О́mirdiń óz órnegi

El basylymy «Egemen Qazaqstannyń» Astanadaǵy baǵanaly bas ordasynda saıdyń tasyndaı bir tolqyn jýrnalıst qalamgerler shoǵyry bar. Olar búgingi baspasóz alamanynyń erteden shapsa keshke ozǵan, yldıdan shapsa tóske ozǵan óren júırikteri, qarashańyraqtyń bir-bir ustyn-tireýleri ispettes. «Egemenniń» eldik turpatyna olja salyp júrgen osy tegeýrin­­di toptyń ishinde belgili kósemsózshi, qazaq jýrnalıs­tıkasyndaǵy qarymdy qalam ıesi Seıfolla Shaıynǵazynyń orny bólek der edik. Ornynyń bólektigi bas redaktor­dyń orynbasary bolǵandyqtan emes. О́z ornyndaǵy besaspaptyǵymen. О́zi qadaǵalap jaýap beretin ekonomıka salasyn, bylaısha aıtqanda, jaqsy meńgerýimen, óndiris pen óner­kásip, ındýstrııalandyrý men ınnovasııa taqyryptaryn jete zerdelep, zeıindep kórsete bilýimen bedel­di biz­diń Seıfolla óz ortasynda. Gazet­tiń kádimgi hat qorytar, materıal qarar, ústinen aıtyp aýdaryp tas­tar, ma­ńyzdy oqıǵaǵa shuǵyl ún qosý, nómir­ge jedel avtor maqalasyn daıyndaı qoıý sııaqty, t.b. tolyp jatqan qara ju­mysy. Aýadaı kerek jumysy. Sonyń qaı-qaısysyna bolsyn Seıfolla aı­ryq­­sha shappaı ker. Gazettiń jumysy aldynan úrkip qashady. Ýaqytpen sa­nas­­­paıdy. Jumysqa kirip ketedi. Kún­de-­kúnde tańnyń atysy, kúnniń baty­sy­ solaı. Soǵan da qyńq demeı shydas be­retin osy Seıfolladaı qara narlar. Seıfollanyń ózi qandaı qarapa­ıym, bolmysy qandaı keń de kónterili bolsa, jazǵandary da sondaı, arzan jyltyraq­qa áýes emes. Maqalalaryn muqym qazaqtyń qunarly jalpaq qara tili tartymdy etip turady. Taqyryptary da qolmen qoıǵandaı naqty, kóteretin máseleleri de qoǵamǵa, halyqqa barynsha qajetti, tolǵaqty bolyp keledi. Alysqa barmaı, «Egemende» jaqynda ǵana shyqqan «Qos túıin» atty baıyptama maqalasyn alaıyqshy. Seıfolla jurtshylyqty tolǵandyryp, shymbaıǵa batqan eki máseleni jalynan ustapty da, ishek-qarnyn jarqyrata aqtaryp salypty. Biri – avtokólikterde balalardy arnaıy otyrǵyshpen alyp júrý de, ekinshisi – on eki jyldyq bilim. Áriptesimizdiń osy jurttyń júıkesin juqartqan túıtkildi jaılardy óziniń ishki janaıqaıyn qosa, baısaldy bilgirlikpen sheber tarqatýyna tánti bolmaı qala almadyq. Jáne bir bul emes, ámanda sóıtedi. On san talqyly taqyryptardy urshyqtaı úıirip, asyqtaı alshysynan túsiredi. Sóz ben istiń birligine shaqyrady, dástúrdiń ozyǵy men tozyǵyn zaman turǵysynan túısindiredi, óz jerińde ógeı bolǵannan saqtandyrady, erteńgi kúnde esemiz ketpes úshin ne istemekti paıymdaıdy, bıznes qashan bizdiń is bolady?.. dep te shyryldaıdy, qaqpa­qyl­ǵa túsken qazaq tili men dildiń de qamyn oılap qabyrǵasy qaıysady. Ne nárseni jazsa da oı túıinderiniń ornyq­­tylyǵynan, paıymdarynyń para­sat­­tylyǵynan aınymaıdy. Nebir kúıip turǵan máseledegi Seıfolla tol­ǵam­­­dary qashanda ómirdiń ózindeı órnekti. Nege bulaı desek, Seıfolla jýr­nalıstik jumysqa QazGÝ-diń aýdıtorııasynan emes, ómirdiń ortasynan kelgen eken. Mektepti bitire sala áskerı boryshyn óteıdi. Odan kele áke-sheshege qaraılap týǵan aýylynda úsh jyl mehanızator bolady. Odan tabany kúrekteı jeti jyl ózi bitirgen Mereke orta mektebinde muǵalimdik qyzmetke baılanady. О́mirdiń qaınaǵan ortasynda júrip Seıfolla janyna óleń-jyrmen, ónerdi serik etti. Kópshildigi, qoǵam isterindegi kóbegendigi bir bólek, júreginde jyr tumasy tolqyn atady, aqyndyq oty alaýlaıdy, ánshilik daryny jalaýlaıdy. Aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq aqyndar aıtystaryna qatysyp, qasıetti ordalarǵa qadam basady. 