Foto: Aqorda
Prezıdent byltyr qyrkúıekte Berlınde bastalǵan joǵary deńgeıdegi dıalog turaqty jáne senimdi sıpatqa ıe bolǵanyn atap ótti.
«Bul Ortalyq Azııa memleketteri men Germanııanyń óńirlik strategııalyq seriktestikti jan-jaqty damytýǵa múddeliligi men umtylysyn aıǵaqtaıdy dep sanaımyn. Bizdiń kezdesýimiz birlesken jumysty qorytyndylap qana qoımaı, kooperasııany odan ári tereńdetýdiń jańa baǵyttaryn aıqyndaýdy maqsat etedi. Búgin saýda, ınvestısııa, energetıka, ekologııa, kólik-logıstıka, bilim-ǵylym sııaqty salalarǵa qatysty mańyzdy máselelerdi talqylaımyz. Syndarly pikir almasýlar elderimizge paıda ákeletin sheshimder shyǵarýǵa yqpal etetinine senimdimin», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń pikirinshe, búgin «Ortalyq Azııa – Germanııa» formatyndaǵy kópjaqty yntymaqtastyq tarıhynda jańa kezeń bastalady.
«Germanııanyń áleýmettik-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq turǵydan damýy kóptegen memleketke jaqsy úlgi. Nemis tehnologııasy men ınvestısııasy ekonomıkanyń túrli salasyna oń áser etip otyr. Biz Germanııanyń óńirimizdegi barlyq memleketpen teńquqyly seriktestikti damytýǵa nıet tanytqanyn joǵary baǵalaımyz. Oǵan Germanııanyń sosıal-demokratııalyq partııasy qabyldaǵan «Ortalyq Azııa: baılanys jáne múmkindik» atty baǵdarly qujaty dálel bola alady», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev elimiz «Tabysty Ortalyq Azııa – tabysty Qazaqstan» formýlasyna saı «Ortalyq Azııa plıýs» formatyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa umtylatynyn jetkizdi. Sondyqtan álemniń eń damyǵan memleketi ári Eýropa Odaǵynyń iri ekonomıkasy sanalatyn Germanııamen keń aýqymdy seriktestik ornatý – Qazaqstan men Ortalyq Azııa memleketteri úshin basty basymdyq.
Sonymen qatar Prezıdent ortaq múddelerge den qoıa otyryp, birlesken jumystyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy.
«Birinshi – taýar aınalymyn ulǵaıtý. Birlesken óńirlik jobalardy tıimdi iske asyrý esebinen saýda kórsetkishin arttyrý, taýarlar nomenklatýrasyn keńeıtý – mańyzdy mindet. Máselen, Qazaqstan Germanııaǵa somasy 850 mıllıon dollardy quraıtyn taýardyń 100 túri boıynsha eksport kólemin ulǵaıtýǵa daıyn», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev energetıkalyq saladaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýdi kelesi basymdyq retinde atady.
«Germanııaǵa energetıkalyq resýrstardyń senimdi ári iri jetkizýshileriniń biri retinde Qazaqstan nemis naryǵyna munaı eksportyn arttyrýǵa ázir. Kómirsýtegin uzaqmerzimdi jáne turaqty jetkizýdi qamtamasyz etýde germanııalyq seriktesterimizdiń qoldaýyna aldaǵy ýaqytta da súıenemiz. Elderimizdiń ornyqty damýy úshin energııanyń balamaly kózderine aýysýdaǵy birlesken qyzmetimizdi jandandyra túsý mańyzdy dep sanaımyn. Sýtekti energetıka salasynda ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýǵa daıynbyz. Elimiz О́zbekstanmen jáne Ázerbaıjanmen Kaspıı teńiziniń tabany arqyly Eýropa elderine qaraı «jasyl» energetıkany jetkizý jelisin salý jobasyn pysyqtap jatyr. Germanııalyq seriktesterge osy strategııalyq jobaǵa qatysý múmkindigin qarastyrýdy usynamyz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ónerkásiptik kooperasııany damytýdy, onyń ishinde Germanııaǵa asa mańyzdy materıaldardy jetkizý kólemin ulǵaıtýdy basty baǵyttyń biri dep sanaıdy.
