Kógildir Kóksheden nýly, sýly Qorǵaljynǵa deıin keń kósilgen saıyn dala syńsyǵan ormanymen de erekshelenedi. Bylaı qaraǵanda qoldyń salasyndaı aq qaıyń men máńgi jasyl qaraǵaı qaýlap ósip, án men jyrǵa arqaý bolyp turǵandaı kóringenimen, oblys aýmaǵynyń ormandy jeri nebary 5 paıyz ǵana. Mine, sondyqtan jyl saıyn orman daqyldaryn egý alańdaryn meılinshe ulǵaıtý qajettigi týyndap otyr. Ilki zamannan beri ıt tumsyǵy ótpeıtin ormandy alqaptardyń tabıǵı jańarýyna qol jetkizgen jón.
Dúıim el bolyp qoldaǵan «Taza Qazaqstan» aksııasy ormanǵa birshama sharapatyn ala keldi. Eldi mekenderdiń mańaıyndaǵy jasyl aımaq kúl-qoqystan tazaryp, túlep sala berdi. Shyn máninde bul jalpaq jurt bolyp kóńil aýdaratyn keleli másele-tuǵyn.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda: «Qazaqstannyń tabıǵaty óte baı jáne alýan túrli. Alaıda orman-toǵaılar jerimizdiń 5 paıyzyn ǵana alyp jatyr. Tabıǵattyń ár alýandyǵyn saqtaý úshin biz orman alqaptaryn kóbeıtýimiz qajet. Bul mindet elimizdiń turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýy úshin de óte mańyzdy. Men Prezıdent bolyp saılanǵan kúnnen bastap osy máselege erekshe mán berip kelemin», dedi. Prezıdent ózekti máseleni tap basyp, naqty tapsyrma berip otyr. 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynda da eki mıllıardtan astam aǵash otyrǵyzý mindetin júktedi.
О́ńirdegi orman sharýashylyqtary 2021 jyly 1370 gektar alqapqa aǵash otyrǵyzý jumystaryn júrgizdi. Alǵashqy meje – 970 gektar. El baılyǵyn eseleýge bilek sybana kirisken ormanshylar bul taraptaǵy jospardy 141 paıyzǵa oryndap shyqty. Sál ǵana taratyp aıtatyn bolsaq, 7,6 mıllıon kóshet egildi. Jospar 110 paıyzǵa oryndaldy.
2022 jyly orman sharýashylyǵy mekemeleri 1280 gektar alqapqa aǵash kóshetterin egýdi mejelegen. Bul jyly mejelengen jospar 222,8 paıyzǵa oryndaldy. Uıymshyldyqpen atqarylǵan is nátıjeli bolady emes pe? 15,755 mıllıon kóshet qunarly topyraqtyń tósine ornyǵyp, boı salyp ósip, kórgen jannyń kózin qýantady. Tuqym jetkilikti, alqap daıyn bolǵannan keıin bar jumys tııanaqty atqarylyp, kózdelgen mejeden 1,9 mıllıon dana kóp egildi.
2023 jyly óńirdiń orman sharýashylyǵy mekemeleri 2410,8 gektar alqapqa kóshet egip, jospardy 123,6 paıyzǵa oryndady. Bıyl kóktemde 13,8 mıllıon kóshet otyrǵyzyldy. Kóshet egý jumystary ylǵaly mol, kóshettiń tez jersinip, boı salyp ósetin qolaıly maýsymy qońyr kúzde de jalǵasyn tabady.
Memleket basshysynyń orman qoryna eki mıllıard kóshet egý jónindegi tapsyrmasy 2027 jylǵa deıin uzartylyp otyr. Aldaǵy jeti jyl ishinde atqarylatyn bar jumys ekshelgen. 2025-2027 jyldary 15 myń gektar alqapqa 99 mıllıon aǵash kósheti egilmek.
