Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Bul jerde eń basty túıtkil – onyń saz jerge shanshylǵanynda» dedi Nuǵyman esh tosylmastan. – Áńgime Qazyǵurt jaqta bolǵan oqıǵa týraly ǵoı. Ol jaqta topyraqta tuz, sor joq. Qara topyraq ta emes, kádimgi sary topyraq. Bastaýlardyń aınalasy sazdy jer bolyp keledi. Aryqtardyń boıyna tal, terek, jıde jaqsy ósedi. Sonyń bárin shybyq shanshyp-aq ósire beredi. Al endi teris shanshyǵan shybyq óse me degen suraǵyńa maman esebinde táptishteńkirep jaýap bereıin. О́zegi keppeı turǵanda shanshysa, ol sózsiz ósedi. Bıylǵy jyly kóktegen jas órken kúzge qaraı súrektenedi. Súrektengennen keıin onyń boıynda uıyqtap jatqan búrshikter bolady. Orystar «spıashıe pochkı» deıdi. Sol uıyqtap jatqan búrshikterge ylǵal jetse boldy, sabaq pen tamyr ósip shyǵady».
Árıne, «Teris aǵash» – istep júrgen isi qıǵash, bolmysy qalypqa syıa bermeıtin adam týraly áńgime. Nuǵyman da: «Orystardyń derevnıadaǵy qarapaıym adamdar týraly jaqsy shyǵarmalary bar. Kóp jaǵdaıda sondaı adamdardyń ishki jan dúnıesin bile bermeımiz. Bárin bir qalypqa salyp alyp, atoılap júre beremiz», dedi. Bıologııany zertteıtin ǵalymnyń ádebıetti osylaı janashyrlyqpen taldap otyrǵanyna biz de razy boldyq. Sonymen:
«Bir kúni Erkebaı kókemniń bizden bir-eki jas kishi balasy – úrpek sary Ántaı solqyldaq jas shybyqty at qyp minip, toǵaıǵa qaraı «quıyndatyp» kele jatyp, Boranbaı baronǵa qarsy kezdesip qalady. Baron ony saýsaǵymen ymdap ózine qaraı shaqyrady da, tapyraqtap jetip barǵan «batyrdyń» butynyń arasyndaǵy «atyn» julyp alady.
– Áı, aqymaq, – deıdi Ántaıǵa qarap. – Obal emes pe? Bul da ózińdeı bala ǵoı...
Sosyn ol sazdaý jerge álgi shybyqty tik shanshyp qoıa saldy. Ántaı qý onyń shybyqty ush jaǵynan teris qadaǵanyn baıqap qalyp:
– Baron kóke, bul báribir óspeıdi, – dedi. – О́ıtkeni siz ony durys shanshyǵan joqsyz!
Boranbaı baron artyna burylyp qarasa, shynynda da, jas shybyqty teris qadap qoıǵan eken. Biraq ol ózin mazaq etkisi kelip, kózderi ushqyn atyp turǵan úrpek sary balaǵa qarap:
– О́se-di! – dedi daýsyn sozyp. – Baron qadaǵan shybyq óspeýi múmkin emes!
Rasynda da, sol shybyq keıin jetilip, ósip ketti. Basqa aǵashtarǵa qaraǵanda bas jaǵy jýandaý, bıik qara aǵash boldy. Sol qara aǵash qazir japyraq jaıǵan kezde toǵaı jaqtan kele jatqan Boranbaı baronnyń buıra shashyndaı dóńgelenip kórinip turady. Jol jıeginde óskendikten, otyn kesýge barǵandar oǵan atyn, esegin baılap ketedi. Balalar da onyń butaǵyna órmelep shyǵyp júredi. О́ıtkeni sol bir qara aǵashqa qustar kóp uıa salady…»
Nurǵalıdiń osy áńgimesin qaıta oqyǵanymyzda, aǵash otyrǵyzýǵa bolatyn taǵy bir maýsym jaqyndap qalǵany esimizge tústi. Aǵash kóshetterin sýyq tússe úsip ketedi dep qoryqpaı, boıynda shyryn toqtaǵanda batyl túrde otyrǵyzý kerek eken. Áıtpese japyraqtar túgel túsip bolatyn qara kúz naǵyz aǵash egetin kez ekenin umyta beremiz. Mamandar qara kúzde ekken jemis aǵashtary sýyqqa tózimdi bolyp ósedi desedi. Al Nurǵalıdyń «Teris aǵashyna» kelsek, ol onyń jas kúninde jazǵan ýaqyt bederindegi óshpes qoltańbasy. Jazýshy ózi de basy dóńgelenip ósken teris aǵashqa qarap turyp: «Bálkim Boranbaı baronnan qalǵan bir belgi sol shyǵar», depti. Meıli, kim bolsań da jerińdi kórkeıtip, elińdi marqaıtýdan asqan baqyt bar ma?
