Ana

Anamnyń ómirden ótkenine úsh jyldan astam ýaqyt bolypty. Biraq, beınesi kúndelikti kóz aldymda. О́z úıimde, jumysta bolǵanda anam aýyldaǵy kúndelikti tirshilikpen aınalysyp júrgendeı bolyp turady... Saǵynysh júregińdi qysqanda arsalańdap ata-anańnyń shańy­raǵyna asyǵasyń. «Úıge myna bir qyrdan asqan soń jetip qalam» degende, jol boıynda eriksiz júrek «lúp» ete qalady. Sol sátte qara joldyń sol jaǵyndaǵy anamnyń aq mekeni – aq beıitine kóziń jasqa tolyp jalt qaraısyń. Ol kisiniń máńgilik mekenine burylmaı aýylǵa ótip kete almaısyń... Árýaqtarǵa quran baǵyshtap, ári qaraı týǵan jerińe ótýge múmkindik bergen Allanyń  sheberligine shúkirshilik etesiń. Qarashańyraqqa jetkenshe sol máńgilik mekende jaı tapqan kóptegen týǵan-týysyń kóz aldyńnan ótedi. «Bizder de sendeı bolǵanbyz...» dep turǵandaı bolady. Táýbege kelip, bizdiń de solardaı bolatynymyzǵa kóz jetkizip turý úshin beıitterdiń jol boıynda bolǵany qandaı ǵajap?!. Kúıbeleń tirshilikte kóp nársege astamshylyq jasap, ǵumyrdyń qamshynyń sabyndaı ekenin umytyp ketetinimiz de ras qoı. Osyndaı oılarmen anashymmen syrlasyp kele jatyp, jaqynda kórgen túsimdi esime túsirdim: – Sender qaıtqan kúnime quran oqytyp, qudaıy tamaq ótkizýdi jos­parlap júrsińder ǵoı. Aı, sony bir ereksheleý ótkizseńder jón bolar edi. Aýlaǵa kóp sham jaǵyp, keshki salqynda barlyq týystar men quda-jegjattardy, bizden taraǵan urpaqty túgel shaqyrsańdar. Árıne, aýyl turǵyndarynyń barlyǵyna aıtyńdar... Eshkim qalyp ketpesin. Dastarqanǵa men jaqsy kóretin taǵamdardyń bárin qoıyńdar. Kelgen qonaqtarǵa kóńil bólip, jaqsy qyzmet jasańdar, – dep anam jyldam júrip, kólikke minip ketip qaldy. Tapsyrmasyn oryndaıyq dep shilde aıynyń sońyndaǵy ózi dú­nıeden ótken kúnge qudaıy ótki­zetinimizdi erterekten barlyq jeg­jatqa habardar ettik. Sol kún bıyl da salqyn boldy. Keshte oıdaǵydaı ótti. Anamnyń kózin kórgenderdi kórip, qurbylaryn qushaqtap, daý­ystaryn estip, maýqymyzdy bir sát basqandaı boldyq. Kesh boıy qonaqtar kezegimen sóz alyp, anam týraly estelik aıtyp otyrdy. Anam kózden ketkenimen kó­ń­ilden ketpepti-aý... *   *   * Aýyldas (aramyz bir úı) Nazgúl jeńgemiz (baıyrǵy ustaz) áńgimeni birinshi bastady; – Qarlyǵa abysynymnyń, ári shesheıdiń jaqsylyǵyn kóp kórgenderdiń birimin. Árýaǵy rıza bolǵaı. Aıtqan syrymdy syrtqa shyǵarǵan emes. Jas kelin bolyp úlken áýletke túsip, qart ata-enemniń kóńilinen shyǵý ońaı bolǵan joq... Bastan ótkizgen qıynshylyǵymdy tek sol kisige aıtýshy edim. Keıin, jan jarym ómirden ótken soń da, kelinderimmen til tabysa almaı qalsam, tek sol kisige muńymdy shaǵyp, kóz jasymdy tógip alýshy edim, – dep jeńgemiz kózine jas alyp qaldy... – Syrymdy ishine syıdyrǵany úshin, kemshilikterimdi elge jarııa etpegeni úshin, abyroıymdy kóterip, únemi qoldaý kórsetkeni úshin sheksiz rızalyǵymdy el aldynda aıtqym keledi. «Qııamet kúni – kórshiden...» dep halyq arasynda aıtylady. Ol kisi kórshige adal boldy. Biz rızamyz. Apamyz da razy bolsyn. – Meniń esime bizdiń otbasyǵa baılanysty bir jaǵdaı jıi oralady, – dep kórshi jeńgemiz esteligin jalǵastyrdy. Ekinshi ulymdy ásker