Týrızm – ekonomıkany damytýdyń bir tutqasy

Búginde respýblıkamyzda syrtqy jáne ishki týrızmdi damytý isine aıryqsha kóńil bólinýde. Aıtalyq, elimizde ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, qurylys salalaryn damytý qanshalyqty mańyzdy bolsa, sonymen birge, týrızmdi jan-jaqty órkendetý isi de sonshalyqty tıimdi desek qatelespeımiz. Ásirese, ótken jyldan bastap onyń túrenin túpkilikti túrýge erekshe kóńil bólingeni aıqyn baıqalady. Osy aralyqta «Týrıstik qyzmet týraly» zań qabyldanyp, týrızmdi damytýdyń tujyrymdamasy ázirlendi. Al búgingi kúni týrıstik ındýstrııany damytýdyń jol kartasy jasaqtalý ústinde. Elimizdegi týrızm salasyn uıymdastyrý isiniń kánigi sheberiniń biri, Batys Qazaqstan oblystyq balalar-jasóspirimder týrızmi jáne ekologııa ortalyǵynyń dırektory Vıktor FOMINMEN áńgime osy baǵytta órbidi. – Vıktor Pavlovıch, sizdiń oıyńyzsha elimizde týrızmdi damy­­týd­yń basty qajettiligi men túıin­di máseleler qandaı? – О́zińiz aıtqandaı, týrızmdi tabysty etý uǵymyn jalań túrde qarastyrýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni, ol ekonomıkanyń kóptegen salalarymen tyǵyz baılanysty. Eger sanap keter bolsaq buǵan on saýsaqtyń ózi jetpeıdi. Sondyqtan da týrızmdi tutastaı ekonomıkany damytýdyń basty bir tutqasy dep túsinsek shyndyqtan alshaq ketpeımiz. Elbasy oǵan únemi aıryqsha kóńil bólip ortalyqtaǵy jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa udaıy tapsyrmalar berip otyrýynyń basty syry da osynda. Káne, osy máselege taǵy bir tereńirek oı júgirtip kóreıikshi. Neni baıqar edik? Munda kóp jaǵ­daı­larda otandastarymyzdyń ózge elderge saıahattaýǵa beıim, yńǵaıly turatynyna kóz jetkizý qıyn emes. Árıne, munyń eshqandaı sókettigi joq. Múmkindik bolyp tursa shetelderge týrıstik saparlarmen shyq­qanǵa ne jetsin. El tanyǵan, jer tanyǵan kim-kimge de artyqshylyq etpeıdi. Tek bir eskeretin másele, mundaı jaǵdaıda qarajat syrtqa quıylady. Sóıtip, bul somalar óz elimizdiń ekonomıkalyq deńgeıin kóterýge kómegin tıgize almaıdy. Kerisinshe, bizder birinshi kezekte memleketimizdiń óz ishindegi týrızmniń keregesi keń bolýyna kóbirek kóńil bólsek kóp nárseden uta alamyz. О́ıt­keni, elimizge kelgen týrıster qonaqúı­lerge ornalasady. Kafe-meıramha­na­lardan tamaqtanady. Ártúrli otan­dyq kólik qyzmetterin paıdalana­dy. Medısınalyq qamtý men telekom­mýnıkasııalyq baılanys qyzmetteri jóninde de dál osylaı deı alamyz. Týrızmniń ekonomıkamen, shaǵyn jáne ortasha bıznes sýbektilermen baılanysty deýimizdiń bir mánisi de osynda. – Bul istiń Aqjaıyq óńirindegi jáı-kúıine qatysty ne aıtar edińiz? – О́tken jyly óńirde úlken ın­ves­tısııalyq forým ótkizilgen edi. Sol kezde osy basqosý sheńberinde týrızm­di damytý seksııasynyń jumysy ájep­táýir nátıje berdi dep aıta alamyn. Osy otyrystarda oblysta salany damytýdyń túıindi máseleleri jan-jaqty sarapqa salyndy. Atap aıtqanda, batystaǵy qaqpada týrızmdi klasterlik turǵydan tamyryn tarttyrý jóninde uıǵarymdar jasaldy. Sonyń ishinde Shalqar kóli aýmaǵyn abattandyrý onyń mańynda halyqaralyq týrıstik saýyqtyrý keshenin turǵyzý sharalary belgilendi. Árıne, munyń bári aldaǵy jyldardyń enshisinde. Ekinshiden aıtaıyn degenim, bas­taýy men irgetasyn orta ǵasyrlardan alatyn Oral qalasyndaǵy tarı­hı-sáýlet eskertkishterine tańdaný­shylar men qyzyǵýshylar az emes. Mi­ne, osy Qazaqstannyń ejelgi qala­synyń eski bóligi jyldar óte kele ashyq aspan astyndaǵy mýzeıge aınalatynyna kúmánim joq. – Aımaqtaǵy týrıstik fırma­lar­dyń qyzmetine kóńilińiz tola ma? О́ńirde