Kún ótken saıyn tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynda eldi eleń etkizetin eleýli oqıǵalar sany kóbeıip keledi. Álemniń álpeti álem-jálem. Amerıka abdyrap otyr, Afrıkada alań basym, Eýropanyń elegzip kele jatqanyna talaı aıdyń tańy aıyryldy. Biraq bes qurlyqtyń túgel beldeýinen alǵan belgisizdik pen turaqsyzdyqtyń túbi kóriner emes, onyń qashan saıabyr tabatyny da jumbaq qalpynan ajyraı qoıǵan joq.
Degenmen, sońǵy aptadaǵy jurttyń kóbiniń nazaryn ózine aıryqsha aýdarǵan jaıttardyń eń salmaqtysy Grekııadaǵy parlament saılaýynyń qorytyndysy boldy. Sebebi, onyń nátıjesinen shyqqan tirliktiń endigi aıaq alysy «Kári qurlyqtyń» keleshektegi tártibiniń qalaı baǵyt alatynyn baıqatyp beretin edi. Munyń arǵy jaǵy muhıttyń batys jaǵalaýyna da áser etetini anyq bolatyn. Sondyqtan talaı saıasatshy áliptiń artyn baǵyp otyr.
Mundaı alańdaıtyn tirlikter Afrıka men Azııa qurlyqtarynda da oryn alýda. Sonyń ishinde munaı baǵasynyń endigi jerde qalaı qubylatyny kim-kimdi de oılandyryp qoıdy. Búgingi toptamada osylarǵa qatysty birshama oı sabaqtaýlar bar.
«Grekııa mınıstrler kabınetiniń ant qabyldaý rásimi sol qanattaǵy da, oń qanattaǵy da radıkaldardyń basyn bir qazanǵa shoǵyrlandyrǵan jańa úkimettiń iske kiriskenin bildirdi», dep habarlady Euronews telearnasy. Al mundaı koalısııanyń birlesip atqaratyn jumysynyń bolashaqta qanshalyqty tıimdiligi bolady? Kabınet tizginin, kópshilik kútkendeı, jeksenbi kúni ótken parlament saılaýynda jeńiske jetken «SIRIZA» partııasynyń lıderi Aleksıs Sıpras qolǵa aldy.
Úkimettegi eń mańyzdy qorjyndardyń biri – qarjy mınıstriniń oryntaǵy eldiń kredıtorlaryna qarsy barynsha qatqyl pozısııa ustanyp otyrǵan Iаnnıs Varýfakıske buıyrdy. Ol solshyl-radıkaldy «SIRIZA» partııasynyń ózge de músheleri sııaqty óziniń basty maqsaty Grekııanyń syrtqy qaryzdaryn tólettirmeý jaǵyn qarastyrý dep esepteıdi.
«Kelisimge kelý jaǵyn qarastyrý – óte úlken oıyn. Biz soǵan jetý úshin barlyq múmkin bolatyn nusqalardy ashyq ustaı otyryp, óz áriptesterimizben kelissóz júrgizýdi bastaımyz. Biz úshin eń bastysy – áleýmettik baǵdarlamalarǵa jumsalatyn shyǵyndar kólemin barynsha azaıtý. Budan kúlli Eýropanyń júgi jeńildep, tynysy ashylyp sala bermek», dedi qarjy mınıstri sóziniń syralǵysynda.
Qorǵanys mınıstri bolyp ońshyl radıkal «Táýelsiz grekter» (ANEL) partııasynyń ókili Panos Kammenos taǵaıyndaldy. Ol da koalısııadaǵy qalǵan áriptesteri sekildi Grekııa Eýropa odaǵy engizip bergen qatań únemdeý tártibinen bas tartýdy qoldaıdy. Biraq munyń bári ázirge aıtýǵa ǵana ońaı. Sondyqtan da qarýly kúshter basshysy: «Biz «Sırızanyń» kóterip otyrǵan usynystarynyń bárin birdeı qoldaı bermeımiz, biraq osyǵan deıin kelisip qoıǵandarymyzdan bas tarta almaımyz, bizdiń úkimetke qoldaý kórsetýimiz ózimizdiń olarmen birlesip jasaǵan baǵdarlamalarymyzben shekteledi», – degendi birden ashyp aıtty.