qataryna shyǵaryp salǵaly Shymqalaǵa attanǵanbyz, dál sol kúni túske taman soldattyq boryshyn ótep úlken ulymyz oralypty. Úıde eshkim bolmaǵan soń, Qaırat Qarlyǵa apasyna júgirip barǵan. Bir kese aıran ishkizip, kelgen taksıge qarjysyn tólep, Shymqalaǵa qaıta baryp baýyryn kórip, shyǵaryp salýǵa keńes beredi. О́zi sol sátten bas­tap barlyq kórshilerdi shaqyryp, úı egeleri kelgenshe dastarqanyn jaıǵyzyp, maldy soıǵyzyp, et astyryp, qudaıy tamaqqa barlyq daıyndyqty jasatyp qoıypty. Tún jarymǵa deıin aýyl turǵyndary yntymaǵy jarasyp, ahar-shahar bolyp, ulynyń aman-esen kelýin toılap, bir-birine rızalyǵyn bildirip tarasady. Tańerteń Tileý kókem men Nazgúl jeńgem anama keshegi qyzmetin, ulyna kórsetken qamqorlyǵyn óle-ólgenshe umytpaıtynyn qaıta-qaıta aıtyp, alǵysyn jaýdyrypty. Búgin de, sóz kezegi kelgende jeńgem taǵy da sol esten ketpeıtin qýanyshty sátterdi baıyrǵydaı jaıyp saldy. *  *  * Aýyldyq ákimdikte jumys istep, búginde zeınetker atanǵan Esengeldi aǵamyz shildeniń erekshe ystyq kúninde aýyldan salyq jınaýǵa keledi. Bizdiń úıdiń esigin ashqanda tús mezgili jaqyndap qalǵan ýaqyt bolsa kerek. Anam álgi aǵany qoımaı úıge kirgizedi. Otbasymen birge túski tamaqty iship, endi bir saǵat salqyn bólmede demalyp alýyn usynypty. – Shańqaı túste kóshede esh­kim joq. Ystyqta júrýdiń ózi densaýlyqqa qaýipti. Qysylmaı demalyńyz. Meniń de balalarym memlekettik qyzmetkerler, – dep anam jaı salyp beripti. Ábden sharshaǵan aǵamyz keshke deıin uıyqtapty... Saǵatyna qarap, úıden atyp shyqqan aǵaǵa anam,  «aptyqpaı jýynyp-shaıynyp sháıǵa kelýin» ótinedi. О́zi qysylyp turǵan kisi, qaıta-qaıta keshirim surap, sháıǵa qaramaıtynyn aıtyp, jónelýge asyǵys. – Qaraǵym,  «aǵasy bardyń – jaǵasy bar» deýshi edi. Erkeligińdi aǵań men jeńgeń kóteredi ǵoı. Barlyq salyq tóleýshilerińdi úıge shaqyryp qoıdyq. Sháıdiń ústinde jınap alasyń, – dep bir jumysymdy bitirip tastaǵan edi, jatqan jeriń jaıly bolǵyr jeńgem, – dep aǵa áńgimesin qorytyndylady.   *  *  * – Apa «kenje ulyńnyń qudalyǵyna ózim baramyn» deıtin. Anańnyń ornyna endi óziń barasyń. Bizdiń shaqyrýymyzdy qabyl al. Barmasań – renjımiz. Oǵan sebep bar, – dep pysyqtap aldy jıen jeńgemiz. – Sebebin ashyp aıtpasańyz, men de usynysyńyzdy oń qabyl­damaımyn, – dedim men de. – Bul uzaq áńgime. Tyńdasań, syrymdy ashaıyn, – dedi jeńgem. Anama qatysty áńgimeni tyńdaýǵa men árqashan daıynmyn. – Tórt balany ósirip, úı-jaıdy rettep, endi jumys isteıin dep saılanyp otyrǵanmyn. Mektepten saǵat alyp, qaıta ustazdyǵymdy jalǵastyrý úshin daıyndyq barysynda júrgem. Sol kezderi joldasym qatty ózgerip, úıde urys-keris kóbeıip, tipti, otbasynyń birligine qaýip tónip turǵan kez edi. Ishten tynyp, basym qatyp, júdep ketkenmin. Apamen tusaý keser toıda jolyǵyp, úıge birge qaıttyq. Jolda jaǵdaıymdy aıtyp, apama muńymdy shaǵyp  aldym. – Ár otbasynda kezdesetin oqıǵa. Biraq, osyndaı jaǵdaıda tek sabyrlyq qutqarady, shyraǵym. Keń bolsań – kem bolmaısyń. Keńdikke sal. Keshirimdi bol. Jaryńdy túsinýge tyrys. Qutqarýǵa umtyl. Páleden basyn alyp shyǵýǵa járdem ber. О́z baqytyń úshin kúres. Ulylar «bul