. Sondyqtan turaqty energııa kózderine, atap aıtqanda, atom elektr stansalaryna nazar aýdaratyn kez jetti. Qazirgi jańa reaktorlar qaýipsizdiktiń joǵary deńgeıimen jáne apattyq jaǵdaılardyń mınımaldy qaýpimen erekshelenedi», dedi A.Dúısenbaev.
Maman jóndeýshi, slesar jáne ınjener sııaqty irgeles sala mamandaryn tartýdyń ózektiligin de atap ótti. Rasynda, jumysshy mamandyqtar, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń jáı-kúıi alańdatarlyq hálde tur. Damyǵan elder naryq pen óndiriske qajetti bilikti kadr daıarlaý maqsatynda tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesin bir izge qoıǵan. Tipti BUU deklarasııasy bul júıeni myńjyldyq damý maqsatyna jatqyzǵan. О́ndiris, aýyl sharýashylyǵy, basqa da jumysshy mamandyqtar qaryshtap damyp, jumysshylarmen tolyq qamtylsa, el ekonomıkasynyń tasy órge domalar edi.
Atom energetıkasyna kóshý ımport úlesin azaıtady
Munyń bári – áńgimemizge ózek bolyp otyrǵan elektr energııasynyń údemeli tapshylyǵyna qatysty janama túıtkilder. Olardy aınalyp ótsek taǵy bolmaıdy. Elimizdiń negizgi óndirýshi qýattary tozyp tur, oǵan qosa ekologııalyq syn-qaterler esigimizdi qaǵa bastady. Osy túıtkilderdiń sheshimi retinde memleket 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý baǵytyn qabyldady. Táýelsiz ekolog Bekbergen Kereıdiń sózinshe, atom energetıkasyna kóshý kórshi elden jasalatyn ımport úlesin azaıtýǵa eleýli úles qosa alady.
«Elimizde 148 jańartylatyn energııa kóziniń ornatylǵanyna qaramastan, olardyń qýaty turaqty energııamen qamtamasyz etý úshin jetkiliksiz. AES turaqty energııa berýdi qamtamasyz ete alady jáne tapshylyqty óteı alady. AES qurylysyn Balqash mańynda júrgizýdiń ózindik sebepteri bar. Birinshiden, eldiń ortalyǵynda ornalasqan Balqash kóli – ornalasýy men joǵary energııa tutynatyn aımaqtarǵa jaqyndyǵy arqyly bolashaǵy zor alańǵa aınalyp otyr. Eki qýatty reaktory bar atom elektr stansasynan elektr energııasyn óndirý úshin jabyq sıklde paıdalanylatyn 63 mln tekshe metr sý qajet. Bul kóldiń tabıǵı býlanýynyń tek 0,32%-yn quraıdy», deıdi ol.
Osy tusta Qazaqstannyń elektr energetıkalyq qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Talǵat Temirhanovtyń da pikirin usynaıyq. Ol ıadrolyq energetıkaǵa kóshý kómir ónerkásibine jumsalatyn shyǵyndardyń artýyna ǵana emes, sonymen qatar kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtý jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý qajettiligine de baılanysty ekenin atap ótti.
«Bolashaqta bizge ne mańyzdy? Kómir óndirisin qoldaýǵa qarajat quıar bolsaq ekologııalyq mindettemelerimizdi, eldik mindettemelerimizdi oryndamaımyz. Sonymen qatar halyq kókeıinde júrgen taǵy bir saýal – AES óndirgen elektr energııasynyń qunyna baılanysty. Bolashaq tarıf, ásirese kórshilerden elektr energııasyn satyp alýdy eskere otyryp, aǵymdaǵy tarıfterden aspaıtynyn aıta alamyz. Qazir kóptegen otandasymyz atom elektr stansasy arqyly óndiriletin elektr energııasy qymbat bolady dep qatelesedi. Bizdiń baǵalaýymyzsha, bul kórshilerimizden alatyn eń joǵary júktemelerdegi perıtokalar úshin tóleıtin baǵadan qymbat bolmaıdy», dedi T.Temirhanov.