Al bul aralyqta jańa úkimet arqany keńge salyp otyra bermeı, ózderi sóz etip júrgen máseleler boıynsha Eýroodaqtaǵy áriptesterimen kelissóz júrgizýdi bastap ta ketti. Osyǵan oraı bizdiń tilshimiz Stomatıs Iаnınıs Afınadan bylaı dep baıandady: «Jańa mınıstrler kabıneti músheleriniń basym kópshiliginiń úkimet jumysynan eshqandaı tájirıbeleri joq nemese óte az. Biraq olardyń árbirine Grekııa úshin qazirgi óte bir kúrdeli kezeńde onyń salmaqty da kezek kúttirmes problemalaryn sheshýdi jedel bastap ketýge týra keledi».
«Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeron Grekııa saılaýynda solshyl radıaldy «SIRIZA» partııasy jeńiske jetkennen keıin Eýropa elderiniń bastan keshetin ekonomıkalyq qıyndyqtary týraly eskertý jasady», dep habarlady Reuters agenttigi.
«Grek saılaýynyń qorytyndysy búkil Eýropadaǵy ekonomıkalyq belgisizdikterdi ulǵaıta túsedi», dep atap ótti óziniń Twitter áleýmettik jelisindegi paraqshasynda ol. Buǵan jáne osyǵan baılanysty Brıtanııanyń ekonomıkalyq turaqtylyǵyn saqtap qalýǵa arnalǵan jańa jospar jasaý qajet bolatynyn da qosqan.
Sońǵy málimetterge qaraǵanda, Grekııanyń jańa úkimeti Eýroodaq elderimen kelissóz júrgizýdi bastap ta ketken. Mınıstrler kabınetin ońshyl radıkaldarmen birge jasaqtaǵan «SIRIZA» partııasynyń músheleri ózderiniń saılaý aldynda alǵa qoıǵan baǵdarlamalary mazmunynan aýytqyp ketpeıtinderin taǵy málimdedi.
Grekııa saılaýynyń qorytyndysy valıýta rynogyna da áser etip jatyr. Aıtalyq, eýro baǵamy 26 qańtar kúni sońǵy 11 jyl ishindegi eń tómengi deńgeıine – 1,1098 dollarmen teń núktege deıin túsip ketti.
«Álemniń qýatty derjavalarynyń óz ekonomıkasyn burynǵydan góri básekege qabilettirek etý úshin valıýtalar maıdanynda soǵystar júrgizip jatqany tek qazir ǵana emes», dep habarlady «Vestı» telearnasy. Al burynnan kerneıi qaǵylyp qoıylǵan sol soǵysqa qazir Sıngapýr de qatysýǵa nıetti ekenin bildirip otyr. Eldiń ortalyq banki sondyqtan álemniń valıýta rynogyna jurt kútpegen tosyn tirlik ákeldi. Sıngapýr dollary óziniń amerıkalyq attasynan sol boıda birden 160 pıpske qulaǵannan keıin retteýshi óziniń tıyn, ıaǵnı monetarlyq saıasatynyń álsirep ketkenin málimdedi.
Rynokqa qatysýshylar sonymen birge, Sıngapýr dollarynyń japon ıenasymen birge ilgeri jyljýynyń onshalyqty mándi bolmaǵanyn jetkizdi. Osy jerde eldiń ortalyq bankin mundaı jankeshti qadamǵa kim ıtermeledi, degen zańdy suraq týady. Sonymen bir mezgilde, kóptegen kompanııalar halyqaralyq valıýta rynogynda jaqyn aradaǵy toqsandarda oryn alatyn jaǵdaıdan Amerıka rynogyndaǵy qarjy nátıjeleriniń nasharlap ketetinin aıtýdan tanbaı otyr. Tipti, Apple de bıylǵy jylǵy birinshi toqsanda valıýtalar baǵamdaryna qatysty birqatar qıyn sátterdiń týyndaıtynyn joqqa shyǵarmaıdy.