kún de óter...» deıdi. Qıyndyǵy bar kúnnen keıin – qýanyshty kúnder keledi. Aqyryn kút, aınalaıyn. Bir aqylymdy tyńda... balalaryńnyń aldynda bettesip júrmeńder. Ata-eneńniń aldyna balasyn jamandap barma. Qaıyn jurtyńnyń aldynda abyroısyz etpe. Jaryńnyń bedelin bir túsirseń, jaman aty tez tarap ketedi. El-jurtqa jeksuryn bolǵan adammen bir shańyraqtyń astynda ómir súre alar ma ediń?! Ketseń – kelmesteı bolyp birjolata ket. О́ıtpegen jaǵdaıda sabyrmen shyda... Dúnıede syılastyqty joǵaltsańdar ómirde qandaı mán qalmaq? Ashýǵa boı aldyryp, názik sezimniń jibin úzip alma, – dedi apa. – Sen – tekti jerdiń qyzysyń. Anań óte aqyldy adam bolatyn. Ákeń taýdaı tulǵa edi. О́z baqytyńa óziń ıe bol. Qosaǵyńmen qosa aǵar, – dep apa batasyn berip, mańdaıymnan súıip, qoshtasyp ketti. – Túsinbeýshilik jalǵasyn taýyp kúnder, aılar ótti. Bir kúni jas kelinshek kishkentaı sábımen úıge kelip, jylap-eńirep qundaqtaǵy balany alyp qalýyn ótindi. Balanyń ákesi – meniń jan jarym... Jas qyzdyń obalyna qalǵan eken. Tóbeme jaı túskendeı eseńgiredim. «Birge ómir súrińder. Men kedergi jasamaımyn...» desem, ekeýiniń aldaǵy jos­parynda birge ómir súrý joq eken. – Bilip istegen kúnáńdi moı­nyńmen kóter. Azamatsyń ǵoı?! Jas qyz ben sábıdiń aldyn­daǵy jaýapkershiligińdi óte. Men qa­rashańyraqtan eshqaıda ketpeımin! – dedim. Tańerteń apaǵa telefon shalyp, úıge kelip-ketýin ótindim. Barlyq jaǵdaıdy jasyrmaı baıandadym. Túste joldasym úıge kelip qalyp, apany kórip qashqaqtaı bastap edi: – Shyraǵym, úı seniki. Osy shańyraqtyń ıesi – sensiń. Men – qonaqpyn. О́z úıinen deni saý adam qasha ma? Jaman ádet kórsetpe, jıen! – dep apa shaqyryp, aǵańdy qasyna otyrǵyzdy. Jıeni apaǵa barlyq jaǵdaıdy aıtyp, aqyldasýǵa kirisedi. Mán-jaıdy muqııat tyńdaǵan apam, «mynadaı keńes berer edim...» depti: – «Bir qozy artyq týylsa – eki túp jýsan artyq ósedi», deıdi dana halyq. Perzent pen dáýlet artyq bolmaıdy. Senderge qudaı ózi berip tur eken. Aınalaıyn kelin, anasy sábıden bas tartsa, sen al. Baýyryńa bas. Úlken mahabbattan kelgen baladan aıyrylma. «О́geı sheshe» bolma, «Úl­ken apa» atan. «Dana ana» bol. Bul jaǵdaı senderge Allanyń ji­bergen synaǵy. Aqylmen birge she­shińder. Eń bastysy – ósek-aıańǵa qulaq túre bermeı, otbasyn saqtap qalyńdar. Júrekterińde bir-birińdi qımaıtyn sezimderiń áli tabylsa, keshirimdi bolyp, tyǵyryqtan birge shyǵyńdar, – deıdi. – Ádilbek degen bala osy sha­ń­­yraqqa yrys-nesibesimen kelgen perzent boldy. Otbasynyń turmystyq jaǵdaıy kóterilip, kishkentaı nár­es­te shańyraqtyń erkesi, aqyl­dysyna aınaldy. Mekteptiń eń úzdik oqýshysy. Anasynyń eń súıikti uly, áýletiniń kenjetaıy boldy. Bes perzenttiń ishinde qyzyl dıplomnyń ıegeri. Eń sulý jardy tańdaǵan jigit. Talǵamy – bıik. Bolashaǵy – alda.  Eń bastysy – anasynyń kóńil kúıin qas-qabaǵynan túsinetin erekshe bir perzent. Sondaı jigittiń qudalyǵyna qalaı barmaısyń? Anamnyń sandyǵyn ashyp, jas kelinge qandaı syı qaldyrdy eken dep qaraımyn. Sandyqtyń túbinde úki oralǵan aq oramal bar eken. Demek, meniń anamnyń joly­men júretin jaqsy kelin kelmek... Kúlııa AIDARBEKOVA. ShYMKENT.