Sońǵy jyldary Shýchınsk-Býrabaı kýrortty aımaǵyn basyp ótetin kúre joldyń boıynda ósip kele jatqan jasyl beldeý ókpek jolaýshynyń ǵana emes, jergilikti turǵyndardyń da maqtanyshyna aınalǵan. 2021 jyldan bastap óńirdiń orman sharýashylyǵy mekemeleri 2,6 myń gektar alqapqa aǵash kóshetterin otyrǵyzdy. Igiligin el kórip otyr. Syńsyǵan ormannyń ishi flora men faýnaǵa baı. Irgedegi eldi mekenderdiń turǵyndary jaz boıy jıdek terip, jeńsik as – sańyraýqulaq jınaıdy. Darqan dalanyń syıyn ájetke jaratyp, jol boıyndaǵy saýda sórelerinde satyp, tabys taýyp otyrǵandar az emes. Demek, «Jasyl orman – el qazynasy» degen qanatty sózdiń shyndyq ekendigi daý týdyrmaıdy.
Orman qoryn molaıtýǵa eń aldymen tuqym qajet. Bul tarapta táp-táýir jetistik bar. Basqarmaǵa qarasty 13 orman sharýashylyǵynyń árqaısynda bir-birden tuqymbaq bar. Aqkól, Kishi Túkti, Maraldy orman sharýashylyqtarynda turaqty tuqymbaqtar qajetti kóshetpen qamtamasyz etse, 10 ýaqytsha tuqymbaqta qyrýar kóshet ósiriledi. Jyl saıyn orman sharýashylyǵy mekemeleriniń osy tuqymbaqtarynda 1-2 jyldyq 10 mıllıonnan astam kóshet daıyndalady. 15 myńnan astam aǵash-buta tuqymdas úsh jyldyq kóshetter de kádege jaratylyp jatyr. Tuqymbaqtarda negizinen qaraǵash, qaıyń, úıeńki, alma aǵashy tárizdi kóshet túrleri bar. Sanyn kóbeıtýmen birge sapalyq sıpattamasyna da nazar aýdarylady. 2013 jyldan beri Reseıdiń Túmen óńirindegi «Ahmechet» tálimbaǵynan tez ósetin, sándik tuqym túrleri satyp alynyp otyr. Osyndaı izdenistiń arqasynda tálimbaqtardaǵy kóshet túrleri jyl ótken saıyn kóbeıip keledi.
Jańa tehnologııalardy engizý de batyl qolǵa alynǵan. Bir ǵana mysal keltire ketelik. 2015 jyly Aqkól orman sharýashylyǵy mekemesinde zamanaýı tamshylatyp sýarý júıesi qoldanysqa engizildi. Jalpy aýdany 51 gektardy quraıtyn tuqymbaq qaıta jańǵyrtylyp, tıimdi jumys isteı bastady. Jaǵymdy jańalyqtyń ereksheligi – kóshetterdi sýarý kezinde sýdy 70 paıyzǵa deıin únemdeýge bolady. 1972 jyldan beri úzbeı jumys istep kele jatqan, jalpy aýdany 51 gektar bolatyn Kishi Túkti orman sharýashylyǵy mekemesiniń tálimbaǵynda 2013 jyly sýarý jelisi ornatyldy. Tálimbaqtyń qorshaýy qaıta jańǵyrtyldy. 2017 jyly jabyq jerde aǵash, buta kóshetterin otyrǵyzýǵa arnalǵan jylyjaı salý qolǵa alyndy. Aldaǵy jospar da tolymdy. Oblys bıýdjetiniń esebinen jalpy aýdany 86 gektar alqapty quraıtyn eki turaqty orman tálimbaǵyn salýǵa qatysty qujattar ázirlenip jatyr. Olardyń biri Zerendi aýdanynda, ekinshisi Atbasar aýdanynda ornalaspaq.
Tapsyrma oryndala bastaǵaly qolǵa alynǵaly 300-den astam maýsymdyq jumys oryndary ashyldy. Bul da jergilikti turǵyndarǵa tıimdi jaı. Oıǵa alǵan sharýa ońynan ońǵarylatyn bolsa, saıyn dalanyń sáni kirip-aq qalatyny sózsiz.
Aqmola oblysy