Bul túsinikti de! Qazir AQSh dollarynyń baǵamy kókke qaraı «samǵap» bara jatqan jaǵdaıda basqa elderdiń «ne devalvasııalaý, ne jantásilim etý» degen uranmen tirshilik etetini belgili. Tek sońǵy aıdyń ózinen osyǵan qatysty birneshe nazar aýdararlyq derekterdi keltirýge bolady. Mundaǵy eń túıindi másele, álbette, Eýropa Ortalyq bankiniń sandyq jumsartý baǵdarlamasyn iske qosýy bolyp tabylady. Eýropa valıýtasynyń álsireýi ózge elderdiń ortalyq bankterin belsendi qımyldar jasaýǵa májbúr etedi. Aıtalyq, Shveısarııanyń Ortalyq banki mundaı qysymǵa shydaı almaı, jeńilis tapsa, Danııanyń Ortalyq banki buǵan depozıttik stavkalaryn eki esege deıin túsirýmen jaýap qaıtardy.
Sonymen qatar, birer kún buryn Qytaı ıýanniń sońǵy jyldar kólemindegi aıryqsha qatty qulaǵany atap ótildi. Munyń bank tarapynan ádeıi maqsatty túrde jasalǵany nemese rynok kúshteriniń áserinen bolǵany ázirge belgisiz. Biraq faktiniń oryn alǵany birden tirkeldi. Al búgin onyń qasyna Sıngapýr qosyldy.
Osy oqıǵalardyń barlyǵy jańa bastalǵan 2015 jyly, alǵashqy aı áli tolyq aıaqtalmaǵan kezde bolyp jatyr. Demek, áskerı is-qımyldar teatrynyń sahnasy aldaǵy ýaqyttarda tek keńı berse kerek. Osy aralyqta FOREX rynogyndaǵy baǵamnyń barǵan saıyn oınamaly bola túsetini de esh kúmán týdyrmaıdy.
Taǵy bir nárseni batyl aıta berýge bolady: kelip jatqan jyly álemdegi kóptegen elder óz valıýtalarynyń devalvasııasy prosesine júginip jatady.
«BUU-nyń Balalar qory (IýNISEF) Ońtústik Sýdanda úkimet qurylymdaryna qarsy soǵysý úshin kóterilisshilerdiń demokratııalyq armııasy qataryna rekrýttyq tártippen alynǵan úsh myń balany bosatý jóninde kelisimge qol jetkizdi», dep jazady qordyń saıtynda jarııalanǵan materıalǵa silteme jasaǵan VVS.
Málimdemede aıtylǵandaı, «Kobra» qurylymynyń basshylyǵy qazirdiń ózinde jastary 14-ten 17-ge deıingi 280 balany bosatyp, alyp ketken. Qalǵan balalar bir aıdyń ishinde basqa jaqqa áketiledi. Olardyń barlyǵy 2011 jyldan beri áskerge alynyp kelgen eken. О́tken jyly kóterilisshiler quramyn 12 myńǵa jýyq bala toltyrypty.
«Bul balalar ózderiniń qatarlary tústerinde de kórip, istemeıtin nárselerdi jasaýǵa májbúr etiledi», dedi IýNISEF-tiń Ońtústik Sýdandaǵy ókili Djonatan Veıtch. Onyń aıtýynsha, ásker qatarynan demoblızasııa jasalǵan balalarǵa medısınalyq kómek usynylady, sondaı-aq tamaq, kıim berilip, múmkindikterine qaraı oqytylady. IýNISEF baǵalaýy boıynsha, eki jyldyń ishinde ár balany azat etý men qoldaý kórsetýge 2330 dollar qarjy jumsalypty.
Ońtústik Sýdandaǵy qaqtyǵystar 2013 jylǵy jeltoqsannyń ortasynda saıası jáne etnosaralyq negizden týǵan bolatyn. Sonda eldiń prezıdenti Salva Kıır memlekettik tóńkeris jasaýǵa áreket etilgenin habarlap, oǵan kóterilisshilerdiń basshysy Rıeka Masharany kinálap edi. Janjalǵa dınka jáne nýer degen ulystar qatysyp jatyr. Prezıdent sonyń dınkasyna kiredi.
Ońtústik Sýdan óziniń táýelsizdigin 2011 jylǵy shildede ótken referendýmnyń qorytyndysy boıynsha alǵan. Daýys berý Sýdanda 22 jyldan beri toqtaýsyz jalǵasyp kele jatqan úkimet áskerleri men halyq-azattyq qozǵalysy kúshteri arasyndaǵy soǵysty toqtatqan bolatyn.
