Ádebıet • 09 Qarasha, 2024

Qaıyspas qaıyńdaı qaısarlyq

270 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

«Aqyn bop ǵumyr keshý ońaı deımisiń, qaraǵym»... Iá, ár taǵdyr – jeke-jeke sátter jıyntyǵy. Ár talanttyń ózine ǵana tán taǵdyry bar. Máselen, Rýben Darıo men Pol Verlenniń jany názik bolǵanymen, keshken ǵumyrlary san salaly.

Qaıyspas qaıyńdaı qaısarlyq

Nurtas Isabaev esimi kóziqaraqty oqyrmanǵa erte kúnnen-aq tanys. Aqynnyń shýaqty, qaısar jyrlary zaman­dastaryna jiger otyn quıyp, jylylyq úlestirip keledi. Isabaev poezııasy týraly sóz bolǵanda, óz basym «Qımaımyn seni» ánin eske alamyn. Muń men naz aralas tolqymaly ándi estip tebirenbeý múmkin emes. Al án tarıhyna úńilseńiz, aqynnyń tutas ańsar-saǵynyshynyń qaınar bulaǵyna kezikkendeı bolasyz. Rasynda, «talantty tulǵalar taǵdyrly bolady» desedi. Eli­nen jyraqta bádáýılik ǵumyr keshken Rembonyń aıanysh­ty keıpi, Pýshkınniń jıyrmadan asqan shaǵynda-aq patsha tarapynan qýǵyn kórip, aıdaýǵa túsýi, Apollınerdiń maıdan shebinde jantalasýy – aqyn­dyq ǵumyrdyń bir saryndy bolmaıtynynyń aıǵaǵy.    

«Baqytty jan nege óleń jazbasyn,

Oılaı ma eken aqyn jalǵyz óz basyn?

Baqyttymyn dep qýanyp jyr jazam,

Mahabbattyń oty laýlap mazdasyn!

Bul ómirde deı almaspyz az ýaıym,

Kóktem ótse, qarsy alamyz jaz aıyn.

Bolý úshin árqashan da baqytty,

Baqytty jan bolyp óleń jazaıyn!».

Baqytty árkim ózinshe túsingenimen, shyn baqyt – júrek tynyshtyǵy, jan toıaty. Ishki saraıynda shattyq tappaǵan jan ony basqa eshbir jerden taba almaq emes. Qazirgi alasapyran qoǵamda adamdar syrttan syr izdep sabylýda. Al shyǵys danalyǵy hramnan, ǵıbadathanadan tappaǵan jan baqytyn júrekten izdeýge úndeıdi.

Aqyn Nurtas Isabaevpen jıyndarda, merekelik keshterde kezdesken sátimizde, jan baqytyna jetken tulǵa ekenin baǵamdadyq. Nege deseńiz, aınalasyna shuǵylaly qýat taratqan qaısar turpattan qanaǵatty júrektiń izin kórýge bolady. Al adam júzi – aldaı almaıtyn birden-bir nusqa. Nurly aqyldy, jyly júrekti shaıyrdyń ózinen óleńi kórinip turady.

«Qorqamyn qala ma dep daýǵa basym,

Jaqsylyq jerge ózi jaýmaǵasyn.

Aqpannyń aıazy da óte shyǵar,

Janymyz eshqashanda jaýramasyn!»

Tán jarasy jazylar, biraq júrek daǵy bulaq sýymen jýylmaıdy, teńiz sýymen shaıylmaıdy. Aqyn osyny meńzep otyr.

Nurtas Isabaev – birneshe tanymal áni sózderi­niń ıesi. Máselen, aqynnyń belgili ánshi Maqpal Júnisova shyrqaıtyn «Aq tilekter» áni, áıgili jup Qanat pen Sveta Aıtbaevtar oryndaıtyn «Ańsaý», «Qımaımyn seni», Jeńis Ysqaqova syzylta salǵan «Qosh keldiń, jańa jyl» syndy birneshe áni el yqylasyna bólengen.