1982 jyly Kenen Ázirbaevtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan merekelik úlken konsertte óner kórsetip, Almatyda Muhtar Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń sahnasynda shyrqatyp án salady. Sol bula jastyq shaǵynda «Sheshilmegen jumbaqtaımyn men degen, Sezimimdi mazaly dert meńdegen. Bile-bilseń, baılyqtan da kende emen, Arman atty qazynam bar teńdegen. Kóńil shirkin kósile almaı qaıaýly, Sezem, bilem, men kútken sát taıaýly. Bul saparda joldassyz da emespin, Maqsat degen serigim bar aıaýly», dep kirshiksiz sezimmen aqtaryla, móldireı jyrlaǵan Seıfolla ómirdiń óreli jolyn tańdady, azamattyq maqsattyń da, aqyndyq armannyń da kóshinen qalmady. Tumanbaı aǵasy: «Seıfolla degen bir jaqsy aqyn shyǵatyn boldy», dep qýanyp, bir top óleńin «Jalyn» almanaǵyna bastyrdy. Al Farıza Ońǵarsynova 1988 jyly Selınograd qalasynda ótken jas aqyn-jazýshylardyń semınarynda óleńderin tyńdaı otyryp: «Myna Seıfolla Almatyda aqyn­myn dep bórkin aspanǵa atyp júrgen biraz aqynnan ilgeri», dep baǵa bergen edi. Búginde Seıfollanyń «Jolaı­ryq», «Kóńil kókjıegi», «Dúnıe-dáýren» jyr kitaptaryn paraqtaǵan saıyn qazaqta Seıfolla Shaıynǵazy degen jaqsy aqyn bar ekenine, ózi keýde qaqpasa da, bizdiń kózimiz kámil jetkendeı. Al jýrnalıstik joldy ómirdiń bel ortasynan kelip 1985 jyly bas­tady. Aqyryn júrse de, anyq basyp­ty. Syrttaı oqyp jýrnalıs­tı­ka fakýltetin bitirip alypty. Bas­pasózdiń óz adamy Seıfollany Qostanaıdyń oblystyq «Kommýnızm tańy» gazetindegiler de jatsynbady. 1990 jyly oblystyq «Torǵaı tańy» gazetine bólim meńgerýshisi bolyp aýysqanynda torǵaılyqtar da tosyrqamady. Qaıta oblystyq teleradıokompanııa tóraǵasy, jalpaq elge belgili azamat, aıtysker aqyn Qonysbaı Ábil ózine orynbasarlyqqa shaqyrdy. Odan keıin oblys ákiminiń apparatynda sektor meńgerýshisi, ákimniń baspasóz hatshysy sııaqty jaýapty qyzmetterdi atqaryp, qarym-qabiletin de, tyndyrymdy tııanaqtylyǵyn da tanyta bildi. Sol qasıetterimen, erekshe kásibıligimen sońǵy 19 jyl boıy «Egemenniń» eren torysy bolyp keledi. Kósemsózshi Seıfollanyń qalam qýaty, tanym zııaty «Oıtamyzyq» jınaǵynan anyq kórinedi. Tárjima salasyndaǵy tańdaýly dúnıeleri «Oı-qazyna» antologııasyna kirdi. Soǵan oraı shyǵarmashylyq eńbegi de elenbeı qalǵan joq. «Qurmet» ordenin enshiledi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri atandy, Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty boldy. Myna bir jaıdy eske almasaq Seıfollanyń qyrlary tolyq ashylmas dep oılaımyn. Toqsanynshy jyldardyń basynda Torǵaıda orys gazetinde orys tildiler túrli qysym kórip Qazaqstannan ketýge májbúr bolyp jatyr degen kesirli-kerdeń maqala shyqty. Jurt ań-tań. Seıfolla bul kórineý jalaǵa, aqqa qara jaqqanǵa shydamaı, namysqa qamshy basyp bar orysshasymen tyrbanyp orys tilinde qarsy maqala jazyp, álgi oblystyq gazettiń redaktorynan talap etip, sony qoıar da qoımaı shyǵartqyzdy. Sóıtip, sóz atasyn óltirmeı, joıdasyz jalaǵa jón jaýap berilip edi. Bul ójettigine el rıza bolyp edi sonda. Iá, azamat Seıfollanyń, aqyn Seıfollanyń, jýrnalıst Seıfollanyń tabıǵatyna enjarlyq jat. Túıtkildiń syryn ashýǵa qumar. «Jaıqalyp ósken qyp-qyzyl gúlder Mezgili jetpeı solady nege? Tórt qubylań túgel tolaıym kúnde Kóńilder muńǵa tolady nege?.. Ataǵy dardaı adam bop týyp, Arǵa syn túser kendelik nede? Alasy bardaı qyr-sońnan qýyp, Qalmaıdy bizden pendelik nege?..». О́mirde de, óleńde de, oıly tol­ǵam­darynda da «Nege?» degen suraqty qoıa alǵan, syry tereń Seıfollanyń aqıqattan aınymas óreli bıikterge órleı berýine biz de tileýqormyz. Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.