«Sársenbi kúngi kezekti belgileýde munaıdyń baǵasy taǵy da túsedi, Saýd Arabııasy munaı rynogyndaǵy baǵa balansyn rettep otyrýdy josparlastyryp otyr», dep aqpar jetkizdi Bloomberg agenttigi.
London ICE Futures bırjasynda Brent munaıynyń naýryz aıyndaǵy fıýcheriniń baǵasy 8:32 saǵatta 0,99 paıyzǵa túsip, barreliniń baǵasy 49,11 dollar bolyp turdy. Seısenbi kúni rynok jabylar ýaqytta fıýcherdiń baǵasy 2,99 paıyzǵa ulǵaıyp, barreldiń baǵasy 49,6 dollarǵa jetti. Naýryz aıyndaǵy WTI munaıynyń fıýcheri Nıý-Iork taýar bırjasynda bul ýaqyttarda barreline 0,62 dollar azaıyp, 45, 61 dollar núktesine turaqtady. О́tken sessııalardyń qorytyndysy boıynsha kelisimshart 2,39 paıyzǵa qymbattap, barreliniń baǵasy 46, 23 dollarǵa kóterildi.
Munaı óndirýshi Saudi Arabian Oil Co. (Aramco) kompanııasynyń basshysy Halıd ál-Falıhtiń aıtýyna qaraǵanda, Saýd Arabııasy munaı rynogyndaǵy baǵany, tipti baǵamy «jurttyń bári úshin tym tómen» bolyp ketken kezdiń ózinde de, bir ózi qalyptastyryp, jasap kelgen emes.
«Naryqty ekonomıkalyq zańdylyqtar, sonyń ishinde, suranys pen usynystyń balansyna qatysty máseleler basqarady, – dep atap kórsetti ol. – Saýd Arabııasy bul balansty jeke ózi rettep otyra almaıdy».
CMC Markets kompanııasynyń Sıdneıdegi sarapshysy Rık Spýnerdiń aıtýynsha, Saýd Arabııasy ókiliniń jekeleı turǵyda bulaısha baıandaýy saýdııalyqtar basqa elderdiń, sonyń ishinde OPEK-ke qatysatyn memleketterdiń josparlaryn buzýdy maqsat tutyp otyrǵanyn kórsetedi. Al keshe sársenbi kúni rynoktyń nazary AQSh energııa tasýshylarynyń qorlary jónindegi málimetterge aýdy. Ol Amerıkanyń qazir 1982 jyldan bergi aralyqtaǵy eń joǵary kórsetkishke jetip turǵanyn kórsetip berdi.
Daıyndaǵan
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
Grekııa: «radıkaldy» úkimet iske kiristi
«Grekııa mınıstrler kabınetiniń ant qabyldaý rásimi sol qanattaǵy da, oń qanattaǵy da radıkaldardyń basyn bir qazanǵa shoǵyrlandyrǵan jańa úkimettiń iske kiriskenin bildirdi», dep habarlady Euronews telearnasy. Al mundaı koalısııanyń birlesip atqaratyn jumysynyń bolashaqta qanshalyqty tıimdiligi bolady? Kabınet tizginin, kópshilik kútkendeı, jeksenbi kúni ótken parlament saılaýynda jeńiske jetken «SIRIZA» partııasynyń lıderi Aleksıs Sıpras qolǵa aldy.
Úkimettegi eń mańyzdy qorjyndardyń biri – qarjy mınıstriniń oryntaǵy eldiń kredıtorlaryna qarsy barynsha qatqyl pozısııa ustanyp otyrǵan Iаnnıs Varýfakıske buıyrdy. Ol solshyl-radıkaldy «SIRIZA» partııasynyń ózge de músheleri sııaqty óziniń basty maqsaty Grekııanyń syrtqy qaryzdaryn tólettirmeý jaǵyn qarastyrý dep esepteıdi.