Avtordyń proza janrynda qalam tartqan «О́mirge qushtarlyq» romany qyzyqty ári eleýli eńbek. Romanda aqynnyń óz ómir tarıhy baıandalady. Máskeýden oqyp kelgen bette «Jıgýlı» avtokóligimen taǵdyr synaǵyna tap bolǵan tusy, onan keıingi ashy da syndarly, talpynys men qushtarlyqqa toly ómir legi kitapta qyzyqty, aıshyqty tilmen kestelenedi. Aqyn romany týraly búı deıdi: «О́mirge qushtarlyq – ómirdi súıý, ómir men adamdarǵa degen mahabbat, týǵan elge saǵynysh. Bul romanda ómirge qushtarlyq arqyly adam basynan ótetin kez kelgen qıyndyq pen taýqymetti jeńýge bolatynyn kórsetkim keldi. Ár adamnyń basynda túrli jaǵdaılar, alýan taǵdyrlar bolady. Osynyń barlyǵyn adam ómirge talpynysy men erik-jigeriniń arqasynda jeńip shyǵa alady» deıdi avtor. Taǵy bir suhbatynda romannyń oqyrman sanatynan úzdiksiz suranysyn baıan etip: «Oqyrman romandy jaqsy qabyldady, suraýshylar kóp. Qanshama adam habarlasyp, telefon soqty. Suraýshy oqyrmandardyń bárine baspanyń, kitap satylatyn dúkenniń mekenja­ıyn aıtyp otyramyn. Oqyrmandardyń mundaı qyzý yntasy maǵan úlken jiger beredi, qýanysh­qa bóleıdi. Meniń ómirim, taǵdyrym kóp adamdy qyzyqtyrsa kerek» deıdi. Rasynda, roman jelisi kisini Qudaıdyń árbir nyǵmetiniń qadirin bilýge jeteleıdi. Sattar Erýbaevtyń «Meniń qurdastarym», Baýbek Bulqyshevtyń maıdanda jazǵan ómirqumar shyǵarmalary sekildi kókirekke kún tústi sáýle quıady. «...Mine, Nurlan búgin de kúndiz úıdiń aldyndaǵy aýla ishinde týrnıktiń, temir brýsynyń qasynda otyr. Baǵanadan beri solarǵa asylyp, aıaqtaryn jerge tirep, dene shynyqtyrýmen aınalysty. Aınalasynda Dımash pen basqa balalar, qyzdar shýlap oınap júr. Túnde ǵana jańbyr jaýǵan. Aýa tup-tunyq, taza. Kúzdiń shýaqty kúni jadyrap, dúnıeni nurǵa bóleıdi. Taldardyń sarǵaıǵan japyraqtary tyrsyldap jerge túsip jatyr. Torǵaılardyń saıraǵan dybys­tary estiledi. «Jıyrma bes jyl júrdim, jıyrma bes jyl otyrdym, endi qalaı da turýym kerek» dep Nurlan ózin-ózi qaırap, eki temir trýbadan ustap qaıtadan turyp, arasymen júre bastady. Qasynda táı-táı basyp júrgen sábılerge, amandasyp ótip jatqan adamdarǵa qyzyǵa, meıirlene qarap, móldir aspanǵa da qumarta kóz tigedi. Keýdesin shattyq kernep, júregi án salady. Jaryq dúnıe qandaı tamasha! О́mir súrý netken baqyt!».

Nurtas Isabaev – san qyrly talant, rýhy qurysh tulǵa. Ol – adamdarǵa qanatymen móldir shýaq tasýshy, ómir dıdaryn anyǵyraq kórýge úndeýshi. Bir ózi búkil júrekke rýhanı «maıdan» ashýshy. Qazaqtyń kórnekti aqyny Ulyqbek Esdáýlet zamandasy jóninde shabyttana tolǵaıdy.    

«Dúnıe jerge aınalyp túsken urshyqsyz,

Shilińgir shólde kirpikten qular yrshyp tuz.

Sarqylmaı qalǵan bir bulaq bolsa japanda,

Ol seniń ǵana bulaǵyń bolar kirshiksiz.

Qatygez taǵdyr zańdaryn meıli uqtyrsyn,

Yqtyrsyn keıde, sesimen bizdi buqtyrsyn.

Súrinip bizder, jyǵylyp-turyp júrgende,

Qaıyspas qaıyń, maıyssań-daǵy nyq tursyń!»

Iá, qaıyspas qaıyń, qabyrǵaly aqyn, jazýshy, qaısar tulǵa Nurtas Isabaevtyń óleńderi HH ǵasyrdyń sońy men búgingi poezııadaǵy syrshyldyqtyń, qaısarlyqtyń, tereńdiktiń rámizindeı ekeni anyq. Ýysyna bar qundylyqty syıdyrǵan tóreshi ýaqyt bıylǵy mereıli jasynda da «Aqtańger aqynym!» dep, sózi men namysyna joǵary baǵa bergendeı. 

Sońǵy jańalyqtar