Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
1917 jyldyń 7 qarashasynda bılikke kelgen bolshevıkter 1918 jyly astanasyn Máskeýge kóshirdi. 1920 jyldan beri qazaq dalasynan basshy qyzmetke taǵaıyndalǵan birli-jarym adam ǵana bolmasa, joǵarǵy ókimet ornalasqan Kremlge qazaqtyń qarapaıym balasy kirgen emes. 1962 jyldan beri partııanyń barlyq sezderi N.Hrýshev salǵyzǵan «Kremldiń sezder saraıynda» ótkizilip turdy. Al burynǵy qabyldaýlar men áleýmettik mańyzy zor sharalar Kremldiń Vladımır, Aleksandr, Andreı jáne t.b. zaldarynda ótetin.
Osyndaǵy Andreı zalynda qazaq dalasynan 1928 jyly alǵash baryp konsert qoıǵan – Petropavl qalasyndaǵy qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynyń stýdentter hory eken. Bul týraly You Tube jelisinde «AK-79» arnasyn júrgizetin Aslanbek Qańtarbaev alǵashqy bolyp habarlady.
Osy ýaqytqa deıin qazaq balasynyń Kremldiń tórinde qonaq bolýy Qazaq óneri men ádebıetiniń 1936 jylǵy alǵashqy onkúndiginde boldy dep júrgen edik. Sol jyly Jambyl «Orden alǵanda» degen óleńin aıtyp, qazaq únin Kremlde kúmbirletken. Alaıda Jákeń, Sáken, Muhtar sııaqty aqyn-jazýshylar men ataǵy jer jarǵan Kúlásh, Qanabek, Qurmanbek, Shara, t.b. ónerpazdarymyzǵa deıin qazaq úni Kremlde jańǵyrǵan eken. Ony istegen – 1928 jyly Qyzyljar qalasynan barǵan jastar hory.
Áýlıe apostol «Andreı pervozdannyıdyń» aty berilgen zal 1849 jyly salynyp, 1932 jylǵa deıin aman turǵan. Al 1932 jyly ony kórshiles Aleksandr zalymen qosyp, KSRO Joǵary keńesiniń otyrys zalyna aınaldyrǵan. Alaıda 1994-1998 jyldary ol qaıtadan qalpyna keltirilgen.
Mine, osy zalda qazaq jastary alǵash ret konsert qoıyp, «Bıpyl», «Elim-aı», «Araraı», t.b. on shaqty án áýeletken eken. Budan keıin hor Máskeýdiń birneshe eńbek ujymy men áskerı bólimderiniń klýbtarynda, MMÝ stýdentteriniń aldynda, basqa da oryndarda án salǵan. Búkilodaqtyq radıostansa hor ánderin ózderiniń qoryna jazyp alǵan, derekti fılm túsirgen. Stýdentterdi halyq aǵartý komıssary A.Lýnacharskıı qabyldaǵan. Ol Stýdentter horyn joǵary baǵalap, ókimet atynan marapattaǵan. Sonymen birge hordyń Memlekettik kórkem ǵylymdar akademııasyndaǵy kezdesýin uıymdastyrady. Konsertke sol jyldarda Máskeýde qyzmet istegen Ábilqaıyr Dosov, Turar Rysqulov sııaqty qazaq qaıratkerleri de qatysyp, jerlesteriniń ónerine rızashylyǵyn bildirgen. Bir myń qazaq ánin jınap, notaǵa túsirgen mýzyka zertteýshisi Aleksandr Zataevıch Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Qyzylordadan arnaıy kelip, konsertti júrgizgen.
Al hordy uıymdastyrǵan, onyń kórkemdik jetekshisi bolǵan taǵy bir polıak azamaty Ivan Kosyh. Varshava konservatorııasyn bitirgen ol 1923 jyly Qazaqstanǵa kelip, Petropavl qalasyndaǵy qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynda án-kúıden sabaq berip, osy tamasha hordy uıymdastyrady. Keıin ony Almatyǵa shaqyryp, Qazaq fılarmonııasynda, Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda hormeıster bolyp qyzmet istegen.
Sol jyldardaǵy pedtehnıkýmnyń dırektory – belgili Alash qaıratkeri Jumaǵalı Tileýlın eken. Patsha zamanynda dárigerlik bilim alǵan ol – Qyzyljar qalasyndaǵy alǵashqy qazaq dárigerleriniń biri. Medısına salasy boıynsha qazaq tilinde segiz kitap jazǵan adam. Bul kisi týraly «Egemenge» birneshe ret maqala jazǵanbyz. Petropavldyń joǵary medısınalyq kolledjine J.Tileýlınniń atyn da bergizdik.
Al 1928 jyly ony pedtehnıkýmnyń dırektorlyǵynan bosatyp, ornyna Sydyq Ablanovty taǵaıyndaıdy. Jambyl oblysynyń týmasy bolǵan bul aǵamyz 1937-1938-diń qyrǵynynda japa shegip, atylǵan. Tehnıkým horynyń Máskeýge baryp óner kórsetkeni osy aǵamyzdyń tusynda.
Aslanbek Qańtarbaev rolıginde Petropavl qalasy jastarynyń Máskeýge baryp óner kórsetýine Ábilqaıyr Dosov yqpal etkenin aıtady. Kókshetaý óńirinen shyǵyp, elimizge belgili qaıratker bolǵan bul aǵamyz da 38-diń qurbany bolǵan. Al sol jyldarda ol Qazaq AKSR-niń BOAK-tegi ókili, odan keıin osy organda ulttar bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqaryp, Máskeýde turǵan.
Osy oqıǵa týraly derekterdiń birazy Petropavldyń «Smychok» degen gazetinde jazylypty. Ony jýyrda oblystyq arhıvtiń dırektory Sáýle Málikova taýyp, Petropavl pedtehnıkýmy horynyń bir top sýretterin bizge joldady. Toppen túsken sýrette horǵa qatysýshylardyń arasynda Daıyrova, Áýbákirova, Tinálına esimdi komsomol qyzdardyń bolǵany aıtylady. S.Málikova osyndaǵy Marhaba Áýbákirova týraly bir derekterdi basqa gazetterden de taýypty.
1913 jyly Aqmola qalasynda týǵan Marhaba jasynan pysyq, belsendi bolǵanǵa uqsaıdy. «Joıylsyn saýatsyzdyq!» uıymyna múshe bolyp, halyqtyń saýatyn ashýǵa baǵyttalǵan «Qyzyl otaýlardy» uıymdastyrýǵa qatysady. Qoǵamdyq istermen júrip, tehnıkýmdy tolyq aıaqtamaǵan bolýy kerek, óıtkeni Aqmolanyń «Metallıst» zaýytynda jumys istep, zeınetke shyqqan eken. Kúıeýge shyqqannan keıingi famılııasy Daıyrova.
Mine, taǵdyrdyń jazýymen orys ımperııasynyń sıtadeli, eń úlken qorǵany, artynan memlekettiń júregine aınalǵan sáýlet óneriniń ǵajaıyp eskertkishi Kremldiń tabaldyryǵyn alǵash attaǵan qazaqtar týraly shaǵyn derek osyndaı.
Soltústik Qazaqstan oblysy