«Kelisimge kelý jaǵyn qarastyrý – óte úlken oıyn. Biz soǵan jetý úshin barlyq múmkin bolatyn nusqalardy ashyq ustaı otyryp, óz áriptesterimizben kelissóz júrgizýdi bastaımyz. Biz úshin eń bastysy – áleýmettik baǵdarlamalarǵa jumsalatyn shyǵyndar kólemin barynsha azaıtý. Budan kúlli Eýropanyń júgi jeńildep, tynysy ashylyp sala bermek», dedi qarjy mınıstri sóziniń syralǵysynda.
Qorǵanys mınıstri bolyp ońshyl radıkal «Táýelsiz grekter» (ANEL) partııasynyń ókili Panos Kammenos taǵaıyndaldy. Ol da koalısııadaǵy qalǵan áriptesteri sekildi Grekııa Eýropa odaǵy engizip bergen qatań únemdeý tártibinen bas tartýdy qoldaıdy. Biraq munyń bári ázirge aıtýǵa ǵana ońaı. Sondyqtan da qarýly kúshter basshysy: «Biz «Sırızanyń» kóterip otyrǵan usynystarynyń bárin birdeı qoldaı bermeımiz, biraq osyǵan deıin kelisip qoıǵandarymyzdan bas tarta almaımyz, bizdiń úkimetke qoldaý kórsetýimiz ózimizdiń olarmen birlesip jasaǵan baǵdarlamalarymyzben shekteledi», – degendi birden ashyp aıtty.
Al bul aralyqta jańa úkimet arqany keńge salyp otyra bermeı, ózderi sóz etip júrgen máseleler boıynsha Eýroodaqtaǵy áriptesterimen kelissóz júrgizýdi bastap ta ketti. Osyǵan oraı bizdiń tilshimiz Stomatıs Iаnınıs Afınadan bylaı dep baıandady: «Jańa mınıstrler kabıneti músheleriniń basym kópshiliginiń úkimet jumysynan eshqandaı tájirıbeleri joq nemese óte az. Biraq olardyń árbirine Grekııa úshin qazirgi óte bir kúrdeli kezeńde onyń salmaqty da kezek kúttirmes problemalaryn sheshýdi jedel bastap ketýge týra keledi».
EO-ǵa Afınadan keletin zııandy aıtty
«Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeron Grekııa saılaýynda solshyl radıaldy «SIRIZA» partııasy jeńiske jetkennen keıin Eýropa elderiniń bastan keshetin ekonomıkalyq qıyndyqtary týraly eskertý jasady», dep habarlady Reuters agenttigi.
«Grek saılaýynyń qorytyndysy búkil Eýropadaǵy ekonomıkalyq belgisizdikterdi ulǵaıta túsedi», dep atap ótti óziniń Twitter áleýmettik jelisindegi paraqshasynda ol. Buǵan jáne osyǵan baılanysty Brıtanııanyń ekonomıkalyq turaqtylyǵyn saqtap qalýǵa arnalǵan jańa jospar jasaý qajet bolatynyn da qosqan.
Sońǵy málimetterge qaraǵanda, Grekııanyń jańa úkimeti Eýroodaq elderimen kelissóz júrgizýdi bastap ta ketken. Mınıstrler kabınetin ońshyl radıkaldarmen birge jasaqtaǵan «SIRIZA» partııasynyń músheleri ózderiniń saılaý aldynda alǵa qoıǵan baǵdarlamalary mazmunynan aýytqyp ketpeıtinderin taǵy málimdedi.
Grekııa saılaýynyń qorytyndysy valıýta rynogyna da áser etip jatyr. Aıtalyq, eýro baǵamy 26 qańtar kúni sońǵy 11 jyl ishindegi eń tómengi deńgeıine – 1,1098 dollarmen teń núktege deıin túsip ketti.
«Valıýtalar soǵysyna» Sıngapýr de qosyldy
«Álemniń qýatty derjavalarynyń óz ekonomıkasyn burynǵydan góri básekege qabilettirek etý úshin valıýtalar maıdanynda soǵystar júrgizip jatqany tek qazir ǵana emes», dep habarlady «Vestı» telearnasy. Al burynnan kerneıi qaǵylyp qoıylǵan sol soǵysqa qazir Sıngapýr de qatysýǵa nıetti ekenin bildirip otyr. Eldiń ortalyq banki sondyqtan álemniń valıýta rynogyna jurt kútpegen tosyn tirlik ákeldi. Sıngapýr dollary óziniń amerıkalyq attasynan sol boıda birden 160 pıpske qulaǵannan keıin retteýshi óziniń tıyn, ıaǵnı monetarlyq saıasatynyń álsirep ketkenin málimdedi.
