At-ataýynyń ózi eleń etkizetin erekshe mazmundaǵy kitap jazýǵa kirispes buryn, avtor Jańaózennen bastalyp, Semeı qalasynda túıindelgen halyq qarsylyǵy órshelengen respýblıkanyń barlyq oblysyna sapar shegip, derek jınaǵan. Kitaptyń tusaýkeser rásiminde sóz alǵan B.Ǵabdýllın «kitap ne maqsatpen jazyldy, ıdeıasy ne, aqparat pen derek qalaı jınaldy, kitaptyń tap búgin mańyzdy bolý sebebi nede, halyq pen bılik Qańtardan qandaı sabaq alýy kerek?» degen negizgi máseleni taldap, saıası oqıǵanyń sıpatyna keńinen toqtaldy.
–Resmı málimet boıynsha, Qańtar oqıǵasynda 238 adam ajal qushqan, Qańtar týraly myńdaǵan maqala, birneshe kitap jazylyp, júzdegen suhbat berildi. Soǵan qaramastan, «2022 jyldyń qańtarynda naqty ne boldy?» degen suraqqa qoǵam tolyqqandy jaýap ala alǵan joq. Dál osy suraq qııýy men oıýy kelispegen mozaıka ispetti mıllıondaǵan otandasymyzdyń aqyly men júregine maza bermeı, tolǵandyrýmen keledi. Kókeıde kúlbiltelengen suraq kóp, Qazaqstan qaýymy aldynda shyndyǵynan góri joramaly basym qaıǵyly kúnderdiń tutas kartınasy qalyptasqan joq. Ras, III Rıchard aıtqandaı, ár oqıǵa týraly ár adamnyń óz pikiri bolady. Qyryq jylǵa jýyq ýaqyttyń qatparynda qalǵan Jeltoqsan men on bes jyl burynǵy Jańaózen týraly naqty shyndyqty bile almaı kelemiz. Qańtar týraly jazýdyń basty qıyndyǵy da osynda, – deıdi avtor.
Eń úlken qıyndyq, sol tusta Qańtarǵa baılanysty quramynda 10-15 quzyrly mekeme múshesin toptastyrǵan qos birdeı úkimettik úlken komıssııa jumys istegen bolsa, munda avtor derekterdi derbes, jalǵyz júrip jınap, zertteýin dara júrgizgen: oqıǵanyń tikeleı qatysýshylarymen, kýágerlerimen, marqumdardyń týystarymen, bılik qurylymy qyzmetkerlerimen, quqyq qorǵaý oryndarynyń ókilderimen jeke-dara kezdesip, aqparat quraldary jáne áleýmettik jeli sekildi ashyq derek kózderindegi túrli málimetterdi egjeı-tegjeıli saraptap, ártúrli komıssııalardyń oqıǵa týraly esebi men baıandamalaryn, saıasattanýshylardyń pikirin muqııat zerdelegen.
«Qańtar-22» kitaby elimizdiń zamanaýı ádebıeti men qoǵamdyq ómirinde ǵana emes, TMD elderi men álemdik qoǵamdastyqta da úlken mánge ıe derekkózi bolatyny sózsiz. Qazaqstan PEN klýbynyń prezıdenti, jazýshy Bıgeldi Ǵabdýllın aqparat pen derekterdi aspannan almaı, Qańtar oqıǵasynyń oty sharpyǵan qalalardy asyqpaı aralap shyǵyp, derbes zertteýi negizinde óz qortyndysyn jasaıdy. «Qańtar oqıǵasynyń bolýyna qandaı sebepter túrtki boldy, oqıǵa qatysýshylary kimder edi, basty uıymdastyrýshysy kim, jaǵdaıdy retteýde qandaı mańyzdy qadamdar sheshýshi ról atqardy?» degen suraqtardyń jaýabyn bilgisi kelgen ár adamnyń qolyna bul kitap suranyp-aq tur» deıdi kitaptyń negizgi sarapshylarynyń biri, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń saraptaý jáne syrtqy ádebı baılanystar bóliminiń meńgerýshisi Svetlana Ananeva.
Kitap aıryqsha qurylymǵa ıe. Kitaptyń ár bólimi jeke bir oblystaǵy jaǵdaıdy taldaýǵa arnalǵan. Ár taraýdyń baıany «Oqıǵa hronıkasynan» bastalyp, ary qaraı avtordyń pikirimen tolyqtyrylyp, taraýdyń sońy «Oqıǵa kýágerleri baıandaıdy» ataýymen kýálik etkenderdiń túsiniktemesimen túıindeledi.
Rasymen de 2022 jyldyń qańtarynda elimizde ne boldy? Qasiretti oıatqan faktor qandaı? Bul oqıǵanyń artynda kimder tur? Qarsylyqtyń uıymdastyrýshylary boldy ma, olar kimder? Saıyp kelgende, avtor saıası ıirimi názik jańa kitabynda osy suraqtardyń jaýabyn ózi zerttep, kóz jetkizgen tyń derekter negizinde tarqatyp berýge talpynady.
Tóńireginde talasty pikiri kóp «Qańtar-22» shyndyǵyna boılaýdy murat tutqan kitapta, sondaı-aq, Qazaqstannyń qarapaıym turǵyndarynyń, azamattyq qoǵamdastyqtyń, sheteldik saıasatkerler men sarapshylardyń pikiri de jınaqtalǵan. «Qoǵamda qaıshylyqty kózqarastardyń bolǵanyna qaramastan, biz keleshekke úmitpen qarap, qandy oqıǵadan sabaq alýymyz kerek, bizdi bólshekteıtin emes, biriktiretin jalpyulttyq múdde týraly kún saıyn oılaýymyz kerek», dedi Bıgeldi Ǵabdýllın.
«Qańtar-22» kitaby orys tilinde jazylyp, «Jibek joly» baspasynan 2200 danamen jaryqqa shyqqan. Kitap tanystyrylymynyń sońy avtordyń zııaly qaýym ókilderimen, qoǵamdaǵy belgili tulǵalarmen ózekti, ótkir saýaldarǵa negizdelgen dıalogine ulasyp, sııasy keppegen jańa kitaptyń súıinshi danalaryna qoltańba syılaýymen qortyndylandy.
ALMATY