týrızmdi damytýǵa bólingen qarajat kólemine she? – Tolady dep aıta almaımyn. San jaǵynan alǵanda olardyń mólsherine syn taǵý qıyn. Shamamen qyryqtyń o jaq, bu jaǵynda bolyp qalar. Alaıda, solardyń arasynda ishki týrızmdi jetildirýmen shuǵyldanyp júrgenderi neken-saıaq. О́tken jyly týrızmdi damytýǵa oblystyq bıýdjetten on úsh mıllıon teńge bólindi. Bul da qanaǵat tutýǵa turatyndaı qarajat deýge aýzym barmaıdy. Salystyrmaly túrde alǵanda ózge óńirlerde salany tabysty etý úshin budan on ese kóp qarajat qarastyrylǵany da bizge belgili. Sondaı-aq, oblysta dál qazirgi kezde týrızm jónindegi jergilikti memlekettik qurylymynyń joq ekenimen de kelisý qıyn. Búginde onyń qajettiligin ómirdiń ózi kórsetýde. – Siz respýblıkada balalar men jasóspirimder týrızmniń qanat qaǵýyna bastamashy bola bildińiz. Bul turǵyda osy kezge deıin atqarylǵan istermen qatar áli tarqatylyp úlgermegen túıinder jónindegi oı-pikirińizdi de ortaǵa sala ketseńiz. –  Balalar týrızmi joǵaryda aı­typ ót­kenimdeı, ishki týrızmdi damytýdyń basty kilti. Respýblıkadaǵy balalar týrızmi ortalyqtarynyń basty bazasy – Batys Qazaqstanda. Osy arada men bitken isterden góri aldaǵy atqarylatyn qyzmettiń barysyna kóbirek toqtalǵandy jón kóremin. Bul baǵytta bizder «Týǵan jerdiń kórikti jerlerinen Qazaqstannyń qasıetti qonystaryna» dep atalatyn týrıstik-ekskýrsııalyq marafon jobasyn ázirleý ústindemiz. Bul búgingi jas urpaqty otansúıgishtikke tárbıeleýdi kózdeıtin jarqyn joba. Bul arqyly ulandar týǵan jerdiń kórikti jerlerin aralap Astanamen tanysýǵa múmkindik alady. Buǵan qosa aıtarym búginde oblysta taý týrızmi, onyń sporttyq baǵdarlyq túrin óristetý qolǵa alyndy. – Taý túgil, bir bıik tóbesi de joq Oral óńiriniń jap-jazyq dalasy jaǵdaıynda qaıdaǵy taý týrızmi? – Saýalyńyz oryndy. Aımaq­ta taý týrızmin jolǵa qoıý mundaǵy tabıǵat relefine múldem sáıkes kelmeıdi. Degenmen, qalaýyn tapsa qar janar degendeı, bul biz máseleni jasandy taý jartastaryn qurý arqyly jolǵa túsirip kelemiz. Intellektýaldy sport túri sanalatyn taý týrızmi sheń­berin­degi sporttyq baǵdarlaý Azııa oıyn­darynyń baǵdarlamasyna engizilgen. Sondyqtan da biz ortalyqta osy baǵdarǵa qatysty arnaıy bólim ashýdy qajet dep taptyq. Alǵashqy qadamdarymyz nátıjesiz emes. Iаǵnı sporttyq baǵdarlaý túri boı­yn­sha jasóspirim sportshymyz Nar­gıza Irgýsaeva Qazaqstan chempıo­natynyń qola júldegeri atandy. Osy nátıjege sáıkes ol ulttyq quramaǵa qabyldanyp, qazir halyqaralyq jarystarǵa ázirlik ústinde. – Vıktor Pavlovıch, siz táji­rıbesi mol týrızm salasynyń bi­likti uıym­dastyrýshysy retinde bul iste óńir­lerde taǵy qandaı ózekti máseleler bar dep bilesiz? – Búginde elimizde ekskýrsovodtar jetispeıdi. Keńestik zamandaǵy mundaı mamandar qazirgi ýaqytta zeınet jasynda. Jasyratyny joq, jergilikti joǵary oqý oryndarynda ekskýrsııaǵa basshylyq jasaıtyn mamandar daıarlanbaıdy. Sondyqtan biz Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektoratyna fılologtardy qosymsha osyndaı mamandyqqa baǵyttaý jónindegi usynysymyzdy túsirdik. Bul tilegimiz aıaqsyz qalmaǵanyna qýanyshtymyz. Sonymen birge, ótken jyly Oral qalasyndaǵy orta tehnologııalyq oqý ornyn týrızm kolledjine aınaldyrý jóninde sheshim qabyldandy. Soǵan oraı bul maqsatqa jıyrma bes mıllıon teńge bólinip, tıisti materıaldyq baza jasaqtaldy. Buǵan qosa tıisti baǵdarlamalar men ádistemelik quraldar ázirlený ústinde. Aldaǵy oqý jylynda týrızm kolledji óz jumysyn bastaıdy dep kútilýde. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan».  Oral.