Rynokqa qatysýshylar sonymen birge, Sıngapýr dollarynyń japon ıenasymen birge ilgeri jyljýynyń onshalyqty mándi bolmaǵanyn jetkizdi. Osy jerde eldiń ortalyq bankin mundaı jankeshti qadamǵa kim ıtermeledi, degen zańdy suraq týady. Sonymen bir mezgilde, kóptegen kompanııalar halyqaralyq valıýta rynogynda jaqyn aradaǵy toqsandarda oryn alatyn jaǵdaıdan Amerıka rynogyndaǵy qarjy nátıjeleriniń nasharlap ketetinin aıtýdan tanbaı otyr. Tipti, Apple de bıylǵy jylǵy birinshi toqsanda valıýtalar baǵamdaryna qatysty birqatar qıyn sátterdiń týyndaıtynyn joqqa shyǵarmaıdy.
Bul túsinikti de! Qazir AQSh dollarynyń baǵamy kókke qaraı «samǵap» bara jatqan jaǵdaıda basqa elderdiń «ne devalvasııalaý, ne jantásilim etý» degen uranmen tirshilik etetini belgili. Tek sońǵy aıdyń ózinen osyǵan qatysty birneshe nazar aýdararlyq derekterdi keltirýge bolady. Mundaǵy eń túıindi másele, álbette, Eýropa Ortalyq bankiniń sandyq jumsartý baǵdarlamasyn iske qosýy bolyp tabylady. Eýropa valıýtasynyń álsireýi ózge elderdiń ortalyq bankterin belsendi qımyldar jasaýǵa májbúr etedi. Aıtalyq, Shveısarııanyń Ortalyq banki mundaı qysymǵa shydaı almaı, jeńilis tapsa, Danııanyń Ortalyq banki buǵan depozıttik stavkalaryn eki esege deıin túsirýmen jaýap qaıtardy.
Sonymen qatar, birer kún buryn Qytaı ıýanniń sońǵy jyldar kólemindegi aıryqsha qatty qulaǵany atap ótildi. Munyń bank tarapynan ádeıi maqsatty túrde jasalǵany nemese rynok kúshteriniń áserinen bolǵany ázirge belgisiz. Biraq faktiniń oryn alǵany birden tirkeldi. Al búgin onyń qasyna Sıngapýr qosyldy.
Osy oqıǵalardyń barlyǵy jańa bastalǵan 2015 jyly, alǵashqy aı áli tolyq aıaqtalmaǵan kezde bolyp jatyr. Demek, áskerı is-qımyldar teatrynyń sahnasy aldaǵy ýaqyttarda tek keńı berse kerek. Osy aralyqta FOREX rynogyndaǵy baǵamnyń barǵan saıyn oınamaly bola túsetini de esh kúmán týdyrmaıdy.
Taǵy bir nárseni batyl aıta berýge bolady: kelip jatqan jyly álemdegi kóptegen elder óz valıýtalarynyń devalvasııasy prosesine júginip jatady.
Belgisizdik pen turaqsyzdyq jalǵasa beredi.
Ońtústik Sýdan armııasynan 3 myń bala bosatylady
«BUU-nyń Balalar qory (IýNISEF) Ońtústik Sýdanda úkimet qurylymdaryna qarsy soǵysý úshin kóterilisshilerdiń demokratııalyq armııasy qataryna rekrýttyq tártippen alynǵan úsh myń balany bosatý jóninde kelisimge qol jetkizdi», dep jazady qordyń saıtynda jarııalanǵan materıalǵa silteme jasaǵan VVS.
Málimdemede aıtylǵandaı, «Kobra» qurylymynyń basshylyǵy qazirdiń ózinde jastary 14-ten 17-ge deıingi 280 balany bosatyp, alyp ketken. Qalǵan balalar bir aıdyń ishinde basqa jaqqa áketiledi. Olardyń barlyǵy 2011 jyldan beri áskerge alynyp kelgen eken. О́tken jyly kóterilisshiler quramyn 12 myńǵa jýyq bala toltyrypty.