«Qazaqstan Germanııa kompanııalaryn sırek kezdesetin metaldardy geologııalyq barlaý jáne ıgerý jumystaryn birge júrgizýge shaqyrady. О́ńirdegi kendi bastapqy jáne qaıta óńdeı otyryp, «shıkizatty tehnologııaǵa aıyrbastaý» qaǵıdaty boıynsha seriktestik ornatýdy usynamyz. Bul oraıda HMS Bergbau kompanııasynyń Shyǵys Qazaqstan oblysynda lıtııdi ıgerý jáne óńdeý boıynsha ınvestısııalyq jobany iske asyrýyn quptaımyz. Onyń quny 500 mıllıon dollardan asady. Biz elimizdiń aýmaǵynda baǵaly jáne tústi metaldardyń ken ornyn barlap, ıgerý úshin germanııalyq ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa daıynbyz. Eýropalyq seriktesterimizdiń qoldaýymen Qazaqstannyń Tehnologııalyq boljaý ortalyǵy bazasynan Sırek kezdesetin metaldar boıynsha óńirlik zertteý ortalyǵyn qurǵan jón dep sanaımyz», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Budan bólek, kólik-logıstıka salasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý máselesine de basa nazar aýdaryldy.
– «Orta dálizdi» odan ári damytýdyń ınvestısııalyq turǵydan perspektıvasy zor. Atap aıtqanda, Kaspıı teńizindegi porttardy jańǵyrtý jáne sıfrlandyrý, júk termınaldaryn salý isinde mol múmkindik bar. Ortalyq Azııa men Eýropanyń kólik-logıstıka júıesin odan ári ıntegrasııalaý mańyzdy mindet bolyp qala beredi. Qazaqstan Global Gateway baǵdarlamasy aıasynda «Orta dálizdi» damytý úshin eýropalyq seriktesterdiń 10 mıllıard eýro bólý týraly sheshimin quptaıdy. Osy baǵytty Transeýropalyq kólik jelisimen jáne Global Gateway strategııasymen ushtastyrýda Germanııa tarapy qoldaý kórsetedi dep senemiz, – dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysy ǵylym-bilim salasyndaǵy baılanystyń damýyn mańyzdy mindet retinde atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti Germanııanyń ǵylym-bilim qaýymdastyǵyn jasandy ıntellekt, sıfrlandyrý jáne «jasyl» tehnologııa sııaqty perspektıvti baǵyttarda yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa shaqyrdy.«Qazaqstan qazir Halyqaralyq Araldy qorǵaý qoryna tóraǵalyq etip otyr. Osy rette Aral teńizi basseıni elderine kómek kórsetý jónindegi is-qımyl baǵdarlamasy men Ortalyq Azııanyń ornyqty damýy úshin qorshaǵan ortany qorǵaýdyń óńirlik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda seriktestikti jandandyrýdy usynady. Bizdiń pikirimizshe, Qordyń qyzmeti óńirdegi ornyqty damý men órkendeýdi qamtamasyz etedi. Ornyqty eginshiliktiń aımaqtyq ortalyǵyn qurý jónindegi bastama óte ózekti. Bul bastamany búgingi kezdesýge qatysýshylardyń bári qoldaıdy dep oılaımyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
«Elderimiz sanqyrly formatta, onyń ishinde Birikken Ulttar Uıymy aıasynda tyǵyz qarym-qatynas jasaıdy. Biz aldaǵy ýaqytta da álemde balamasy joq osynaý ámbebap Uıymnyń terrorızmmen, esktremızmmen, zańsyz kóshi-qonmen jáne klımattyń ózgerýimen kúrestegi, sondaı-aq bitimgershilik pen qarýsyzdandyrý isindegi kúsh-jigerin tolyqtaı qoldaýǵa nıettimiz. Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyn reformalaý úderisine de belsene atsalysýǵa daıyn. Birqatar damyǵan memleket, sonyń ishinde Germanııa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty músheleriniń qatarynda bolýǵa ábden laıyq. Oraıly sátti paıdalana otyryp, 2027-2028 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine kandıdatýrasyn usynǵan Qyrǵyz Respýblıkasyna tabys tileımin. Qyrǵyzstan Ortalyq Azııada jáne odan tysqary jerlerde turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosa alatynyna senimdimin», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Kezdesý qorytyndysy boıynsha Ortalyq Azııa memleketteri basshylary men Germanııa Federaldyq kansleriniń birlesken málimdemesi qabyldandy.