«Bul balalar ózderiniń qatarlary tústerinde de kórip, istemeıtin nárselerdi jasaýǵa májbúr etiledi», dedi IýNISEF-tiń Ońtústik Sýdandaǵy ókili Djonatan Veıtch. Onyń aıtýynsha, ásker qatarynan demoblızasııa jasalǵan balalarǵa medısınalyq kómek usynylady, sondaı-aq tamaq, kıim berilip, múmkindikterine qaraı oqytylady. IýNISEF baǵalaýy boıynsha, eki jyldyń ishinde ár balany azat etý men qoldaý kórsetýge 2330 dollar qarjy jumsalypty.
Ońtústik Sýdandaǵy qaqtyǵystar 2013 jylǵy jeltoqsannyń ortasynda saıası jáne etnosaralyq negizden týǵan bolatyn. Sonda eldiń prezıdenti Salva Kıır memlekettik tóńkeris jasaýǵa áreket etilgenin habarlap, oǵan kóterilisshilerdiń basshysy Rıeka Masharany kinálap edi. Janjalǵa dınka jáne nýer degen ulystar qatysyp jatyr. Prezıdent sonyń dınkasyna kiredi.
Ońtústik Sýdan óziniń táýelsizdigin 2011 jylǵy shildede ótken referendýmnyń qorytyndysy boıynsha alǵan. Daýys berý Sýdanda 22 jyldan beri toqtaýsyz jalǵasyp kele jatqan úkimet áskerleri men halyq-azattyq qozǵalysy kúshteri arasyndaǵy soǵysty toqtatqan bolatyn.
Saýdııa munaıdy arzandatqysy kelip otyrǵan joq
«Sársenbi kúngi kezekti belgileýde munaıdyń baǵasy taǵy da túsedi, Saýd Arabııasy munaı rynogyndaǵy baǵa balansyn rettep otyrýdy josparlastyryp otyr», dep aqpar jetkizdi Bloomberg agenttigi.
London ICE Futures bırjasynda Brent munaıynyń naýryz aıyndaǵy fıýcheriniń baǵasy 8:32 saǵatta 0,99 paıyzǵa túsip, barreliniń baǵasy 49,11 dollar bolyp turdy. Seısenbi kúni rynok jabylar ýaqytta fıýcherdiń baǵasy 2,99 paıyzǵa ulǵaıyp, barreldiń baǵasy 49,6 dollarǵa jetti. Naýryz aıyndaǵy WTI munaıynyń fıýcheri Nıý-Iork taýar bırjasynda bul ýaqyttarda barreline 0,62 dollar azaıyp, 45, 61 dollar núktesine turaqtady. О́tken sessııalardyń qorytyndysy boıynsha kelisimshart 2,39 paıyzǵa qymbattap, barreliniń baǵasy 46, 23 dollarǵa kóterildi.
Munaı óndirýshi Saudi Arabian Oil Co. (Aramco) kompanııasynyń basshysy Halıd ál-Falıhtiń aıtýyna qaraǵanda, Saýd Arabııasy munaı rynogyndaǵy baǵany, tipti baǵamy «jurttyń bári úshin tym tómen» bolyp ketken kezdiń ózinde de, bir ózi qalyptastyryp, jasap kelgen emes.
«Naryqty ekonomıkalyq zańdylyqtar, sonyń ishinde, suranys pen usynystyń balansyna qatysty máseleler basqarady, – dep atap kórsetti ol. – Saýd Arabııasy bul balansty jeke ózi rettep otyra almaıdy».
CMC Markets kompanııasynyń Sıdneıdegi sarapshysy Rık Spýnerdiń aıtýynsha, Saýd Arabııasy ókiliniń jekeleı turǵyda bulaısha baıandaýy saýdııalyqtar basqa elderdiń, sonyń ishinde OPEK-ke qatysatyn memleketterdiń josparlaryn buzýdy maqsat tutyp otyrǵanyn kórsetedi. Al keshe sársenbi kúni rynoktyń nazary AQSh energııa tasýshylarynyń qorlary jónindegi málimetterge aýdy. Ol Amerıkanyń qazir 1982 jyldan bergi aralyqtaǵy eń joǵary kórsetkishke jetip turǵanyn kórsetip berdi.
Daıyndaǵan
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
